V SA/Wa 1084/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Jadwiga Smołucha po rozpoznaniu w dniu 22 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 sierpnia 2017 r. o sygn. akt V SA/Wa 1084/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie nadania decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 sierpnia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 1084/17 L. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca", "Spółka") wystąpiła z wnioskiem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek powołała się na wydane dla Spółki decyzje wymiarowe organów celnych za lata 2012 – 2013 dotyczące jej zobowiązań (zaległości) w podatku akcyzowym, skutkujące koniecznością zakończenia dotychczas prowadzonej działalności gospodarczej (od [...] października 2016 r.) i rozpoczęcia procesu jej likwidacji. Podała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Od 2013 r. Spółka nie sporządza bilansów, ani też rachunków zysków i strat, gdyż całość jej dokumentacji została zabezpieczona przez Prokuraturę Okręgową w B. (dalej: "Prokuratura"). Dyrektor Izby Celnej w S. po otwarciu likwidacji zgłosił nadto wierzytelność na kwotę ponad [...] mln zł. Skarżąca do wniosku załączyła wyciąg z postanowienia Prokuratury o dowodach rzeczowych, z którego w jej ocenie wynika, że zabezpieczone środki pieniężne ([...] zł i [...] Euro) stanowią jedyne środki, które Spółka posiada. Oświadczyła, że w wyniku działań organów podatkowych jej sytuacja majątkowa stała się na tyle zła (olbrzymie zobowiązania), że uiszczenie wpisu od skargi i pokrycie pozostałych kosztów postępowania znacznie przekracza jej możliwości finansowe. Zarządzeniem z 18 lipca 2017 r., w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") Spółka została wezwana przez starszego referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku poprzez udzielenie dodatkowych informacji i złożenie wymienionych w wezwaniu dokumentów. Odpowiadając na wezwanie Skarżąca przedstawiła zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego przez Dyrektora Izby Celnej w Warszawie, deklaracje VAT-7K za I i II kwartał 2017 r., kserokopię wniosku skierowanego do urzędu skarbowego o zaliczenie zwrotu VAT z deklaracji VAT-7K za I kwartał 2017 r. na poczet zobowiązań z tytułu zaległego podatku VAT oraz podatku dochodowego od osób fizycznych - płatnik (PIT-4). Powołując się na informacje otrzymane od likwidatora Spółki, jej pełnomocnik oświadczył, że Spółka nie składała zeznań podatkowych CIT-8 za lata 2015-2016, nie posiada środków trwałych, nie sporządziła sprawozdania finansowego za rok 2016, ponieważ w tym roku nie prowadziła żadnej działalności. Z uwagi na zabezpieczenie całości dokumentacji przez Prokuraturę nie dysponuje również sprawozdaniami finansowymi za wcześniejsze lata oraz nie ma możliwości ich sporządzenia, ponieważ oryginalne dokumenty oraz zapisy cyfrowe zostały zabrane przez Straż Graniczną w B. na polecenie Prokuratury Okręgowej w B. Spółka nie posiada majątku nieruchomego (oprócz biura) i jakichkolwiek zasobów finansowych. Posiada natomiast tytoń o przybliżonej wartości [...] zł stanowiący przedmiot zajęcia egzekucyjnego. Pełnomocnik wskazał, iż z informacji uzyskanych od likwidatora wynika, że zamierza on sprzedać przedmiotowy tytoń, aby w ten sposób uzyskać środki na spłatę zobowiązań wobec kontrahentów (plantatorów). Wyjaśnił również, że prowadzone wobec Spółki egzekucje są nieskuteczne z powodu braku majątku. Postanowieniem z 8 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż uznał, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie zgromadzić środków finansowych niezbędnych do kontynuowania postępowania sądowego z jej skargi. Nie przedstawiła dowodów, pomimo stosownej inicjatywy ze strony Sądu, dotyczących jej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Wnosząc o jego zmianę, postawiła zarzut niewłaściwej oceny jej wniosku, który zasługiwał na uwzględnienie. Wykazała bowiem, iż nie jest w stanie wygenerować środków na poczet kosztów postępowania sądowego. Postawiła przy tym zarzuty naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez nieprzyznanie jej prawa pomocy, a tym samym uniemożliwienie jej skorzystania z prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a. właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu, Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie zgromadzić środków finansowych niezbędnych do partycypowania w kosztach postępowania sądowego z jej skargi, w szczególności uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Nie przedstawiła bowiem żadnych dowodów dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu. Zabezpieczyła środki finansowe celem zapłaty "z góry" za usługi prawnicze świadczone przez jej pełnomocnika, ale nie zabezpieczyła – jak twierdzi – żadnych środków niezbędnych do kontynuowania postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Nie wykazała nadto, że podjęła jakiekolwiek starania w celu przedstawienia dowodów, o których mowa w wezwaniu wystosowanym do niej w trybie art. 255 p.p.s.a. Nie wykazała także, iż nie posiada możliwości uzyskania dopłat ze strony wspólników. Nie przedstawiła okoliczności towarzyszących utracie zgromadzonego w przeszłości majątku. Sądowi z urzędu wiadome zaś jest, że Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą znacznych rozmiarów. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z 17 kwietnia 2014 r., I OZ 304/14). Zarówno liczba wszczętych przez Spółkę procesów sądowych, jak i łączna kwota zobowiązań (zaległości) podatkowych z tytułu podatku akcyzowego, nie stanowią automatycznie podstawy do przyznanie Spółce prawa pomocy. Pełnomocnik Spółki zdaje się nie dostrzegać, że w świetle powołanych wyżej przepisów, to wnioskujący obowiązany jest wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa bowiem na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rolą Sądu nie jest zaś poszukiwanie za Spółkę takich dowodów lub (i) okoliczności, które świadczyłyby o konieczności przyznania jej prawa pomocy. Pomimo tego, że kwota ciążących na Skarżącej zobowiązań jest niewątpliwie znaczna (wielomilionowa), to okoliczność ta nie przesądza automatycznie o tym, że należy przyznać jej prawo pomocy. Sąd podzielił zatem stanowisko starszego referendarza sądowego co do tego, że Spółka nie wykazała, iż jej sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze są na tyle złe, iż nie ma ona możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego z jej skargi. Sąd uznał zatem, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Nie dopatrzył się naruszenia w niniejszej sprawie przepisów art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Konstytucyjna gwarancja prawa do sądu nie ma bowiem charakteru absolutnego. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.