V SA/Wa 1076/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu F. sp. z o.o. w O. od postanowienia referendarza sądowego dotyczącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 27 czerwca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca F. Spółka z o.o. z siedzibą w O. załączyła do skargi wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych - w zakresie opłat sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołała się na swoją obecną kondycję finansową, tj. brak środków pieniężnych, brak środków trwałych (z uwagi na zatrzymanie automatów do gier przez urzędy celne), brak zdolności kredytowej oraz odmowę dokapitalizowania spółki przez jej jedynego wspólnika. Skarżąca podała również, że jej trudności finansowe mają charakter trwały; istnieją od dłuższego czasu, co uniemożliwiło poczynienie oszczędności na poczet ewentualnych kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. Dodała, iż z końcem lutego 2016 r. [...] S.A. rozwiązał z nią umowę rachunku bankowego, ponieważ urzędy celne zajęły środki pieniężne na nim zgromadzone, wobec czego bank nie miał możliwości pobrania środków na poczet obsługi tego rachunku. Dotychczas spółka nie zawarła nowej umowy rachunku bankowego. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka wskazała, iż jej kapitał zakładowy wynosi 5.000,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok to 500.850,02 zł, a w ostatnim roku obrotowym odnotowała stratę w wysokości 167.360,10 zł. Ponadto skarżąca oświadczyła, że posiada rachunek bankowy, na którym stan środków pieniężnych wynosi 0 zł. Do wniosku skarżąca załączyła kopie następujących dokumentów: sprawozdań finansowych za lata 2013 - 2014 (wraz z informacjami dodatkowymi, bilansami oraz rachunkami zysków i strat), protokołów zajęcia i odbioru ruchomości, upomnień do zapłaty kar pieniężnych, a także zawiadomień o zajęciu wierzytelności pieniężnych. Postanowieniem z 27 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Za argument przemawiający za udzieleniem zwolnienia od kosztów sądowych nie został uznany fakt poniesienia straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w 2015 r., albowiem oznacza on jedynie, że brak jest dochodu do opodatkowania, nie jest jednak równoznaczny z brakiem posiadania środków finansów, ani możliwości ich pozyskania. Wskazano, że spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, nie znajduje się w stanie likwidacji ani nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. Z załączonych do wniosku materiałów wynika ponadto, że spółka obraca kwotami przewyższającymi wielokrotnie wysokość wpisu zarówno w niniejszej sprawie, jak i wyższymi niż wskazywana łączna kwota wpisów związanych ze składaniem skarg na decyzje organów celnych. Zatem spółka ma w dyspozycji środki finansowe, które jednak decyduje się przeznaczyć na inne cele niż ponoszenie kosztów związanych z prowadzeniem postępowań sądowoadministracyjnych, w tym na przykład wysokie koszty obsługi adwokacko-radcowskiej. W świetle tych wszystkich okoliczności, referendarz stwierdził brak podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto skarżąca powołując się na wypowiedzenie jej przez [...] S.A. umowy rachunku bankowego w żaden sposób nie udokumentowała tej okoliczności. Do wniosku załączyła wydruk z rachunku prowadzonego w tym banku, aktualny na dzień 30 listopada 2015 r., na którym saldo było ujemne (-597,37 zł). We wniesionym sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik Skarżącej wniósł o jego zmianę i częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazano, że od dwóch lat w swoich sprawozdaniach wykazuje znaczne straty finansowe. W roku 2013 strata Spółki wyniosła 149.368,31 zł, zaś w roku 2014 – 167.360,10 zł, tak więc stan ten ma charakter trwały i pogłębia się. Zdaniem Skarżącej ocena skali prowadzonej przez nią działalności oraz uzyskiwanego przychodu dokonana przez referendarza sądowego nie odzwierciedla jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Zaznaczyła, że przychód jest kategorią bilansową i nie oddaje rzeczywistej sytuacji materialnej, gdyż lata obrotowe 2013 i 2014 Spółka zamknęła ze znacznymi stratami. Wskazała również, że posiadany