V SA/Wa 1164/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Marek Krawczak, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek; oddala skargę W. T. (dalej: skarżący lub wnioskodawca) pismem z [...] lutego 2018 r. (doprecyzowanym pismem z [...] marca 2018 r.) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS lub organ) o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Uzasadniając wniosek skarżący powołał się na zły stan zdrowia i orzeczoną całkowitą niezdolnością do pracy. Jednocześnie wyjaśnił, że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i nie posiada majątku, z którego można egzekwować należności. Nadmienił, że posiada wprawdzie nieruchomość, na której ustanowiona została hipoteka jednakże w pierwszej kolejności, z nieruchomości tej zaspokojone zostaną należności banku, który wypowiedział umowę kredytu. Po przeprowadzeniu postępowania ZUS decyzją z [...] kwietnia 2018 r. nr [...] odmówił wnioskodawcy umorzenia: należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek, odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, w łącznej kwocie [...] zł, w tym na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił sytuację majątkową i zdrowotną skarżącego, ustaloną na postawie zebranego materiału dowodowego. Powołując się na przepisy art. 28 ust. 3 oraz ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie), ZUS nie stwierdził zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek. Organ wskazał, że prowadzona przez skarżącego działalność nie została dotychczas zlikwidowana, a jedynie [...] października 2016 r. zawieszona. Obecnie – z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną do [...] października 2019 r. – skarżący pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia komornicze. Dochód skarżącego z tytułu renty wynosi [...] zł netto, po pomniejszeniu o kwoty egzekwowane ze świadczenia na rzecz Komornika Sądowego (w wysokości 25% świadczenia) - [...] zł. Małżonka uzyskuje dochody w wysokości [...] zł. Miesięczne wydatki związane z opłatami eksploatacyjnymi i leczeniem zostały określone na kwotę [...]zł. Skarżący nie korzysta z pomocy opieki społecznej, posiada natomiast liczne zobowiązania wobec różnych wierzycieli (w tym [...] S.A. – [...]zł). Organ wyjaśnił, że ewentualne umorzenie należności z tytułu składek nie wpłynęłoby na wysokość miesięcznych dochodów skarżącego, gdyż wysokość renty do wypłaty pozostałaby taka sama, a ze świadczenia nadal byłyby potrącane należności na rzecz innych wierzycieli oraz należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników. Organ podkreślił, że skarżący jest właścicielem na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości położonych w miejscowości R. oznaczonych księgą wieczystą nr [...] i [...]. Na nieruchomościach Oddział ZUS w P. dokonał zabezpieczenia zaległości składkowych za okres 05/2013-10/2016. Na nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej nr [...] zabezpieczone są również należności na rzecz innego wierzyciela na łączną kwotę [...] CHF. Organ zaznaczył, że należności z tytułu nieopłaconych składek dochodzone są w drodze egzekucji administracyjnej (przez Dyrektora Oddziału ZUS w P. i Naczelnika Urzędu Skarbowego w C.) oraz sądowej (Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C.). Postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego i Komornika Sądowego trwa nadal, co oznacza, że do czasu jego zakończenia istnieje potencjalna możliwość wyegzekwowania długu. Z tego względu nie można również stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia. Ponadto zdaniem organu fakt posiadania innych zobowiązań pieniężnych nie może stanowić przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż prowadziłoby to do uprzywilejowana innych wierzycieli kosztem Zakładu. Na powyższą decyzję Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zwrócił się o zmianę decyzji poprzez umorzenie zadłużenia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skarżący wyjaśnił, iż z uwagi na zły stan zdrowia oraz trudną sytuację materialną nie jest w stanie uiścić całej kwoty należnej z tytułu składek. Jednocześnie wskazał, że prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne jednakże kwota potrącana ze świadczenia rentowego pokrywa jedynie odsetki od kwoty głównej. Nadmienił, że choć postępowanie egzekucyjne nie zostało umorzone, to w jego przypadku zachodzi całkowita nieściągalność należności, na którą wskazuje "punkt ekonomiczny", w którym się znalazł. Podsumowując zaznaczył, że zły stan zdrowia wyklucza poprawę jego sytuacji materialnej. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej odrzucenie. W odpowiedzi uzupełniającej na skargę, zawartej w piśmie z [...] października 2018 r., ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa przez organ orzekający, które dawałyby podstawę do uchylenia, czy stwierdzenia nieważności w całości lub w części zaskarżonej decyzji. Przypomnieć należy, że skarżący wystąpił do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu. Zalicza się do nich następujące okoliczności: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791); nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział także możliwość umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia w myśl którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Analizując treść powyższych przepisów należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na użycie przez ustawodawcę