IV SO/Wa 4/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. O. na działania Prezesa Rady Ministrów postanawia: 1) odmówić zwolnienia od kosztów sądowych, 2) odmówić ustanowienia adwokata. K. O. zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w związku ze skargą z dnia 31 stycznia 2014 r. na działania Prezesa Rady Ministrów. Z informacji zawartych we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu z dnia 10 lutego 2014 r. wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Jako nieruchomości wpisał: "dzierżawa wieczysta – działka 494 m2, dom mieszkalny o powierzchni 158,50 m2". Wnioskodawca uzyskuje dochód w wysokości 2238,13 zł zaś jego żona – 717,35 zł z tytułu emerytury. Ponadto oświadczył, że jego żona jest przewlekle chora, koszt zakupu jej leków wynosi 500 zł miesięcznie. Koszty ogrzewania mieszkania to ok. 700 zł. Zarządzeniem z dnia 24 lutego 2014 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku, w terminie 7 dni, poprzez: a) nadesłania wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie oświadczenia i nieposiadaniu rachunków bankowych, b) nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych świadczeń emerytalnych przez skarżącego i jego żonę (np. decyzji organów emerytalno-rentowych o ustaleniu wysokości świadczeń, odcinków przekazów świadczeń emerytalnych) c) udokumentowania ponoszenia wydatków na ogrzewanie mieszkania, oraz wskazania czym ogrzewany jest dom (gaz, węgiel, energia elektryczna) i jaka jest miesięczna ilość zużywanego paliwa – w przypadku ogrzewania gazem lub energią elektryczną – do przedłożenia rachunków. Wnioskodawca przy piśmie z dnia 6 marca 2014 r. nadesłał wyciąg z rachunków bankowych żony, odcinki świadczeń emerytalnych oraz rachunek za gaz. Oświadczył, że nie posiada rachunków i kont bankowych. Żona natomiast, z uwagi na chorobę, posiada "zaskórniaki" zgromadzone na rachunku bankowym. Wyjaśnił także, ze mieszkanie ogrzewane jest gazem, a ilość zużywanego gazu zależna jest od wysokości temperatury zewnętrznej. Rozpoznając wniosek zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 omawianego przepisu). W rozpatrywanej sprawie, w ocenie referendarza sądowego wnioskodawca nie wykazał, aby w jego sytuacji uzasadnione było przyznanie mu prawa pomocy. Należy mieć na uwadze, że wnioskodawca oraz jego żona uzyskują stały comiesięczny dochód w łącznej wysokości 2955,48 zł netto. Żona wnioskodawcy na także odłożone środki finansowe ze względu na swoją chorobę. Z przedłożonych rachunków bankowych ze stycznia 2014 r. wynika, że na jednym z rachunków miała zgromadzone środki w wysokości 3.128,60 zł w dniu 16 stycznia 2014 r. dokonano wypłaty środków w wysokości 1.628 zł. Na koncie walutowym w styczniu 2014 r., żona wnioskodawcy miała zgromadzone środki pieniężne w wysokości 252 USD. Biorąc nawet pod uwagę, że na lekarstwa dla żony wnioskodawcy przeznaczana jest kwota ok. 500 zł miesięcznie, a na rachunki za gaz ok. 600 zł miesięcznie w okresie zimowym (co wynika z załączonego do pisma z 7 marca 2014 r. rachunku za gaz za okres od 23 listopada 2013 r. do 23 stycznia 2014 r.), to w ocenie referendarza sądowego, uzyskiwane przez skarżącego i jego żonę dochody pozwalają na takie zaplanowanie budżetu domowego, aby wygospodarować środki na poniesienie związanych ze sprawą kosztów postępowania. Pozwala na to zarówno charakter dochodu (stałe, comiesięczne świadczenie z ZUS) jak i jego wysokość. Jeszcze raz podkreślić należy, że prawo pomocy przysługuje w wyjątkowych wypadkach. Należy podzielić pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lipca 1980 r. o sygn. akt I CZ 99/1980 (publ. LEX nr 8257), że dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I FZ 26/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Biorąc pod uwagę dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie może stwierdzić, aby sytuacja materialna wnioskodawcy była krytyczna i skoro strona posiada środki finansowe, powinna partycypować w kosztach postępowania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.