V SA/Wa 1152/18

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 17 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia ... maja 2018 r. nr ... w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy J. B. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona"), reprezentowana w postępowaniu sądowym przez adwokata, wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zarabia 2.100 zł, spłaca kredyt, którego rata wynosi 600 zł. Do innych zobowiązań i stałych wydatków miesięcznych Skarżąca zaliczyła opłatę mieszkania (600 zł), koszt energii elektrycznej (100 zł) i telewizji (60 zł). Skarżąca oświadczyła, że posiada spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu o pow. 59,5 m.kw. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów działająca z upoważnienia Skarżącej pełnomocnik przedstawiła zaświadczenie Banku Polskiego za okres od 2 stycznia 2018 r. do 22 czerwca 2018 r. Wyjaśniła, że Skarżącej "w tak krótkim czasie" nie udało się uzyskać wyciągu z rachunku bankowego za okres od 22 czerwca 2018 r. do dnia otrzymania wezwania. Pełnomocnik nadesłała również zaświadczenie Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej MSWiA w L. z (...) czerwca 2018 r. o wysokości wynagrodzenia oraz trzy ostatnie odcinki z listy płac, zeznania podatkowe PIT-36 za lata 2016-2017, dziesięć potwierdzeń wykonania przelewów za czynsz oraz jedno potwierdzenie dokonania przelewu za zaległości czynszowe, dwa ostateczne przedsądowe wezwania do zapłaty wystawione przez Idea Bank w związku z brakiem spłaty kredytu. Wyjaśniła, że Skarżąca nie była w stanie odnaleźć umowy kredytu ani harmonogramu spłat. Pełnomocnik poinformowała, że Skarżąca od maja 2018 r. nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego. Korzysta natomiast z pomocy córki, która opłaca czynsz mieszkalny. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Po przeanalizowaniu nadesłanych dokumentów oraz złożonych wyjaśnień uznać należy, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Skarżąca nie wykazała, że ustawowa przesłanka uprawniająca do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiła. Skarżąca ma stałą pracę i może liczyć na pomoc rodziny (córka opłaca czynsz). Zgodnie z zaświadczeniem o zatrudnieniu i dochodach z 21 sierpnia 2018 r. miesięczne wynagrodzenie netto wynosi 2.073,49 zł. Z wynagrodzenia potrącana jest kwota 543,49 zł na rzecz komornika oraz dokonywane jest dobrowolne potrącenie z tytułu ubezpieczenia PZU w wysokości 77,50 zł. Przedstawione zeznania podatkowe PIT-36 wskazują, że Strona prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą przynajmniej w latach 2016-2017. Skarżąca uzyskiwała wysokie przychody (odpowiednio: 176.882,73 zł, w tym ze stosunku pracy – 31.445,73 zł oraz z pozarolniczej działalności gospodarczej – 145.437 zł oraz 93.490 zł, w tym ze stosunku pracy – 41.190 zł oraz pozarolniczej działalności gospodarczej – 52.300 zł). Działalność gospodarcza była dochodowa (2016 r. – 59.912,47 zł, a w 2017 r. – 45.298,23 zł). Działająca z upoważnienia Skarżącej pełnomocnik oświadczyła, że od maja 2018 r. Strona nie prowadzi działalności gospodarczej, ale powołany fakt nie został udokumentowany. Skarżąca nie poinformowała, czy w 2018 r. uzyskiwała przychody z działalności gospodarczej. W latach 2016-2017 Skarżąca wykazywała nadpłatę w podatku podlegającą zwrotowi. W roku 2016 Strona wykazała nadpłatę w wysokości 1.946 zł, a w roku 2017 r. w kwocie 2.083 zł. Zauważyć należy, że postanowienie o wszczęciu postępowania administracyjnego zostało wydane 22 czerwca 2016 r. Stwierdzić więc należy, że już w tej dacie Skarżąca – jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą - powinna podejmować czynności w celu