V SA/Wa 1000/09

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. i E. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. M. i E. M. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wyrokiem z 7 października 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę małżonków M. i E. M. na decyzję Ministra Finansów z [...] maja 2009 r. Wnioskiem - sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z 10 października -skarżący wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazali, iż prowadzą gospodarstwo domowe wraz z synem, nie posiadają nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 formularza PPF wpisano: "brak jakichkolwiek dochodów". W uzasadnieniu wniosku podali, że są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, nie posiadają "żadnego dochodu ani majątku", nie otrzymują pomocy społecznej z MOPS ani z innych organizacji, żywność otrzymują od teściów (rodziców M. M.). Wnioskujący podnieśli, iż mieszkają u małoletniego syna, który posiada dom wraz z wyposażeniem oraz dwa samochody z 2001 roku, rachunki, podatek, opłaty za energię elektryczną, wodę, śmieci płacą za małoletniego jego dziadkowie. We wniosku zawarta została również informacja, że skarżący cierpią na chorobę genetyczną, na którą zmarła ich córka. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Na wstępie zaznaczyć należy, iż sytuacja materialna wnioskodawców była już przedmiotem analizy we wcześniejszym postępowaniu w sprawie z wniosku o przyznanie prawa pomocy o sygn. akt V SA/Wa 1684/08, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 3 kwietnia 2009 r. odmówił przyznania praw pomocy. Z ustalonego wówczas stanu majątkowego wnioskujących wynikało, iż po powrocie - po 25 letniej emigracji - w 2001 r. pozostają stale bez pracy, zarejestrowani w urzędzie pracy jako osoby bezrobotne, bez prawa do zasiłku. W kilka lat po powrocie ze [...] wybudowali budynek mieszkalny o powierzchni użytkowej ok. [...] m2. Do dyspozycji wnioskodawców pozostają dwa luksusowe samochody M. [...] oraz T. [...]. Skarżący posiadają działkę o powierzchni [...] m2, na której znajduje się budynek mieszkalny, działka rolna o powierzchni [...] m2, klasa V. Skarżący E. M. posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 12 lutego 2009 r., z którego wynika, iż jego choroba została zaliczona do lekkiego stopnia niepełnosprawności z istotną obniżoną zdolność do pracy. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono wnioskującym przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał wskazać należy, iż nie sposób uznać by wnioskodawcy pozostawali bez jakichkolwiek środków pozwalających na pokrycie kosztów sądowych. Nie można przyjąć, by rodzina wnioskodawców znajdowała się w stanie ubóstwa, skoro ich małoletni syn jest właścicielem znacznego majątku obejmującego zarówno nieruchomości, jak i rzeczy ruchome znacznej wartości. Zauważyć należy, iż mimo tego, że wnioskodawcy przekazali posiadany majątek w drodze darowizny na syna, to ciągle sprawują nad nim władzę rodzicielską, obejmującą również zarząd składnikami tego majątku. Skarżący winni zatem znaleźć pokrycie wydatków związanych z kosztami sądowymi poprzez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, które nie są niezbędne dla utrzymania rodziny, za takie zaś uznać można te, które są związane z utrzymaniem dwóch samochodów wysokiej klasy. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji - w razie nie wykazania omawianego uprawnienia - próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego skarżącego na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.