V SA/Wa 1045/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabella Janson, Sędzia WSA Jolanta Bożek (spr.), Sędzia NSA Piotr Piszczek, Protokolant Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi L. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek; 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. K. A. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy). Zaskarżoną do Sądu decyzją z [...] maja 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2009 r. nr [...] odmawiającą L. Ż. umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Ww. decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym: Pismem z [...] marca 2008r. L. Ż. zwrócił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W wyniku rozpoznania powyższego wniosku w dniu [...] kwietnia 2008 r. organ wydał decyzję nr [...] odmawiającą umorzenia odsetek. W wyniku ponownego ropoznania sprawy, organ II instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. Ż. wniósł o uchylenie powyższej decyzji oraz o umorzenie odsetek za zwłokę. Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2009r. Sygn.akt V SA/Wa 1947/08 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2008r. oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008r. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał m.in., iż, wbrew ocenie organu, odmowa umorzenia odsetek nie może nastąpić z powodu niedopuszczalności umarzania samych odsetek, jak i faktu, że skoro wcześniej odmówiono umorzenia dłużnikowi należności składkowych, obecnie nie jest możliwe umorzenie należnych od nich odsetek. Sąd wyjaśnił, że dokonanie nieprawidłowej wykładni prawa materialnego w tym zakresie i przyjęcie założenia o niedopuszczalności umarzania samych odsetek, skoro wcześniej odmówiono dłużnikowi umorzenia składek, a także niedopuszczalności umorzenia odsetek od należności składkowych w części finansowanej przez ubezpieczonego nie będącego płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczna (pracownika), spowodowało, iż organ w sposób powierzchowny dokonał analizy przesłanek warunkujących możliwość umorzenia tychże należności w stosunku do sytuacji bytowej skarżącego. Sąd podkreślił, iż w ponownie prowadzonym postępowaniu Zakład zobowiązany będzie do przeprowadzenia ustaleń faktycznych właściwych i niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy umorzenia odsetek i oceny zasadności ich umorzenia w ramach przepisów art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r., Nr 11, poz. 74 ze zm.; dalej - "u.s.u.s."). Mając na uwadze ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w powyższym wyroku, organ, po ponownym rozpoznaniu wniosku L. Ż. z dnia [...] marca 2008r. o umorzenie odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek, decyzją z dnia [...] marca 2009r. nr [...] odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne za okresy: 05/2000r., 10-12/2000r., 03/2001r., 05-06/2001r., 08/2001r., 05/2002r. - 06/2002r., 12/2002r.-12/2003r., 04-06/2004r., na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: 01/2003r., 03-12/2003 r., 04-06/2004r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy: 03-12/2003r., 04-06/2004r., ustalonych według stanu na dzień [...] marca 2008 r. (tj. na dzień wpływu wniosku o umorzenie) w kwocie łącznej [...] zł. W uzasadnieniu organ podniół, m.in., iż w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono żadnej uzasadnionej podstawy dla pozytywnego załatwienia wniosku. Organ zacytował w całości przepisy art.28 ust.1, ust.2, ust.3, ust.3a i ust.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz wyjaśnił ich znaczenie. Szczegółowo wymienił także dokumenty zebrane w toku postępowania wyjaśniającego. W związku z wniesionym przez L. Ż. wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy, organ II instancji decyzją z dnia [...] maja 2009r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, uznając jej słuszność zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L.Ż., wyrażając swoje niezadowolenie z podjętego przez organ rozstrzygnięcia, wniósł, m.in. o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie odsetek i rozłożenie zaległości z tytułu składek na raty. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co oznacza, że sąd administracyjny nie ma uprawnień do umorzenia ww. należności. Sąd bada bowiem wyłącznie legalność zaskarżonego aktu, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja Skarżącej, nawet jeśli byłaby uzasadniona, nie mogłaby spowodować umorzenia przez Sąd należności składkowych. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji Sąd wyjaśnia, iż w myśl przewidzianej przepisem art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanej dalej jako "k.p.a.", zasady oficjalności organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie natomiast z przepisem art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste ,że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności - w odniesieniu do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi orzekającemu. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje ZUS do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że organ w toku postępowania wyjaśniającego nie naruszył przepisów proceduralnych, a dokonane ustalenia są prawidłowe, zaś wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego spójne i zgodne z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego – będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań – nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji [pic]uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. W tym miejscu zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie z powyższych obowiązków organ wywiązał się w sposób należyty. Organ jasno wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia należności i podtrzymanie stanowiska wyrażonego w decyzji organu pierwszej instancji. Dokonał wyczerpującej analizy materiału dowodowego, czemu dał wyraz w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W szczególności organ trafnie wskazał na potencjalne możliwości poprawy sytuacji materialnej Zobowiązanego i tym samym możliwości płatniczych. Skarżący jest bowiem osobą w pełni zdolną do pracy. Ponadto, jak wynika z materiału dowodowego, choć skarżący powołuje się na swoją ciężką sytuację materialną, to nie korzystał z żadnej z form pomocy społecznej świadczonej przez instytucję świadczącą pomoc dla osób znajdujących się w ubóstwie. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż Inspektorat ZUS w O. posiada ustanowione zabezpieczenie części zadłużenia w postaci hipoteki przymusowej na należącej do skarżącego do dnia 27.08.2003 r. nieruchomości położonej w O. B. ul. [...], posiadającej urządzoną księgę wieczystą Nr KW [...]. Umową kupna-sprzedaży z dnia 27.08.2003 r. (akt notarialny Rep.A.[...]) zobowiązany zbył wyżej wymienioną nieruchomość na rzecz rodziców – J. i Z. Ż. Ojciec J. Ż. zmarł. Jednakże z informacji uzyskanej przez Inspektorat ZUS w O. w Sądzie Rejonowym w O. - Wydziale Ksiąg Wieczystych wynika, że dotychczas nie został uregulowany stan prawny w/w nieruchomości i w dalszym ciągu jako współwłaściciele figurują - Pani Z.Ż. i zmarły – J. Ż. Zobowiązany należy jendak do najbliższego ustawowego kręgu spadkobierców zmarłego ojca, a zatem istnieje domniemanie, że część w/w nieruchomości jako wchodząca w skład spadku, po uregulowaniu spraw spadkowych, przypadnie skarżącemu. Sąd rozumie trudną sytuację skarżącego, jednakże instytucja umorzenia składek (pod którym to pojęciem należy rozumieć również odsetki za zwłokę), jest zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, a taka tu nie zachodzi. Co więcej, na tle innych rozpoznawanych przez Sąd spraw, sytuacja skarżącego, który - jak zauważył organ - nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej nie jest zła, a w razie jej pogorszenia i zaistnienia nowych okoliczności ma on prawo do ponownego wniosku o umorzenie. Odnośnie zarzutu, iż organy rozpatrzyły wniosek jak wniosek o umorzenie całości zadłużenia, podczas gdy skarżący wnosił o umorzenie tylko odsetek za zwłokę, należy stwierdził, iż jest on nieuzasadniony. Z treści powołanych wyżej przepisów wynika bowiem jednoznacznie, iż odnoszą się one zarówno do umarzania całości należności, jak również ich części. Niezależnie od powyższego Sąd zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – ZUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia.