IV SAB/Wa 493/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. G. na bezczynność Ministra Infrastruktury i Budownictwa w przedmiocie wydania decyzji w sprawie wywłaszczenia i odszkodowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. P. G. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 11 stycznia 2018 r. skarżący podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wskazał, że utrzymuje się z "drobnych datków", których wysokość określił na 900 zł miesięcznie. Oświadczył, że nie ma jakichkolwiek nieruchomości, oszczędności, innych zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Stwierdził, że ma roszczenie wobec wojewody i ministra. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że Wojewoda [...] bezprawnie zabrał mu grunt "pod pozorem kolejowym" i nie zapłacił za ten grunt zgodnie z prawem. Wskazał, że obie decyzje zaskarżył do Ministra Infrastruktury i Budownictwa, który od roku nic nie robi. Dodał, że formularz PPF jest dla niego zbyt skomplikowany i go nie rozumie. Ponieważ oświadczenie wnioskodawcy było niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, w piśmie z dnia 17 maja 2018 r. wezwano go do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, potwierdzających stan majątkowy i dochody, mianowicie: a) wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; b) oświadczenia wskazującego, czy odebrał odszkodowanie w wysokości 29.357,24 zł ustalone decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] – jeżeli tak, to należało nadesłać dokument potwierdzający otrzymanie odszkodowania, – jeżeli nie, to należało wyjaśnić, dlaczego skarżący nie odebrał odszkodowania; c) oświadczenia, w którym wskaże swój Numer Identyfikacji Podatkowej (NIP); d) oświadczenia, czy jest zarejestrowany, jako bezrobotny, a jeżeli tak – do nadesłania zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że jest osobą bezrobotną i wskazującego, czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych; e) zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy/miasta realizującej zadania pomocy społecznej; f) oświadczenia (lub oświadczeń) osoby (lub osób), od których skarżący otrzymuje środki (datki) pieniężne, których kwotę określił na 900 zł miesięcznie, potwierdzających tę okoliczność i wskazujących, jakie były kwoty udzielonej przez te osoby pomocy finansowej w okresie ostatnich trzech miesięcy; g) oświadczenia wyjaśniającego, gdzie skarżący mieszka i w ramach jakiego stosunku prawnego (np. na podstawie umowy najmu), a także do nadesłania dokumentu wskazującego, w jakiej wysokości, skarżący ponosi koszty na mieszkanie. W odpowiedzi na opisane wezwanie P. G. złożył do akt sprawy pismo z dnia 18 maja 2018 r., w którym stwierdził, że nie ma czynnych rachunków bankowych. Wskazał, że nie otrzymał odszkodowania, ponieważ "Wojewoda naruszył normy czasowe ustawy, zatem nie było odszkodowania", po czym nadmienił, że jakieś pieniądze przepił. Oświadczył, że nie posługuje się Numerem Identyfikacji Podatkowej, "bo do czego". Stwierdził, że nie jest bezrobotny, tylko nic nie robi. Podał, że z żadnej gminy nie otrzymuje pomocy. Wskazał, że darczyńcy odmówili oświadczeń, o które jest trudniej niż o darowizny. Nadmienił, że mieszka "bez umów". Dodał, że jest stary, biedny, chory, głupi i nie rozumie, o co chodzi, poza tym, że wie, że został okradziony z ziemi. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Treść powołanych przepisów ppsa nie pozostawia wątpliwości co do tego, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W trybie powołanego przepisu wystosowano do P. G. wezwanie z dnia 17 maja 2018 r. Skarżącego zobowiązano do nadesłania dokumentów pozwalających zweryfikować wiarygodność oświadczenia z dnia 11 stycznia 2018 r., uzupełnić je o niepodane przez stronę informacje niezbędne do dokonania oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych, a także usunąć wątpliwości, które wzbudziło złożone oświadczenie w kontekście informacji dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego, zawartych w aktach postępowania administracyjnego. Jakkolwiek data urodzenia skarżącego, podana przez niego w rubryce nr 6 formularza wniosku, wskazuje, że nie osiągnął jeszcze wieku emerytalnego (ma 57 lat) i nie jest osobą starą, to jako jedyne źródło utrzymania wskazał on (w rubryce nr 10 formularza wniosku) datki - określone przez siebie jako "drobne" - w wysokości 900 zł miesięcznie. Należy przy tym zauważyć, że wskazana przez wnioskodawcę kwota datków znacznie przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.). Obecnie wynosi ono bowiem 634 zł miesięcznie (§ 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058 ze zm.). Ponieważ P. G. nie podał jakichkolwiek informacji, pozwalających ustalić, dlaczego nie zarobkuje, a także określić, czy