V SA/Wa 1005/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Protokolant - J. P., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2007 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia grudnia 2006 r. nr .... w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym 1. Skargę oddala 2. Zasądza ze Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. V. A. z Kancelarii Adwokackiej przy ulicy Z. G.. ... w W..., kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w tym tytułem wynagrodzenia 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy). Pismem z dnia 24 listopada 2004 r. H. M. zwrócił się do Wojewody Ś. z wnioskiem o umorzenie mandatu karnego, zastrzegając, że jakkolwiek przeszedł przez jezdnię w miejscu niedozwolonym, nie stworzył przy tym zagrożenia dla ruchu. Stwierdził m.in., że jako bezrobotny od lutego 2002 r. utrzymuje się z renty inwalidzkiej oraz dzięki pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. i nie może uiścić wymierzonej mandatem grzywny bez uszczerbku dla swojej egzystencji. W piśmie z dnia 8 grudnia 2004 r. strona uzupełniła swój wniosek, nie podnosząc jednak żadnych nowych okoliczności faktycznych, związanych bezpośrednio ze swą sytuacją życiową i finansową. Decyzją z dnia ... stycznia 2005 r. Wojewoda Ś. po rozpoznaniu wniosku o umorzenie grzywny w wysokości ..,- zł odmówił H. M. umorzenia należności z tytułu prawomocnego mandatu karnego kredytowego w wysokości ...,- zł, powołując się na przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa [Dz. U. Nr 6, poz. 54] – dalej: "rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 2001 r.", podnosząc, że stanowią one źródło wskazania przesłanek umorzenia należności pieniężnych. Organ zastrzegł, że przesłanki określone w § 3 powyższego rozporządzenia nie podają możliwości umarzania należności budżetowych z tytułu nałożonych prawomocnych mandatów karnych kredytowanych z powodu trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej dłużnika, czy też z powodu zagrożenia jego egzystencji, natomiast wskazują sytuacje, w których następuje nieściągalność należności, tylko bowiem w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności wierzyciel może ją umorzyć. Wojewoda stwierdził, że dla uznania, że zachodzą określone przesłanki konieczne jest wszczęcie postępowania wyjaśniającego poprzez wystawienie tytułu wykonawczego i ustalenie przez poborcę skarbowego rzeczywistej sytuacji zobowiązanego i jego najbliższych. W ocenie organu zgromadzone w sprawie dowody i dokumenty na tym etapie postępowania nie stanowią podstawy do uznania, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Urząd Skarbowy nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności. Organ zauważył też, że okres przedawnienia należności z tytułu nałożonego mandatu wynosi 3 lata i w tym czasie organ powinien dochodzić swoich roszczeń, powołał się przy tym na prewencyjną i wychowawczą funkcję grzywny, informując wnioskodawcę o możliwości odroczenia terminu spłaty należności w całości lub w części albo rozłożenia płatności w całości lub w części na raty, zgodnie z § 4 rozporządzenia. Po przeprowadzeniu postępowania wszczętego na skutek odwołania złożonego przez stronę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 7 marca 2005 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Ś. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że strona kwitując odbiór mandatu karnego, uczyniła go prawomocnym i zgodziła się na zapłatę grzywny. Powołał się na przepis art. 45 § 3 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń [Dz. U. Nr 12, poz. 114, z późn. zm.] i podniósł, że okres przedawnienia orzeczonej grzywny wynosi 3 lata od uprawomocnienia się rozstrzygnięcia, a zatem w sprawie niniejszej mija on w roku 2007. Nadto stwierdził, że w związku z odmową umorzenia stronie należności przez Wojewodę powinny być kontynuowane działania organu skarbowego, zmierzające do ustalenia stanu majątku strony oraz ewentualnego wystąpienia przesłanek wyszczególnionych w § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 2001 r. Na powyższą decyzję H. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie w całości i zwolnienie z mandatu, stwierdzając jednocześnie, że został zmuszony do podpisania wystawionego mu mandatu karnego. Skargę uzupełnił pismami z dnia 25 marca 2005 r. oraz z dnia 17 lutego 2006 r., w których podniósł dalsze argumenty pozamerytorycznej natury. