IV SO/Wa 51/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawny wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. P. na orzeczenie Sądu Rejonowego w K. w przedmiocie własności nieruchomości rolnej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 28 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił, jako niedopuszczalną, skargę J. P. na orzeczenie Sądu Rejonowego w K. Pismem z dnia 7 listopada 2008 r. skarżąca wniosła od tego rozstrzygnięcia "apelację" do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której zawarła żądanie ustanowienia pełnomocnika procesowego (adwokata) z urzędu. W złożonym następnie, na urzędowym formularzu (PPF), wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości ok. 725 zł netto (na tą okoliczność przedstawiła odcinek przekazu pocztowego powiadający odbiór świadczenia emerytalnego za listopad 2008 r.) i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z trzema bezrobotnymi synami (ur. 1960, 1964 i 1967 r.), pozostającymi na jej utrzymaniu. Według oświadczenia strony, w skład jej majątku wchodzi dom o powierzchni 100 m2 oraz 15 hektarów nieruchomości rolnych. Osoby pozostające z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają nieruchomości o pow. 7,15 ha. Wnosząc o pozytywne rozpoznanie wniosku skarżąca wskazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania we własnym zakresie. Na mocy zarządzenia z dnia 17 grudnia 2008 r. strona została wezwana - w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), do złożenia dodatkowych wyjaśnień odnoszących się do stanu majątkowego, w tym m.in. do: 1) nadesłania odpisów zeznań podatkowych oraz zeznań podatkowych osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym; 2) przedstawienia informacji o wykonywaniu przez jej synów jakiejkolwiek pracy zarobkowej, ewentualnie - wskazanie przyczyn uniemożliwiających podjęcie pracy zarobkowej oraz przesłanie zaświadczeń z urzędu pracy potwierdzających, że osoby te posiadają status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku; 3) wyjaśnienia, skąd czteroosobowa rodzina skarżącej czerpie środki na bieżące utrzymanie się - w związku z udzieloną informacją, że jedyny dochód rodziny stanowi emerytura w wysokości 724 zł; 4) przedstawienia zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości dochodów osiąganych z posiadanego przez stronę gospodarstwa rolnego, 5) przedstawienia oświadczenia w przedmiocie przysługiwania skarżącej w ostatnim czasie dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych, ich wysokości i daty ich przekazania oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty lub decyzji odmownych), 6) przedstawienia informacji o wysokości ponoszonych wydatków niezbędnych do utrzymania się, 7) złożenia oświadczenia odnośnie do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej. W odpowiedzi na wezwanie z sądu, w piśmie z dnia 31 grudnia 2008 r. (k. 149-150 akt sądowych) skarżąca wyjaśniła, że jej trzej synowie, bezrobotni kawalerowie, rolnicy, "gospodarzą" wspólnie ze skarżącą. Strona potwierdziła, że nie posiada żadnych oszczędności, wskazała dodatkowo, że jedyne przedmioty wartościowe będące w jej posiadaniu to traktor i krowa oraz sprzęt rolniczy. Do pisma wnioskodawczyni dołączyła pisma i kserokopie pism stanowiących jej korespondencję z Prokuraturą Krajową w K., Komendą Powiatową Policji w K., starostwem powiatowym, a także kopie postanowień i wezwań Sądu Rejonowego w K. oraz Sądu Okręgowego w R., a także pism z Ośrodka Chirurgii [...] z 2003 r. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Z dyspozycji art. 243 § 1, art. 245 §§ 1-3 p.p.s.a. wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika procesowego, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Warunkiem przyznania prawa pomocy w tym zakresie jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z powołanego przepisu wynika, że ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. W interesie osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy leży więc przedłożenie wszelkich dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy lub Sąd dokonuje zaś weryfikacji oświadczeń w nim zawartych w oparciu o doświadczenie życiowe, z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, a także wniosków wyprowadzonych z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Jeżeli oświadczenia strony o braku możliwości ponoszenia przez nią kosztów postępowania pozostają w sprzeczności z wnioskami wyprowadzonymi z uwzględnieniem powołanych zasad, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. Analiza sytuacji majątkowej (finansowej) skarżącej dokonana z uwzględnieniem powyższych wytycznych na podstawie materiałów znajdujących się w aktach sprawy doprowadziła do oceny, że złożony przez stronę wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Należy stwierdzić, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 10 grudnia 2008 r. okazały się niewystarczające do ustalenia rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej, wzbudziły bowiem wątpliwości co do wiarygodności i rzetelności przedstawionych w nim informacji. Z oświadczeń strony wynika bowiem, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z trzema dorosłym synami, którzy pozostają na jej utrzymaniu, nie posiadają bowiem własnych