w związku z brakiem zatrudnienia i brakiem wystarczających środków utrzymania, ubiegał się o świadczenia z tytułu bezrobocia lub o świadczenia pozwalające przezwyciężyć trudną sytuację życiową, w wezwaniu z dnia 17 maja 2018 r. zobowiązano do przedstawienia, po pierwsze oświadczenia dotyczącego statusu skarżącego, jako osoby bezrobotnej i zaświadczenia z właściwego urzędu pracy, a po drugie zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej. W odpowiedzi na wezwanie w powyższym zakresie, P. G. oświadczył, że nie jest bezrobotny, tylko nic nie robi (lit. d pisma z dnia 18 maja 2018 r.), oraz że z żadnej gminy nie otrzymuje pomocy (lit. e pisma z dnia 18 maja 2018 r.). Chociaż nienadesłanie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy można wytłumaczyć faktem, że skarżący nie jest zarejestrowany, jako bezrobotny, to twierdzenie wnioskodawcy, że nie otrzymuje pomocy z gminy, nie zwalniało go z obowiązku przedstawienia zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Odpowiedź P. G. świadczy natomiast o tym, że nie podjął on chociażby próby uzyskania takiego zaświadczenia. Podobnie należy ocenić odpowiedź skarżącego w zakresie obejmującym wyjaśnienie, czy odebrał odszkodowanie w wysokości 29.357,24 zł ustalone decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...]. P. G. stwierdził mianowicie (lit. b pisma z dnia 18 maja 2018 r.), że nie otrzymał odszkodowania, bo "Wojewoda naruszył normy czasowe ustawy, zatem odszkodowania nie było", po czym dodał, że jakieś pieniądze przepił. Odnosząc się do przywołanego twierdzenia, należy zauważyć, że w aktach postępowania administracyjnego ([...] – karty: 104-105) znajduje się decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], z której jednoznacznie wynika (pkt II rozstrzygnięcia), że organ administracji zobowiązał PKP Linie Kolejowe S.A. do jednorazowej wypłaty odszkodowania, ustalonego w wysokości 29.357,24 zł na rzecz P. G., w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Z informacji znajdującej się na karcie nr 104 akt postępowania administracyjnego wynika natomiast, że powołana decyzja stała się ostateczna w dniu 27 sierpnia 2016 r. Okoliczność, że skarżący nie akceptuje wysokości odszkodowania ustalonego tą decyzją, co potwierdzają również akta postępowania administracyjnego, nie zwalniała go z obowiązku udzielenia jasnej i jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy odebrał odszkodowanie, a jeśli nie, to z jakiego powodu. Skarżący nie przedstawił także żadnego dokumentu, który potwierdzałby okoliczność otrzymywania przez niego wsparcia finansowego od osób trzecich, ani nie udzielił jakichkolwiek dokładnych i wiarygodnych informacji o sytuacji mieszkaniowej. Za wystarczające w tym zakresie nie może być z pewnością uznane zdawkowe twierdzenie, że mieszka bez umów i z nikim się w tym zakresie nie umawia. Także twierdzenie P. G., że nie rozumie, o co chodzi, nie usprawiedliwia jego zaniechania w wiarygodnym przedstawieniu sytuacji finansowej i nie znajduje odzwierciedlenia w aktach sprawy. Tak formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF), jak i wezwanie z dnia 17 maja 2018 r., zredagowane są w sposób jasny i precyzyjny, pozwalający stronie na przedstawienie wszystkich informacji koniecznych do dokonania pełnej i jednoznacznej oceny jej sytuacji finansowej. Z kolei czynny udział skarżącego, tak w postępowaniu administracyjnym, jak i w postępowaniu sądowoadministracyjnym, przejawiający się w kierowaniu licznych pism do organów administracji, czy skarg do Sądu, nie pozwala przyjąć, że nie jest on w stanie właściwie zinterpretować nałożonego obowiązku wyjaśnienia i udokumentowania możliwości płatniczych. Trzeba też zauważyć, że P. G. sprawował w przeszłości (zob. Monitor Sądowy i Gospodarczy z 2003 r. Nr 209, poz. 111184) funkcję członka rady nadzorczej Banku Spółdzielczego w Iłowie, co musiało wiązać się posiadaniem przez niego odpowiedniej wiedzy, umiejętności i doświadczenia. Tym bardziej więc nie jest przekonujące twierdzenie skarżącego, że nie rozumie formularza PPF oraz skierowanego do niego wezwania z dnia 17 maja 2018 r. Mając powyższe na uwadze, należy przypomnieć, że z treści powołanych wyżej przepisów ppsa jednoznacznie wynika, że to na stronie postępowania ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej żądania. W sytuacji więc, gdy wnioskodawca uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jego sytuacji materialnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawczyni w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskodawcy jest niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, P. G., nie wykonując należycie wezwania z dnia 17 maja 2018 r., w istocie tej współpracy zaniechał. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.