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1068/05 uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że nie może być ona wykonana w całości. Jako przyczynę uchylenia Sąd wskazał błędną ocenę stanu faktycznego dokonaną przez organ pierwszej instancji oraz wadliwe sformułowanie wydanej przez ten organ sentencji decyzji (z kopii przedmiotowego mandatu wynikało, że nałożona nim grzywna wynosiła ...,- zł, tymczasem Wojewoda Ś. stwierdził wprawdzie, że swoją decyzję wydał po rozpatrzeniu wniosku o umorzenie grzywny w wysokości ...,- zł, ale dokonując rozstrzygnięcia stwierdził, iż odmawia umorzenia należności z tytułu mandatu karnego w wysokości ...- zł. przez co wykroczył poza zakres wniosku strony), pominięte przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, który utrzymał ową decyzję w mocy. Podkreślił, iż jakkolwiek organ pierwszej instancji oceniając przesłanki umorzenia skarżącemu należności z tytułu grzywny prawidłowo zastosował kryteria przewidziane w przepisie prawa materialnego, to błędnie dokonał oceny stanu faktycznego. W decyzji Wojewody Ś. wskazano bowiem wyłącznie, że zgromadzone dowody i dokumenty nie stanowią podstawy do uznania, iż w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Urząd Skarbowy nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, żeby organ podjął czynności zmierzające do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a zatem twierdzenia organu w tym zakresie są bezpodstawne i świadczą o wydaniu rozstrzygnięcia bez przeprowadzenia w sposób wyczerpujący ustaleń w zakresie stanu faktycznego, a tym samym z naruszeniem art. 7 kpa. Ponadto Sąd stwierdził, że również decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dotknięta była wadami w zakresie uzasadnienia faktycznego, gdyż powielając argumentację zawartą w decyzji Wojewody Ś. i dotyczącą prowadzonego rzekomo przez Urząd Skarbowy postępowania egzekucyjnego organ wskazał na konieczność kontynuacji prowadzonych przez organ podatkowy działań, zmierzających do ustalenia protokołem stanu majątku strony, lecz na fakt prowadzenia takich działań przez Urząd Skarbowy nie wskazują żadne zebrane w aktach dokumenty. W ocenie Sądu zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że umorzenie należności uzależnione jest od wniesienia stosownego wniosku przez przedstawiciela Urzędu Skarbowego nie znajduje uzasadnienia w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 2001 r., w oparciu o które wydana została zaskarżona decyzja. Sąd wskazał także na brak odniesienia do okoliczności faktycznych wskazywanych przez stronę we wniosku i kolejnych pismach w uzasadnieniach decyzji obu instancji oraz niedopełnienie przez organy wymogu zapewnienia wnioskodawcy czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w tym umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału przed wydaniem rozstrzygnięcia. Rozpoznając sprawę po uchyleniu przez Sąd decyzji z dnia ... marca 2005 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z ... czerwca 2006 r. Nr ... uchylił decyzję Wojewody Ś. z dnia ... stycznia 2005 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Następnie Wojewoda Ś. decyzją z dnia ... października 2006 r. Nr ... odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu mandatu karnego kredytowanego ... z dnia ... listopada 2004 r. w wysokości ... zł i wyjaśnił, iż grzywna nałożona tym mandatem została objęta tytułem wykonawczym Nr ... z dnia ... stycznia 2005 r. i że w toku postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. w ramach realizacji tytułu wykonawczego w dniu ... grudnia 2005 r. dokonał zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a przedmiotowa wpłata została przekazana na rachunek wierzyciela w dniu ... stycznia 2006 r. Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego złożonym przez stronę odwołaniem Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z ... grudnia 2006 r. Nr ... wydaną na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: kpa oraz § 3 ust. 1 pkt 4 w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 2006 r. w sprawie sposobu i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa [Dz.U. nr 117 poz. 791] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona kwitując odebranie mandatu zgodziła się na zapłacenie grzywny, czyniąc tym samym mandat prawomocnym. Organ odwoławczy powołał się na treść przepisu § 3 ust. 1 pkt 4 powyższego rozporządzenia i podkreślił, że zgodnie z nim należności pieniężne mogą być umarzane w całości lub części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która następuje gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji, lub postępowanie egzekucyjne stało się nieskuteczne. Wskazał, iż przewidziane w nim przesłanki dopuszczalności umorzenia należności pieniężnej wynikającej z przedmiotowej grzywny nie zostały spełnione, gdyż postępowanie egzekucyjne okazało się skuteczne, a przeprowadzone postępowanie naprawcze wyeliminowało wady postępowania administracyjnego wskazane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 marca 2006 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona wniosła o uchylenie powyższej decyzji, a następnie pełnomocnik skarżącego złożyła dwa pisma procesowe z wnioskami o udostępnienie akt sygn. III SA/Wa 1068/05. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na podstawie zarządzenia z 20 sierpnia 2007 r. dołączono akta tutejszego Sądu sygn. III SA/WA 1068/05. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.]; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do przepisu art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie i bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Sąd w niniejszej sprawie pozostaje związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1068/05. Odnośnie przytoczonego przepisu art. 153 p.p.s.a. należy wyjaśnić, że zawarte w nim sformułowanie "w sprawie" oznacza tożsamość sprawy ocenianej przez sąd formułujący ocenę prawną oraz sprawy będącej przedmiotem ponownego postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego zarówno pod względem podstawy prawnej jak też stanu faktycznego. Zmiana stanu prawnego powoduje bowiem konieczność dokonania przez organ nowej oceny prawnej stanu faktycznego, zaś istotne zmiany w stanie faktycznym mogą powodować nieaktualność wskazań zawartych w uzasadnieniu orzeczenia. W związku z powyższym trzeba zauważyć, iż w stosunku do przyjętego stanu faktycznego, będącego podstawą orzekania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 1 marca 2006r. nastąpiła zasadnicza zmiana, gdyż w wyniku zajęcia świadczenia rentowego skarżącego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. nastąpiło wyegzekwowanie zadłużenia i w dniu 17.01.2006r. należność z tytułu mandatu została przekazana na rachunek wierzyciela. Podstawą nałożenia na H. M. mandatu karnego kredytowanego były przepisy art. 95 i art. 96 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia [Dz. U. nr 106, poz. 1148 z późn. zm.]. Do należności z tytułu grzywny nałożonej powyższym mandatem znajduje zastosowanie art. 42 ustawy z dnia 30 czerwca 2005r. r. o finansach publicznych [Dz. U. z 2005 r. nr 249, poz. 2104 – z późn. zm.], a szczegółowe przesłanki umorzenia należności, o których mowa w art. 42 powyższej ustawy, uregulowane zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 2006 r. w sprawie sposobu i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa [Dz.U. nr 117 poz. 791], dalej: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 2006 r., które zastąpiło rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 2001 r. W tym miejscu Sąd zauważa, iż treść przepisu §3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 2006 r. odpowiada treści przepisu § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 2001 r., a zatem powyższa zmiana nie wpłynęła na sytuację prawną strony. Zgodnie z treścią § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 2006 r. należności pieniężne mogą być umarzane w całości lub części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która następuje m.in., jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne (pkt 4). W związku z ustaleniem przez organy orzekające w sprawie, iż postępowanie egzekucyjne okazało się skuteczne, nie mogły one stwierdzić całkowitej nieściągalności należności. W tej sytuacji należy zatem zgodzić się ze stanowiskiem organów, iż brak było podstaw do umorzenia należności w oparciu o przesłankę przewidzianą § 3 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 2006 r. Jest to zgodne również z poglądem sądu wyrażonym w wyroku z dnia 1 marca 2006r., który nie zakwestionował stanowiska poprzednio orzekających organów, iż należność z tytułu mandatu może zostać umorzona tylko w przypadku całkowitej nieściągalności. Podkreślić zatem trzeba, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia ... października 2006 r. zostały wydane bez naruszenia art. 153 p.p.s.a., z uwzględnieniem wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 marca 2006 r. oraz w oparciu o należycie zinterpretowane przepisy prawa materialnego. Z akt sprawy wynika ponadto, iż organy orzekające w sprawie przeprowadziły ponowne postępowanie zgodnie z zasadą czynnego udziału stron (pismo z prośbą o dostarczenie dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji życiowej i materialnej z 28 czerwca 2006 r., pismo informujące o prawie wglądu do akt sprawy z 21 lipca 2006 r.) i wydały swe rozstrzygnięcia na podstawie wystarczającego materiału dowodowego, a zaskarżona decyzja spełnia warunki formalne przewidziane przepisem art. 107 kpa. Nie stwierdzono naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, ani innego naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego i na podstawie art. 151 p.p.s.a Sąd orzekł jak w sentencji.