IV SO/Wa 4/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. O. na działania Prezesa Rady Ministrów postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. K. O. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu, o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w związku ze skargą opatrzoną datą 13 stycznia 2014 r. wniesioną na działania Prezesa Rady Ministrów, która to skarga postanowieniem Sądu z dnia 3 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 199/14 została odrzucona, jako niepodlegająca jurysdykcji sądów administracyjnych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, a ich źródłem utrzymania są świadczenia emerytalne: skarżącego w wysokości 2.238,13 zł i jego żony w kwocie 717,35 zł. Łączny miesięczny dochód małżonków z tytułu emerytur wynosi 2.955,48 zł. Jako nieruchomości wpisał: "dzierżawa wieczysta – działka 494 m2, dom mieszkalny o powierzchni 158,50 m2". Ponadto oświadczył, że jego żona jest przewlekle chora, koszt zakupu jej leków wynosi 500,-zł miesięcznie. Koszty ogrzewania mieszkania to ok. 700 zł. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 31 marca 2014 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący, w piśmie z dnia 7 kwietnia 2014 r., wniósł sprzeciw, w uzasadnieniu którego podał, że w postanowieniu referendarza nie zostały uwzględnione koszty utrzymania, takie jak: "opłata za energię eklektyczną 180 zł/miesiąc, opłaty podatkowe za budynek mieszkalny, za działkę pod tym budynkiem, remonty budynku". Ponadto wniósł o podanie faktycznej wysokości kosztów sądowych. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 31 marca 2014 r. r. utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Zarządzeniem z dnia 24 kwietnia 2014 r. Sąd, pouczając skarżącego o treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego, wezwał go do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie – w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, tj: 1) aktualnego dokumentu ujawniającego dochody uzyskiwane przez skarżącego i jego żonę z tytułu emerytury ("odcinek emerytalny" za ostatni miesiąc lub kopia decyzji organu emerytalno-rentowego wskazująca na wysokość aktualnie pobieranych świadczeń); 2) przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji; 3) nadesłanie odpisu zeznania podatkowego wnioskodawcy i jego żony za 2013 rok; 4) przedstawienie informacji o wykonywaniu przez wnioskodawcę oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym jakiejkolwiek pracy zarobkowej (także o charakterze dorywczym) oraz wskazanie wysokości uzyskiwanego z tego tytułu dochodu; 5) przedstawienie rachunków obrazujących wysokość poniesionych przez skarżącego wydatków na remont domu; 6) przedstawienie dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) obrazujących wydatki jakie R. O. poniosła w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie się; 7) przedłożenie aktualnych – z okresu ostatnich trzech miesięcy – dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) wskazujących i potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny wnioskodawcy (wyżywienie, środki czystości, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, inne wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych); 8) decyzji właściwego organu podatkowego ustalającego wysokość zobowiązania od nieruchomości budynkowej na rok 2014 r.; 9) decyzji właściwego organu ustalającego wymiar zobowiązania rocznego za dzierżawę wieczystą gruntu; 10) przedłożenie dokumentów potwierdzających ewentualne ich obciążenia finansowe (zaciągnięte kredyty, pożyczki, ich wysokość, wysokość spłacanych rat). W odpowiedzi na powyższe wezwanie w dniu 6 maja 2014 r. wpłynęło do akt sprawy pismo skarżącego z dnia 5 maja 2014 r., do którego dołączone zostały: 1) aktualne przekazy pocztowe emerytur na nazwisko skarżącego w kwocie 2.273,65 zł i jego żony R. O. na kwotę 728,45 zł; 2) decyzja z dnia [...] stycznia 2014 r. ustalająca podatek od nieruchomości za rok 2014 w kwocie 215,-zł; 3) zaświadczenie lekarskie z dnia 5 maja 2014 r. wydane przez lekarza internistę z Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...]" s.c. w Z. z którego wynika, że R. O. leczona jest w tej Poradni z powodu nadciśnienia; 4) dwa wyciągi z rachunku bankowego R. O., prowadzonego przez [...], za okres od 1 listopada 2013 r. do 30 listopada 2013 r. i za okres od 1 grudnia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r., z których wynika, że na dzień 30 listopada 2013 r. miała zgromadzone środki pieniężne w wysokości 4.124,53 zł, zaś na dzień 31 grudnia 2013 r. – 3.128,60 zł; 5) wyciąg z konta walutowego R. O., prowadzonego przez [...], za okres od 1 listopada 2013 r. do 30 listopada 2013 r., z którego wynika, że na dzień 30 listopada 2013 r. miała zgromadzone środki pieniężne w wysokości 252,31 USD; 6) wyciąg z rachunku bankowego R. O., prowadzonego przez [...], za okres od 1 kwietnia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. z saldem końcowym 56,08 zł. Ponadto w powyższym piśmie z dnia 5 maja 2014 r. skarżący wyjaśnił, że rachunki bankowe posiada tylko jego żona, on zaś nie na żadnych rachunków bankowych ani oszczędności. Zeznanie podatkowe jego i jego żony za rok 2013 złożył ZUS, a innych dochodów, jak oznajmił, nie posiada i ani on, ani żona nie wykonują żadnej pracy zarobkowej. W piśmie tym podał nadto, że nie ma żadnego wymogu zbierania rachunków za remont domu, który jest remontowany tylko w zakresie niezbędnym do mieszkania w nim, jak również nie ma żadnego wymogu zbierania rachunków za leczenie jego żony. Wskazał też, że zgromadzone oszczędności na rachunkach bankowych stanowią zabezpieczenie na opłaty przy pogorszeniu się stanu zdrowia żony. W piśmie tym skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych kredytów ani pożyczek. W piśmie tym wymienił, że załącza rachunki za energię elektryczną, wodę i za śmieci, jednak Sąd stwierdza, że rachunki te nie zostały dołączone do przedmiotowego pisma i nie zostały przesłane do niniejszej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zgodnie