IV SO/Wa 61/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Anita Wielopolska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30.08. 2016 r. sprzeciwu W. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od wniosku w sprawie z wniosku W. S. o wymierzenie grzywny Wójtowi Gminy K.. za nieprzekazanie do Sądu skargi z dnia 27 lipca 2015 r. wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W. S. wniósł o wymierzenie grzywny Wójtowi Gminy K. za nieprzekazanie do Sądu skargi z 27 lipca 2015 r. wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału wezwano Wnioskodawcę do uiszczenia wpisu od wniosku w wysokości 100 zł, w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia wniosku. W piśmie z 11 grudnia 2015 r., uzupełnionym złożonym na urzędowym formularzu wnioskiem z 11 kwietnia 2016 r., Wnioskodawca zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od wniosku. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Wnioskodawca podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną (J. S.), rodzicami i czworgiem dzieci (w tym trojgiem małoletnich). Jako posiadany majątek wykazał dom o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha fiz. (5,1755 ha przel.), w tym 1,6 ha lasu. Jako źródła dochodu ośmioosobowej rodziny Wnioskujący ujawnił: 1. emeryturę rolniczą swej matki (1.088,62 zł miesięcznie); 2. emeryturę rolniczą swego ojca (1.088,62 zł miesięcznie); 3. zasiłek rodzinny na dzieci otrzymywany przez żonę (643 zł miesięcznie); 4. środki uzyskiwane z gospodarstwa (1.071,29 zł miesięcznie). Wnioskodawca oświadczył, że ani on ani jego bliscy nie mają żadnych oszczędności, lokat dewizowych, akcji na giełdzie, kosztowności, antyków lub innych szczególnie wartościowych rzeczy. Nie posiadają też rachunków bankowych poza kontem w Banku Spółdzielczym w R., które żona musiała założyć ze względu na wymogi Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej dla wypłat zasiłków przyznanych na dzieci. Rachunek ten jest wykorzystywany wyłącznie do tych celów. Wnioskodawca podał, że razem z żoną zajmuje się gospodarstwem, dziećmi oraz rodzicami. Żaden z domowników nie jest dodatkowo zatrudniony. Uzyskiwane plony przeznaczane są na potrzeby rodziny, a drewno pozyskiwane z lasu - na opał. Wskazał, że ze względu na jego chorobę, spoczywające na nim obowiązki przejął siedemdziesięciodziewięcioletni ojciec i najstarsza córka. W uzasadnianiu wniosku Wnioskodawca wskazał, że jego wielodzietna rodzina żyje na skraju ubóstwa, lecz stara się radzić sobie bez pomocy Państwa. Brak środków do życia i odpowiedzialność za rodzinę miały zmusić Wnioskodawcę do rezygnacji z leczenia. Stwierdził, że on i członkowie jego rodziny są nękani przez miejscowych urzędników próbujących pozbawić ich reszty gospodarstwa, którego połowa już trafiła w obce ręce na podstawie sfałszowanych przez urzędników dokumentów. Wnioskodawca nadmienił, że szereg wniesionych przez niego do Sądu skarg zostało odrzuconych z powodu braku środków na opłacenie wpisu. Wnioskodawca wymienił następujące źródła wydatków: 1. ubezpieczenie budynków (470 zł rocznie); 2. opłaty za telefon (około 80 zł miesięcznie); 3. zakup węgla (850 zł rocznie); 4. wywóz nieczystości (około 600 zł rocznie); 5. wywóz śmieci (160 zł miesięcznie); 6. podatki od nieruchomości (594 zł rocznie); 7. szczepienie psów (100 zł rocznie); 8. przegląd kominiarski (150 zł rocznie); 9. dojazdy do szkoły (około 70 zł miesięcznie), 10. opłaty za energię elektryczną (około 400 zł miesięcznie); 11. gaz w butli (około 150 zł miesięcznie); 12. leki, tlen dla ojca z uwagi na kłopoty z oddychaniem, insulina dla matki i pieluchy (około 600 zł miesięcznie). Wnioskodawca wskazał ponadto, że w 2007 r. zdiagnozowano u niego poważną chorobę, dającą objawy w postaci m. in. zaburzeń równowagi i osłabienia pamięci. Jak oświadczył, musi być pod stałą kontrolą lekarzy i ma całkowity zakaz podejmowania wysiłku fizycznego. Koszt jednej wizyty lekarskiej to 150 zł. Zmuszony jest również do zakupu zaleconych leków, które nie podlegają refundacji. Nadmienił, że należące do niego grunty nie są łatwo zbywalne, a ich wartość drastycznie spadła, dlatego nie mogą być traktowane jako majątek umożliwiający poniesienie kosztów sądowych. Brak jest również chętnych na dzierżawę gruntów, a ich obciążenie przy permanentnym braku środków na spłatę ewentualnego kredytu szybko doprowadziłoby do ich utraty, uniemożliwiając Wnioskodawcy wywiązanie się z umowy dożywocia wobec rodziców. