V SA/Wa 1121/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Sędzia WSA - Izabella Janson, , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2012 r. sprawy ze skargi J. R. przy udziale uczestnika postępowania E. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r.; nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek; oddala skargę Przedmiotem skargi J. R. (zwanej dalej skarżącym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] Inspektorat [...] z dnia [...].12.2011 r. nr [...]; znak: [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 75.792,24 zł. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia 9.06.2011 r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydziału Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].02.2011 r. Skarżący w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej zwrócił się o umorzenie z uwagi, iż nie jest on w stanie opłacić należności z tytułu składek ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Ponadto zdaniem skarżącego opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z dnia [...].09.2009 r. nr [...] została przeniesiona na skarżącego odpowiedzialność za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, do opłacania których był zobowiązany zmarły w dniu [...].02.2009 r. H. W. R. Wskazał również, iż skarżący wraz z E. W. za zaległości po ww. spadkodawcy odpowiada solidarnie. Organ zbadał wniosek pod kątem przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (t.jed. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz.1585 ze zm.) zwana dalej ustawą o sus. Stwierdził, że materiał dowodowy nie podlega analizie pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4 ustawy o sus. Organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki określone w punktach 1, 4a, 5 i 6 ww. przepisu. Po analizie zebranego materiału dowodowego w sprawie organ I instancji uznał, że skarżący nie wykazał, istnienia okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Stwierdził, iż opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ podniósł, iż skarżący wraz z żoną uzyskuje dochód w łącznej wysokości ok. 4.021,00 zł. Ww. kwota zapewnia rodzinie skarżącego minimum socjalne, które dla 2 osobowego gospodarstwa emeryckiego na dzień 9.03.2011 r. wynosiło 1.566,00 zł. Organ podkreślił, że organ może prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne z uzyskiwanego przez niego wynagrodzenia lub świadczenia emerytalnego. Ponadto posiada on majątek w postaci dwóch nieruchomości, których wartość pozwala na dokonanie zabezpieczenia spłaty należności z tytułu składek. Podniesiono, iż nie korzysta on z pomocy społecznej, co potwierdza, że jego sytuacja nie uzasadnia przyznania pomocy szczególnej. Stan zdrowia także nie pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodów, które pozwoliłyby na opłacenie należności. Organ uznał, że wskazane przez skarżącego okoliczności nie są samoistną i wystarczającą podstawą do wydania przez organ pozytywnej decyzji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] marca nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg toczącego się postępowania. Zgodził się ustaleniami poczynionymi przez organ I instancji co do stanu faktycznego i prawnego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że złożone przez skarżącego dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej i osobistej H. W. R. pozostają bez wpływu dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Organ wskazał, że przedstawione dokumenty nie zawierają dowodu na fakt złożenia przez H. R. wniosku o umorzenie zaległości. Złożona przez skarżącego kopia pisma z 10.02.2006 r. wskazuje jedynie na zamiar wystąpienia z odpowiednim wnioskiem i co istotne pismo to nie zawiera potwierdzenia wpływu do organu. Ww. organ podkreślił, że podnoszone przez skarżącego okoliczności pozostają poza przedmiotem rozpoznania w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie. Organ podniósł, iż zakres zobowiązania skarżącego wobec organu został określony w decyzji z dnia [...].09.2009 r. nr [...], która była przedmiotem rozpoznania przez Sąd Okręgowy w [...], który wyrokiem z dnia [...].02.2011 r. (sygn. akt [...] U [...]) oddalił odwołanie skarżącego, tym samym decyzja stała się prawomocna i podlega wykonaniu. Na mocy tej decyzji skarżący został zobowiązany do opłacenia należnych od jego brata składek. Organ II instancji podkreślił, że w niniejszym postępowaniu badał jedynie ustawowe przesłanki umorzenia w odniesieniu do sytuacji osobistej i majątkowej skarżącej. Ponieważ rozstrzygnięcie w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania składkowe jego brata uprawomocniło się, kwestie związane z istnieniem długu i jego wysokością nie był przedmiotem niniejszego postępowania. Organ odwoławczy uznał, że skarżący nie wykazał, istnienia okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Stwierdził, iż opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dalej organ wyjaśnił, że umorzenie zaległych składek w trybie wskazanych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stosuje jedynie w sytuacjach drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, klęski żywiołowe, ubóstwo zobowiązanego, czy inne, ważne względy społeczne, jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązania zarówno w formie jednorazowej wpłaty, jak też wpłat dokonywanych w dłuższym okresie czasu. Umorzenie jest zatem jak podkreślił organ odwoławczy nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymagalnych należności z tytułu składek, będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych (min. w zakresie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne), wynikającej z art. 2 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W konkluzji organ, odwołując się do interesu funduszu, jak również ustawowego obowiązku dochodzenia należności uznał, że działając w ramach obowiązującego prawa oraz uznania administracyjnego, a także mając na uwadze całokształt znanych w sprawie okoliczności zasadnym jest odmowa umorzenia należności z tytułu składek. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. R. wnosząc umorzenie zaległości po zmarłym w dniu [...] lutego 2009 r. H. R. a tym samym zwolnienie jego i E. W. z obowiązku zapłaty wyszczególnionych w zaskarżonej decyzji składek. Zdaniem skarżącego zaskarżoną decyzję należy uznać za niesprawiedliwą i krzywdzącą jak również wydaną z naruszeniem odpowiednich przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wydanych na jej podstawie przepisów wykonawczych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Podczas rozprawy w dniu 6 listopada 2012 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zw. z naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 24 pkt. 4 ustawy o Systemie Ubezpieczeń Społecznych wynikające z tego, iż należności objęte wnioskiem o umorzenie zostały przedawnione co wynika z art. 28 pkt.3a tej ustawy w zw. § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. z 2012 r., poz. 270 tekst jednolity/; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] Inspektorat [...] z dnia [...].12.2011 r. nr [...]/2012; znak: [...] którą odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 75.792,24 zł. Zasadą ustaloną w art. 28 ust.2 ustawy o sus jest , że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem postanowień ust. 3a. Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 ustawy. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 i 3 zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Od zasady możliwości umorzenia składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności ustawa przewiduje dwa wyjątki. Pierwszy wyjątek został określony w art. 30 ustawy, który stanowi, że przepisów dotyczących możliwości umorzenia należności z tytułu składek nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, czyli np. do składek pracowników w części przez nich finansowanej. Składek takich (ale nie już nie należności ubocznych) nie można umorzyć. Drugi wyjątek został opisany w art. 28 ust. 3a. ustawy, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Tym samym ustawodawca dopuścił możliwość umorzenia, pomimo braku całkowitej nieściągalności, należności z tytułu składek tych ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami składek . Należy również zauważyć, że szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wymienionych w art.28 ust.3a ustawy zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U. Nr 141, Poz. 1365) dalej: jako rozporządzenie . W § 2 rozporządzenia sformułowane zostały definicje między innymi "zobowiązanego" i "należności z tytułu składek". Zgodnie z § 2 pkt 3 rozporządzenia zobowiązanym jest płatnik składek zobowiązany do opłacenia należności z tytułu składek, następca prawny płatnika składek, któremu Zakład wydał decyzję o zakresie odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu tych składek, albo osoba trzecia, na którą decyzją Zakładu przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek z tytułu tych składek. Należności z tytułu składek zostały określone jako należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek. Należy podkreślić, że zgodnie z delegacją zawartą w art.28 ust.3 b ustawy rozporządzenie nie mogło określać zasad umarzania innych składek. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z taka sytuacją, decyzją z dnia [...].09.2009 r. nr [...] została przeniesiona na skarżącego odpowiedzialność za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, do opłacania których był zobowiązany zmarły w dniu [...].02.2009 r. H. W. R.. Decyzja ta uprawomocniła się po wyroku Sądu Okręgowego w [...][...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].02.2011 r. (sygn. akt [...] U [...]). Wyrokiem tym Sąd oddalił odwołanie skarżącego od decyzji z dnia [...].09.2009 r. W związku z powyższym wszystkie kwestie podnoszone przez skarżącego dotyczące m.in. kwoty należnych z tego tytułu składek H. R. na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, zagubionego zdaniem skarżącego przez organ wniosku zmarłego brata H. R. o umorzenie zaległości wobec ZUS, mogły być przedmiotem postępowania przed sądem powszechnym. Także nie można mówić o przedawnieniu się roszczenia zakładu ubezpieczeń społecznych ponieważ ww. wyrok potwierdził jego istnienie. Nie zasadny jest również zarzut pełnomocnika skarżącej dotyczący naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 24 pkt. 4 ustawy o Systemie Ubezpieczeń Społecznych wynikające z tego, iż należności objęte wnioskiem o umorzenie zostały przedawnione co wynika z art. 28 pkt.3a tej ustawy w zw. § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Należy wskazać, że jeżeli zdaniem skarżącego nastąpiło przedawnienie należności z tytułu nieopłaconych składek, to zarzut przedawnienia może być zgłoszony wyłącznie w postępowaniu egzekucyjnym. Przedawnione zobowiązanie przestaje istnieć, nie może być egzekwowane i z tego samego powodu nie staje się przedmiotem postępowania o jego umorzenie. O tym, czy upłynął okres przedawnienia zaległych składek i na podstawie jakiego stanu prawnego, będzie mógł orzec sąd administracyjny przy skorzystaniu ze sprawowanej kontroli działalności administracji publicznej obejmującej także orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.) (por. wyrok NSA sygn. akt II GSK 1073/09 dostępny http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast w niniejszej sprawie organy mogły jedynie badać czy występują przesłanki skutkujące wydaniem decyzji o umorzeniu przedmiotowych składek. Zdaniem Sądu organ prawidłowo uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności przewidziane w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń i społecznych (Dz.U.09.205.1585 ze zm.) oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki i Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.) bowiem po stronie skarżącej nie istnieją wystarczające, szczególne okoliczności dające podstawę do umorzenia zadłużenia, związane z wykazaniem, że ze względu na stan majątkowy i sytuację zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niej zbyt ciężkie skutki. Sąd stwierdza również, iż zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o prawidłowo zebrany materiał dowodowy. Organ orzekający prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, w szczególności sytuację majątkową zobowiązanej i w sposób uzasadniony przyjęły, że w sprawie nie występuje całkowita nieściągalność zadłużenia w rozumieniu przepisów art. 28 ust. 3 ustawy. Wydana decyzja odpowiada przepisowi art.107 §1 k.p.a., a ich uzasadnienie przepisowi art.107 § 3 k.p.a. Z wyżej wyłożonych przyczyn Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.