źródeł dochodów, a także że jest właścicielką 15 ha nieruchomości rolnych. W świetle powyższych wyjaśnień zasadnicze wątpliwości wzbudziła możliwość utrzymania czteroosobowej rodziny, składającej się z osób dorosłych, z emerytury w wysokości ok. 725 zł oraz brak dochodów z posiadanych przez stronę nieruchomości rolnych. Skarżąca nie złożyła jednak dodatkowych, wyczerpujących wyjaśnień co do swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych, do czego została zobowiązana na mocy zarządzenia z dnia 17 grudnia 2008 r. Nie można bowiem uznać, że z nałożonego obowiązku skarżąca wywiązała się przesyłając kopie pism kierowanych przez nią do różnych organów (policja, prokuratura, starostwo, sądy powszechne) oraz odpowiedzi na te pisma, skoro zawarte w tych pismach informacje nie mogą przyczynić się do oceny aktualnej kondycji finansowej skarżącej. Analizując zaś informacje udzielone przez skarżącą w piśmie z dnia 31 grudnia 2008 r. (k.149-150), odnoszące się źródeł utrzymania jej dorosłych synów, należało stwierdzić, że nie zostały usunięte również wątpliwości dotyczące wysokości dochodów osiąganych z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, mimo iż mają one bezpośredni wpływ na ocenę możliwości ponoszenia przez skarżącą kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Uchylając się od przedstawienia odpisów zeznań podatkowych, zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego, a także złożenia oświadczenia w przedmiocie otrzymania dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych skarżąca uniemożliwiła ustalenie wysokości rocznych dochodów z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, a w konsekwencji oszacowanie średnich miesięcznych dochodów pozostających do dyspozycji osób należących do gospodarstwa domowego skarżącej. W tych okolicznościach przedstawioną przez stronę sytuację materialną, jako mającą świadczyć o niedostatku skarżącej, który w świetle przesłanek art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uzasadniałby zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego na koszt Skarbu Państwa, należało ocenić uwzględniając reguły racjonalnego rozumowania oraz doświadczenie życiowe. Należało zatem stwierdzić, że skoro minimalne koszty funkcjonowania w Polsce gospodarstwa domowego znacznie przewyższają wysokość środków którymi strona dysponuje z tytułu świadczenia emerytalnego, to wysokość wykazywanego przez wnioskodawczynię dochodu - przy aktualnym poziomie cen i usług w Polsce - nie wystarcza nawet na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych czterech dorosłych osób. Uzasadnia to przyjęcie, że skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym - przy braku podstaw do przyjęcia, że korzystają oni ze wsparcia ze strony opieki społecznej - koszty związane z funkcjonowaniem gospodarstwa domowego finansują zasadniczo z dochodów osiąganych z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, ewentualnie innych, nieujawnionych źródeł dochodu, przy czym wysokość środków finansowych uzyskiwanych z tych źródeł, również, z woli strony, nie została w niniejszym postępowaniu ujawniona. Należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wnioskodawczyni nie przedstawiła informacji w oparciu o które można by ustalić jakimi środkami rzeczywiście dysponuje, w szczególności nie ujawniła dokumentów wskazujących na wysokość dochodu osiąganego z posiadanych nieruchomości rolnych oraz dochodów osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie wskazała jednocześnie, na jakim poziomie kształtują się koszty jej utrzymania, a w konsekwencji uniemożliwiła ustalenie, czy spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Brak możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, wynikający z uchylenia się od przedłożenia na sądowe wezwanie informacji o sytuacji bytowej wnioskodawcy, również w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (zob. postanowienia NSA z dnia 27 czerwca 2005 r., I OZ 619/05 czy z dnia 4 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 6/05). Dodatkowo należy zauważyć, że za przyjęciem stanowiska, że dochody skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym kształtują się na poziomie znacznie wyższym niż ujawnionym w treści rozpoznawanego wniosku, pozwalającym na poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego we własnym zakresie przemawia okoliczność, iż skarżąca była w stanie ponieść w 2008r. znaczne koszty opłat sądowych w sprawie z jej powództwa przeciwko K. S. i P. S. - m.in. uiściła opłatę od zażalenia w kwocie 700 zł, co wynika z uzasadnienia załączonego do akt sprawy postanowienia Sądu Okręgowego w R. z dnia [...] grudnia 2008 r. (...) i pisma skarżącej z dnia 24 września 2008 r. (k. 206). Mając powyższe na uwadze należało uznać, że brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że skarżąca wykazała, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), jak również, że poniesienie pełnych kosztów postępowania wiązałoby się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla skarżącej oraz jej rodziny, co uzasadniałoby częściowe uwzględnienie wniosku poprzez przyznanie prawa pomocy w ograniczonym zakresie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z powołanych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.