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączono kserokopie: 1. karty informacyjnej z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z września 2012 r.; 2. decyzji Wójta Gminy K. z [...] listopada 2014 r. o przyznaniu żonie Wnioskodawcy zasiłków rodzinnych na dzieci; 3. faktury za energię elektryczną z marca 2015 r. oraz dowodów wpłat należności za energię elektryczną z kwietnia, maja, czerwca i lipca 2015 r.; 4. decyzji Wójta Gminy K. z [...] lutego 2015 r. i Burmistrza R. z [...]stycznia 2015 r. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu podatków od nieruchomości, rolnego i leśnego na rok 2015; 5. postanowienia Wójta Gminy K. z [...] grudnia 2015 r. o zaliczeniu wpłaty w wysokości 347,60 zł tytułem opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz dowody wpłat należności z tego tytułu z czerwca, września i grudnia 2015 r.; 6. pocztowych przekazów pieniężnych emerytur J. S. i Z. S. z grudnia 2015 r.; 7. wyciągu z rachunku bankowego J. S. za okres od 1 do 31 grudnia 2015 r.; 8. zaświadczeń lekarskich stwierdzających niezdolność W. S. do pracy od 21 stycznia do 14 lutego, od 15 lutego do 15 marca i od 16 marca do 15 kwietnia 2016 r. ze wskazaniem "chory może chodzić"; 9. karty informacyjnej leczenia szpitalnego W. S. z 24 stycznia 2016 r.; 10. recepty z 15 lutego 2016 r.; 11. skierowania do laboratorium; 12. paragonu fiskalnego na kwotę 150 zł za konsultację kardiologiczną. Ponieważ oświadczenie z 11 kwietnia 2016 r. było niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych Wnioskodawcy oraz budziło wątpliwości, w piśmie z 28 kwietnia 2016 r. wezwano go do nadesłania w terminie 14 dni dokumentów źródłowych potwierdzających stan rodzinny, majątkowy i dochodowy, to jest: 1. wyciągów ze wskazanego we wniosku (rubryka nr 8 formularza PPF) rachunku bankowego, obejmujących okres ostatnich sześciu miesięcy; 2. aktualnych dokumentów potwierdzających podane w rubryce 10 formularza PPF wysokości dochodów Z. S. i J. S. (np. odcinków wypłaty emerytur z kwietnia lub maja 2016 r.); 3. dokumentu potwierdzającego, że J. S. otrzymuje obecnie zasiłek rodzinny na dzieci (np. kopii aktualnej decyzji właściwego organu administracji o przyznaniu zasiłku); 4. aktualnego zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej Wnioskodawcy, wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej; 5. zaświadczenia (lub zaświadczeń) z właściwego urzędu gminy (miasta) potwierdzającego (lub potwierdzających) podaną we wniosku powierzchnię nieruchomości rolnej oraz wskazującego, jaka jest dochodowość gospodarstwa rolnego; 6. zaświadczenia z właściwego biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazującego, zwanej dalej "Agencją": a. czy (jeśli tak, to ewentualnie jakie i w jakiej wysokości) w latach 2014 - 2016 W. S., J. S., K. S., Z. S. lub J. S. otrzymali płatności bezpośrednie lub inne świadczenia wypłacane przez Agencję oraz b. numer rachunku bankowego W. S. podany do ewidencji producentów; 7. dokumentów potwierdzających aktualną wysokość wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych Wnioskodawcy i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na wezwanie Wnioskodawca złożył do akt sprawy kserokopie: 1. wyciągu z rachunku bankowego J. i S. w [...] Banku Spółdzielczym (Odział w R.) za okres od 1 grudnia 2015 r. do 13 maja 2016 r.; 2. odcinków pocztowych przekazów pieniężnych emerytur Z. S. i J. S. z maja 2016 r. (oba świadczenia w wysokości 1.096,09 zł); 3. decyzji Wójta Gminy K. z [...] grudnia 2015 r. o przyznaniu J. S. zasiłków rodzinnych na troje dzieci od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. w łącznej wysokości 354 zł miesięcznie oraz dodatków do zasiłku rodzinnego (153 zł miesięcznie oraz 300 zł płatne jednorazowo we wrześniu); 4. zaświadczenia Wójta Gminy K. z [...] maja 2016 r. wskazującego, że W. S. i J. S. są podatnikami z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego o powierzchni ogólnej 1,2590 ha o dochodowości rocznej 2.197,01 zł, a ponadto W. S. jest podatnikiem z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego o powierzchni ogólnej 4,5053 ha o dochodowości rocznej 6.783,24 zł oraz w ½ gospodarstwa rolnego o powierzchni ogólnej 2,5181 ha o dochodowości rocznej 2.874,13 zł; 5. trzech decyzji Wójta Gminy K. z [...] lutego 2016 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego oraz łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu podatków: od nieruchomości, rolnego i leśnego na rok 2016; 6. decyzji