zgromadzenia lub uzyskania środków na ewentualne koszty tego postępowania, jak również koszty ewentualnego postępowania sądowego. Na podstawie zarządzenia z 7 sierpnia 2018 r. Strona została również wezwana do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość kosztów składających się na jej bieżące utrzymanie (np. opłaty za mieszkanie, media, wyżywienie) oraz dokumentów potwierdzających ich zapłatę. Przedstawiła potwierdzenia przelewów za czynsz realizowanych przez jej córkę. Inne koszty utrzymania nie zostały udokumentowane. Na formularzu PPF Strona wykazała stałe wydatki miesięczne w łącznej kwocie 1.360 zł, w tym 600 zł tytułem opłaty za mieszkanie, którego koszt ponosi córka, ratę kredytu w wysokości 600 zł oraz energię elektryczną oraz telewizję (łącznie 160 zł). Skarżąca przedstawiła zaświadczenie bankowe przedstawiające zestawienie operacji na rachunku bankowym za okres od 2 stycznia 2018 r. do 22 czerwca 2018 r. Równocześnie wyjaśniono, że Skarżącej "w tak krótkim czasie" nie udało się uzyskać wyciągu za okres od 22 czerwca 2018 r. do dnia otrzymania wezwania. Zauważyć więc należy, że Strona została wezwana do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, co jest możliwe poprzez wygenerowanie zestawienia operacji bankowych realizowanych na rachunku poprzez stronę internetową banku, a następnie wydrukowanie przygotowanego zestawienia, a więc bez konieczności uzyskiwania zaświadczenia banku. Pełnomocnik wskazała, że Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z A. B., ale małżonkowie podpisali małżeńską umowę majątkową, na podstawie której ustanowili ustrój rozdzielności majątkowej. Nie wyjaśniła jednak w jakich relacjach małżonkowie pozostają. Przypomnieć należy, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie oznacza wprost zwolnienia któregokolwiek z małżonków z obowiązku udzielania wsparcia i pomocy, również w sprawach finansowych. Zauważyć również należy, że mąż Skarżącej w prowadzonym przez Stronę ośrodku szkolenia kierowców pełnił funkcję trenera – wykładowcy, podpisywał w imieniu tego samego ośrodku szkolenia kierowców dokumenty, np. umowy o dzieło – jako zamawiający oraz rachunki do umowy o dzieło. A. B. został wskazany jako osoba właściwa do kontaktów roboczych w sprawie wniosku o dofinansowanie projektu "Akademia Kompetencji Zawodowych". Odnosząc się do wystawionych przez Idea Bank ostatecznych przedsądowych wezwań do zapłaty z powodu braku spłaty kredytu zauważyć należy, że w wezwaniach bank wyraził gotowość ustalenia odmiennych warunków spłaty zobowiązania, przy uwzględnieniu aktualnej sytuacji materialnej Strony, w celu umożliwienia wywiązania się z zapłaty istniejącego zadłużenia. Skarżąca nie wyjaśniła, czy skorzystała z propozycji banku. Powtórzyć należy, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 405/13, Lex nr 1319088). Strona nie należy do osób pozbawionych środków do życia, a do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Skarżąca posiada pracę, uzyskuje stały dochód, ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe, może liczyć na pomoc rodziny. Z przedstawionych dokumentów wynika, że opłaca dodatkowe ubezpieczenie, jeszcze w 2017 r. prowadziła dochodową działalność gospodarczą. Nie została jasno przedstawiona relacja Skarżącej z jej mężem. Informacja, zgodnie z którą małżonkowie podpisali majątkową umowę małżeńską wprowadzającą ustrój rozdzielności majątkowej, nie jest wystarczająca do określenia wzajemnych relacji małżonków. Zauważyć bowiem należy, że w czasie prowadzenia działalności gospodarczej przez Stronę jej mąż współuczestniczył w jej prowadzeniu. Mając na uwadze wszystkie powołane okoliczności na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.