przez nią majątek ruchomy to głównie urządzenia do gry, które są obecnie trudno zbywalne. Spółka wyeksponowała również, że zajęty został jedyny jej rachunek bankowy, co w istocie może oznaczać zaprzestanie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Zwróciła uwagę, że łączna kwota wpisów od skarg na decyzje dotyczące wymierzenia jej kar pieniężnych wynosi ponad 80.000 zł, zaś kwota wymagalnych kar pieniężnych to blisko 3.000.000 zł. Wobec powyższego, uiszczenie przez nią wpisu sądowego od skargi oznaczać będzie de facto zamknięcie jej dostępu do drogi sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz" ; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze Spółki referendarz sądowy prawidłowo uznał, że nie stanowią one podstawy do zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Należy wskazać, że o kondycji finansowej Spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który Spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak równocześnie, że w razie poniesienia przez nią straty, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Strata nie oznacza więc utraty płynności finansowej. Spółka wykazała wprawdzie taką stratę za 2013 r. i 2014 r. (odpowiednio: 149.368,31 zł oraz 167.360,10 zł), jednak zdaniem Sądu dla oceny kondycji finansowej Spółki istotne znaczenie, co sama przyznaje w sprzeciwie (twierdząc, że jest jednym z elementów obrazujących kondycję podmiotów gospodarczych) ma także uzyskiwany przychód. Za rok 2014 przychód ten wyniósł natomiast 1.688.950,20 zł. Przede wszystkim jednak referendarz zwrócił uwagę na kwoty, jakimi w badanym okresie obracała Skarżąca, zauważając, że są znacznie wyższe niż kwota wpisu w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu, Skarżąca nie tyle nie posiada środków na ponoszenie kosztów postępowań sądowych, co podejmuje decyzje o przeznaczeniu ich na inne cele. Nie stanowi to jednak podstawy dla przerzucenia na innych obywateli ciężaru ponoszenia opłat sądowych, z czym wiązałoby się w praktyce udzielenie Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnosząc się do zarzutu Spółki dotyczącego zmarginalizowania przez referendarza sądowego faktu zajęcia jej jedynego rachunku bankowego należy podnieść, że sama tego rodzaju okoliczność nie może wprost skutkować koniecznością przychylenia się do jej żądania. Spółka wskazuje, że "może" to oznaczać zaprzestanie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, jednak nadal w tym obrocie funkcjonuje, wykazując aktywność gospodarczą. Spółka nie wskazała ponadto, by został w stosunku do niej złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, czy też wszczęte postępowanie naprawcze. Jednocześnie, pomimo utrzymującego się ponoszenia strat w wyniku prowadzenia dotychczasowej działalności, brak jest ze strony Spółki sygnałów i chęci zmiany modelu działania. Dodać należy, że w działalności gospodarczej występują różnego rodzaju zobowiązania, które związane są z wydatkami finansowymi. Zaliczyć do nich należy także opłaty sądowe. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 18.01.2008 r., I OZ 809/07, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo Sądowi wiadome jest z urzędu, że w innych zawisłych sprawach, w których Spółce odmówiono zwolnienia od kosztów sądowych, Skarżąca ostatecznie uiściła wpisy sądowe. Świadczy to dobitnie, iż Spółka posiada środki na opłacenie kosztów sądowych. W świetle powyższego, nawet okoliczność, iż na środki trwałe Spółki składają się automaty do gry, które – w jej ocenie – są obecnie trudno zbywalne, a ponadto podlegają zajęciu, nie stanowi wystarczającego uzasadnienia dla udzielenia prawa pomocy w żądanym zakresie. Całość przedstawionej sytuacji Skarżącej, w tym przede wszystkim sposób gospodarowania przez nią posiadanymi środkami finansowymi oraz reakcja na przechodzone trudności w prowadzeniu działalności gospodarczej, zdaniem Sądu upoważnia do stwierdzenia, że udzielenie jej wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby swoistego rodzaju uprzywilejowanie jej, co nie znajduje stosownego uzasadnienia. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Skarżącej od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.