z którą strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązany jest, stosownie do art. 214 § 1 tej ustawy, do uiszczenia kosztów sądowych, a więc, wnosząc skargę do sądu, winien liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 252 § 1 i § 2 tej ustawy, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Stosownie do treści art. 255 powołanej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W świetle treści art. 246 § 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast wykładnia systemowa art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy prowadzi do wniosku, że sytuacja, w której poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny jeszcze nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2006 r., I OZ 452/06 – dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z treści powołanych przepisów wynika, że obowiązek ponoszenia kosztów postępowania przed sądem ma pierwszeństwo przed zobowiązaniami prywatnoprawnymi, do granic zabezpieczenia kosztów koniecznego utrzymania. Koszty sądowe należy więc traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., II OZ 1125/11, LEX nr 1070506). Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawcę sytuację majątkową stwierdzić należy, że nie daje ona podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ramach niniejszego postępowania uwzględniono, że w formularzu wnioskodawca nie zamieścił informacji, które wskazywałyby, że obciążają go wydatki szczególnego rodzaju, wyższe niż przeciętne. Powyższe przeczy temu, by skarżący przy osiąganym stałym, comiesięcznym dochodzie z tytułu emerytury w kwocie 2.273,65 zł netto i emerytury jego żony w wysokości 728,45 zł netto, co daje łączną kwotę 3.002,10 zł netto miesięcznie, znajdował się w stanie ubóstwa i nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, tym bardziej, że wysokość wpisu sądowego od ewentualnie wniesionej skargi kasacyjnej w sprawie IV SA/Wa 199/14 wynosiłby 100,-zł na podstawie § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.), w świetle którego wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł, a ponieważ w sprawie opatrzonej sygnaturą IV SA/Wa 199/14 wpis od skargi nie został pobrany wobec treści art. 222 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w świetle którego nie żąda się opłat od pisma, jeżeli już z niego wynika, że podlega ono odrzuceniu, dlatego wpis od ewentualnie wniesionej skargi kasacyjnej w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 199/14 będzie wynosił 100 zł. Podnieść należy, że instytucja prawa pomocy przewidziana przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma za zadanie umożliwić dostęp do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym) o znikomych dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionym, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób fizycznych, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie złożył żądanych dokumentów, niezbędnych do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym nie wykazał zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wprawdzie przy piśmie z dnia 5 maja 2014 r. nadesłane zostały przez skarżącego wyciągi z rachunków bankowych jego żony za okres od 1 kwietnia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. i od 1 listopada 2013 r. do 31 grudnia 2013 r., jednakże nadesłane dokumenty nie stanowią prawidłowego wykonania zarządzenia Sądu z dnia 24 kwietnia 2014 r., gdyż dokumenty te pochodzą z okresu wcześniejszego niż trzy miesiące – a nawet sprzed dwóch lat – zatem są nieaktualne i nie obrazują bieżącej sytuacji finansowej skarżącego, i na ich podstawie nie można dokonać oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Ponadto skarżący wezwany do przedstawienia rachunków obrazujących wysokość poniesionych przez niego wydatków na remont domu i dokumentów obrazujących wydatki jakie jego żona poniosła w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie się, stwierdził w piśmie z dnia 5 maja 2014 r., że "Dotąd nie było żadnego wymogu zbierania rachunków (...)", zaś innych rachunków takich jak: za energię elektryczną, wodę i za śmieci, do pisma tego nie dołączył – co potwierdza również adnotacja Biura Podawczego tutejszego Sądu poczyniona na tym piśmie, z której wynika, że pismo zawiera "Zał. 8" [które to załączniki w ilości ośmiu sztuk znajdują się w kopercie, k. 44] – mimo że w piśmie tym skarżący poczynił wzmiankę o rzekomym ich załączeniu. Wobec powyższego wnioskodawca nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego nie zostały zatem wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie mu przez Sąd prawa pomocy, bowiem wnioskodawca nie wykazał, że jest obecnie w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów prowadzonego postępowania sądowego, a to oznacza, że nie wykazał, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy. Należy podkreślić, że w związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu tylko tym osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 287/08, LEX nr 494242). Ponadto również podnieść należy, że nie zasługuje na aprobatę stanowisko strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej wyjątkowo trudną sytuację majątkową, załączając do wniosku również nieaktualne dokumenty źródłowe, jak wyciągi z rachunków bankowych. Postawa strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej trudną sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. W tym miejscu wyjaśnić trzeba, że z treści art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy wynika, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Tymczasem skarżący uznając za bezcelowe przedstawianie aktualnej dokumentacji zdaje się nie brać pod uwagę tego, że Sąd ma możliwość rzetelnego rozważenia i zweryfikowania twierdzeń skarżącego jedynie w oparciu o aktualne dokumenty źródłowe przedłożone przez stronę i w oparciu jedynie o ten materiał jest w stanie ocenić, czy przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy faktycznie zaistniały. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.