V SA/Wa 1004/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Jarosław Stopczyński po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie: stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z 15 maja 2012 r. Z. W. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, córką i synem. Opisując posiadany majątek wskazał dom (część w wysokości ½) oraz gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha. Podstawą utrzymania rodziny są dochody z gospodarstwa rolnego, które według skarżącego stanowią kwotę 2.900 zł miesięcznie. Dzieci skarżącego są uczniami szkoły podstawowej oraz gimnazjum. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że wspomaga finansowo i ponosi koszty leczenia rodziców oraz teściów. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego, skarżącego wezwano do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów w terminie 14 dni, pod rygorem ujemnych skutków prawnych. Wezwanie w dniu 14 czerwca 2012 r. odebrała żona skarżącego. W dniu 26 czerwca 2012 r. skarżący uiścił należny w sprawie wpis sądowy (200 zł) i nie odpowiedział na wezwanie. Postanowieniem z dnia 17 lipca 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując w uzasadnieniu, iż wnioskodawca wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia nie udzielił odpowiedzi, a jednocześnie uiścił opłatę w wysokości 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. W sprzeciwie z dnia 28 lipca 2012 r. wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie o ustalenie, iż opłatę sądową w wysokości 200 zł złożył w terminie. Wskazał, iż uzasadnienie sprzeciwu znajduje się w piśmie jego żony złożonym do sprawy V SA/Wa 1003/12, z którego wynika, iż nie mogła ona złożyć żądanych dokumentów z uwagi na prace polowe (żniwa) oraz długi czas oczekiwania na wyciągi z rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na zarządzenie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącego podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF z 15 maja 2012 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane – ani w zakreślonym terminie, ani przy wniesieniu sprzeciwu – uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Wskazać trzeba, iż analizując złożone przez stronę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez kosztów sądowych w sprawie. Skoro bowiem wnioskodawca wraz z żoną uzyskują dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego, to niezbędna jest wiedza w zakresie wydatków rodziny, związanych z koniecznym utrzymaniem. Wyjaśnić należy wnioskodawcy, iż ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy następuje poprzez porównanie wysokości miesięcznych dochodów oraz posiadanych zasobów pieniężnych z wydatkami ponoszonymi przez wnioskującą stronę i osoby, z którymi prowadzi ona gospodarstwo domowe. Skarżący nie złożył natomiast oświadczenia w tym zakresie, do czego był wzywany. Podkreślić również trzeba, iż wnioskodawca nie złożył oświadczenia w jaki sposób gromadzi środki pieniężne, czy posiada rachunek bankowy (czego można by się domyślać jedynie z wyjaśnień zawartych w sprzeciwie), nie nadesłał wyciągów z ewentualnie posiadanego rachunku. W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Dodatkowo podkreślić należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Niezależnie od powyższego, na odmowę zwolnienia od kosztów sądowych wpływ miała również i ta okoliczność, iż w sprawie została uiszczona opłata sądowa w wysokości 200 zł, odpowiadająca należnemu wpisowi sądowemu od skargi. Wobec tego uznać należało, iż wnioskodawca był w stanie ponieść taki wydatek bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Zatem odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie ma wpływu na prawo strony do sądu, bowiem nie ciążą na skarżącym na obecnym etapie inne koszty sądowe. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. Na koniec już tylko wyjaśnić należy skarżącemu, iż złożenie wniosku o prawo pomocy przerywa bieg siedmiodniowego terminu do uiszczenia wpisu sądowego do dnia uprawomocnienia się orzeczenia zapadłego w postępowania o prawo pomocy. Przyjąć zatem należy, iż uiszczenie należnej opłaty sądowej (200 zł) w toku postępowania z wniosku o prawo pomocy powoduje, że skarga zostaje skutecznie opłacona, a sprawie głównej można nadać dalszy bieg.