Burmistrza R. z [...] lutego 2016 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego na rok 2016 r.; 7. sześciu potwierdzeń wpłat należności za energię elektryczną (3 listopada 2015 r. – 238,89 zł, 2 grudnia 2015 r. – 274,36 zł, 31 grudnia 2015 r. – 271,01 zł, 29 stycznia 2016 r. – 271,01 zł, 1 marca 2016 r. – 271,01 zł i 29 marca 2016 r. – 271,01 zł); 8. dwóch potwierdzeń wpłat należności za gospodarowanie odpadami komunalnymi (31 grudnia 2015 r. – 478,60 zł i 12 kwietnia 2016 r. – 235,60 zł); 9. kserokopię zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego niezdolność Wnioskodawcy do pracy od 16 do 29 maja 2016 r. ze wskazaniem "chory może chodzić". W piśmie z 16 maja 2016 r., przy którym Wnioskodawca nadesłał wymienione dokumenty, oświadczył, że nie ma innego rachunku bankowego, nie figuruje w rejestrze producentów, nie posiada oszczędności, ani kosztowności, które mogłyby posłużyć pokryciu wpisu od skargi. Wnioskodawca wskazał, że do rzeczonego pisma załącza m. in. zaświadczenie z Agencji, jednakże - wbrew wezwaniu - zaświadczenia takiego nie załączył. Nie nadesłał także aktualnego zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej. Postanowieniem z 1 czerwca 2016 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanego przepisu wynika, że podstawą orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Przywołana regulacja nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. To zatem wnioskodawca zobowiązany jest w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości wykazać w oświadczeniu o sanie rodzinnym, majątku i dochodach, że jego możliwości płatnicze nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź że nie jest w sanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przy tym zaznaczyć, że w przedmiotowej sprawie wpis od wniosku, od którego zwolnienia domaga się Wnioskodawca, wynosi 100 zł (§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jest to najniższy dopuszczalny wpis w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 233 P.p.s.a.). Stosownie do treści art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. W trybie powołanego przepisu wystosowano do Wnioskodawcy wezwanie do nadesłania wymienionych wyżej dokumentów źródłowych. Złożone przez stronę na urzędowym formularzu oświadczenie z 11 kwietnia 2016 r. oraz dołączone do niego dokumenty były bowiem niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Wnioskodawca wykonał rzeczone wezwanie jedynie częściowo, w sposób niewystarczający do dokonania pełnej oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Po pierwsze, wbrew twierdzeniu zawartemu w piśmie z 16 maja 2016 r., nie przedstawił zaświadczenia z właściwego biura powiatowego Agencji wskazującego, czy (jeśli tak, to ewentualnie jakie i w jakiej wysokości) w latach 2014 - 2016 W. S., J. S., K. S., Z. S. lub J. S. otrzymali płatności bezpośrednie lub inne świadczenia wypłacane przez powyższą Agencję. W sytuacji, gdy Wnioskodawca wskazuje, że jedno ze źródeł utrzymania jego i członków rodziny pozostających z nim w gospodarstwie domowym stanowi gospodarstwo rolne i deklaruje prawie 11 ha nieruchomości rolnych, zaświadczenie takie było niezbędne do ustalenia, jakimi w rzeczywistości środkami pieniężnymi dysponuje ośmioosobowa rodzina. Chociaż Wnioskujący stwierdził w piśmie z 16 maja 2016 r., że nie figuruje w rejestrze producentów, to należy zaznaczyć, że żądane zaświadczenie obejmowało nie tylko jego, lecz także jego żonę, pełnoletnią córkę i rodziców, a ponadto, że nie zwalniało go to z obowiązku przedstawienia zaświadczenia, w którym stwierdzono by, że nie otrzymał on - ani nie otrzymali wymienieni w wezwaniu członkowie rodziny - środków wypłacanych przez Agencję. Deklarowany przez stronę miesięczny dochód gospodarstwa domowego w przeliczeniu na jedną osobę nie jest wprawdzie wysoki, jednakże należy podkreślić, że w postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega nie tylko sam dochód Wnioskującego, ale także posiadany przez niego majątek. Wnioskodawca deklaruje tymczasem majtek w postaci domu o powierzchni 200 m2 i gospodarstwa rolnego o pow. 10, 8845 ha, a jednocześnie - nie przedstawiając żądanego zaświadczenia z właściwego biura powiatowego Agencji w sprawie płatności związanych z posiadanym gospodarstwem rolnym - uniemożliwia weryfikację wiarygodności oświadczenia o środkach będących w dyspozycji jego i jego rodziny. Po drugie, Wnioskodawca nie nadesłał aktualnego zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej. Jakkolwiek przedłożył on kserokopie decyzji Wójta Gminy K. z [...] grudnia 2015 r. o przyznaniu zasiłków rodzinnych na dzieci, w uzasadnieniu której odniesiono się do dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, to rzeczoną decyzję wydano w oparciu o wniosek złożony 23 listopada 2015 r., zatem ponad pół roku temu, a brak żądanego zaświadczenia uniemożliwia weryfikację wiarygodności oświadczenia strony z 11 kwietnia 2016 r. w zakresie obejmującym sytuację rodzinną. Zauważając, że Wnioskodawca powołuje na uzasadnienie przedmiotowego wniosku okoliczności odnoszące się do swego stanu zdrowia należy podkreślić, że zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy, ma wyłącznie charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bądź brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Takie okoliczności więc jak wiek czy stan zdrowia mogą mieć znaczenie dla oceny wniosku tylko w takim zakresie, w jakim wpływają na możliwości płatnicze Wnioskującego. Sama choroba nie oznacza, że spełnione są przesłanki przyznania prawa pomocy (zob. np. postanowienia NSA o sygn. akt II OZ 446/16 i I OZ 748/15). Jakkolwiek Wnioskodawca nadesłał kserokopie czterech zaświadczeń lekarskich o niezdolności do pracy, to nie przedstawił orzeczenia stwierdzającego jego całkowitą lub też częściową niezdolności do pracy. Podsumowując stwierdzono, że Wnioskodawca, nie wykonawszy należycie wezwania, uniemożliwił dokonanie oceny jego aktualnej sytuacji materialnej i rodzinnej, a tylko taka może stanowić podstawę uwzględniania wniosku. Brak natomiast podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej i rodzinnej Wnioskodawcy, jeżeli on sam - pomimo wezwania - nie usuwa wątpliwości, jakie budzi jego oświadczenie. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał m. in., że: - nie złożył stosownego zaświadczenia z Agencji, ponieważ tylko on jest właścicielem gospodarstwa rolnego, stąd nie figuruje w jej ewidencji, a że nie posiada konta bankowego, nie mógł otrzymywać żadnych dopłat; z kolei żona i dzieci są na jego utrzymaniu, a rodzice również nie otrzymują dopłat, gdyż nie posiadają gruntów, - jest zadłużony (załączono upomnienie wystawione 9 czerwca 2016 r. przez wójta gminy wzywające do uregulowania w terminie siedmiu dni należności z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi na kwotę 459,60 zł), - zły stan zdrowia uniemożliwia mu jakąkolwiek pracę, zmusza do zakupu nierefundowanych leków i pozostawania na zwolnieniu lekarskim (załączono zaświadczenie dotyczące niezdolności do pracy od 31 maja do 30 czerwca 2016 r. ze wskazaniem "chory może chodzić"). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Sąd w całości podziela stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. W związku z jego szczegółowym przytoczeniem powtarzanie jego byłoby zbędne. Odnosząc się do argumentów zawartych w sprzeciwie należy wskazać, że: - z dokumentów nadesłanych przez Wnioskodawcę nie wynika, że nie jest on w stanie uiścić wpisu od wniosku w wysokości 100 zł; w szczególności brak jest stosownego zaświadczenia, do którego nadesłania Wnioskodawca był wezwany, czy uzyskuje on jakiekolwiek dopłaty z Agencji z tytułu posiadania gruntów rolnych; brak posiadania konta bankowego nie oznacza, że dopłaty takie nie mogły być dokonywane; w przypadku braku dopłat właściwym wykonaniem wezwania było przedstawienie zaświadczenia, że Wnioskodawca ich nie otrzymuje; - deklarowany przez Wnioskodawcę miesięczny dochód gospodarstwa domowego w przeliczeniu na jedną osobę nie jest wprawdzie wysoki, jednakże badaniu podlega nie tylko sam dochód, ale także posiadany przez niego majątek; Wnioskodawca deklaruje tymczasem majtek w postaci domu o powierzchni 200 m2 i gospodarstwa rolnego o pow. 10, 8845 ha, a jednocześnie - nie przedstawiając żądanego zaświadczenia z właściwego biura powiatowego Agencji w sprawie płatności związanych z posiadanym gospodarstwem rolnym - uniemożliwia weryfikację wiarygodności oświadczenia o możliwościach płatniczych rodziny; - nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia stan zdrowia Wnioskodawcy, a jedynie stan majątkowy i możliwości płatnicze, a tych ostatnich, mimo wezwania, nie wykazano; ponadto, jakkolwiek Wnioskodawca nadesłał kserokopię zaświadczenia lekarskiego o niezdolności do pracy, to nie przedstawił orzeczenia stwierdzającego jego całkowitą lub częściową niezdolności do pracy. W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.