sformułowań "mogą być umarzane" i "Zakład może umorzyć", przez co decyzje wydawane na ich podstawie mają charakter uznaniowy. Wymaga wyjaśnienia, że uznanie administracyjne oznacza co do zasady możliwość wyboru przez organ konsekwencji prawnej w określonym stanie prawnym i faktycznym. Innymi słowy, decydując na zasadzie uznania administracyjnego organ podejmuje rozstrzygnięcie w sposób nieskrępowany, a o ostatecznym wyborze sposobu rozstrzygnięcia powinny zadecydować przesłanki celowości i słuszności działania, które z kolei stanowią wypadkową wyważenia przez organ, z uwzględnieniem norm prawnych mających zastosowanie i znaczenie w danej sprawie, słusznego interesu strony i interesu publicznego (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 2048/12). Powyższe oznacza, że nawet w sytuacji spełnienia przesłanek z art. 28 u.s.u.s. czy też z § 3 ust. 1 rozporządzenia organ jest uprawniony do odmowy umorzenia jego zaległych składek. Ustalenie, czy strona wypełnia powyższe przesłanki wymaga przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego. Rozstrzyganie na zasadzie uznania administracyjnego jest bowiem swoistym wyzwaniem dla organu, który dla uniknięcia zarzutu działania dowolnego, według własnego "widzimisię", zobowiązany jest przeprowadzić szczególnie starannie postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy (E. Iserzon [w:] E. Iserzon. J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego, komentarz, teksty, wzory i formularze; wyd. Prawnicze Warszawa 1970 r., str. 49 - 51). Należy jednak zauważyć, że w zależności od przedmiotu postępowania i całokształtu okoliczności sprawy administracyjnej różnie przedstawia się obowiązek organu w zakresie gromadzenia dowodów i pomimo że co do zasady obowiązek wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i zebranie niezbędnych dla rozstrzygnięcia dowodów spoczywa na organie, to w pojedynczych sprawach inicjatywa dowodowa obciążać będzie przede wszystkim stronę postępowania. Tak ma się rzecz w przypadku niniejszej sprawy z wniosku o umorzenie należności pieniężnych z tytułu składek. Szczególnie przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia wyraźnie stanowi, że zobowiązany musi wykazać, że nie jest w stanie opłacić tych należności z podanych tam powodów. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że organowi nie można zarzucić żadnych uchybień w kwestii gromadzenia materiału dowodowego. Pomimo dostarczenia przez skarżącego dokumentacji dotyczącej jego sytuacji finansowej i zdrowotnej, ZUS poinformował skarżącego o możliwości uzupełniania wniosku o dokumenty potwierdzające zasadność umorzenia należności składkowych oraz możliwości płatnicze skarżącego. ZUS przeprowadził również własne czynności dowodowe (wystąpienie do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych). Stwierdzając, że ZUS nie naruszył przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd mógł dokonać merytorycznej oceny prawidłowości wniosków wyciągniętych przez organ ze zgromadzonej dokumentacji i zasadności uznania, że skarżący nie wypełnia przesłanek umorzenia. W ocenie Sądu treść zaskarżonej decyzji potwierdza wnikliwe zapoznanie się i rozpatrzenie przez organ wniosku skarżącego wraz z załączonymi do niego dokumentami, a także zebranych dowodów. Badając, czy w sytuacji skarżącego nastąpiła całkowita nieściągalność zaległych składek, organ po kolei analizował i opisywał sytuację strony z punktu widzenia każdego przypadku określonego w art. 28 ust. 3 pkt 1-8 u.s.u.s.. Organ przeanalizował również i opisał sytuację skarżącego w kontekście ustalenia, czy strona spełnia przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 rozporządzenia. W ocenie Sądu prawidłowe ustalenia faktyczne organów, oparte na analizie zgromadzonego materiału dowodowego, opisane szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazują jednoznacznie, że w sytuacji skarżącego nie można było stwierdzić zaistnienia żadnej z przesłanek całkowitej nieściągalności, wymienionych enumeratywnie w art. 28 ust. 3 pkt 1-8 u.s.u.s., dających podstawę do umorzenia należności z tytułu składek W szczególności w tym zakresie zwrócić należy uwagę na fakt dochodzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w drodze egzekucji. W ocenie Sądu ZUS słusznie stwierdził, że skarżący nie znajduje się w takiej sytuacji, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sytuacja skarżącego nie jest łatwa, co zostało zauważone również przez organ rozpatrujący wniosek o umorzenie należności, niemniej jednak, jak zostało ustalone w sprawie, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką, którego łączny dochód netto (po uwzględnieniu dopuszczalnych, maksymalnych potrąceń komorniczych) wynosi ok. [...] zł, co przy ujęciu wydatków stałych określonych przez skarżącego na poziomie [...]zł powoduje, że do dyspozycji skarżącego i jego małżonki pozostaje kwota przekraczająca [...] zł. Podkreślić również należy, że dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącego wraz z małżonką w przeliczeniu na jedna osobę przekracza kwotę minimum socjalnego, określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, dla dwuosobowego gospodarstwa domowego (emeryckiego) na poziomie 467, 41 zł., a skarżący nie korzysta z pomocy opieki społecznej. W świetle powyższych ustaleń uznać zatem należało, że skarżący - pomimo orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy - nie znajduje się w sytuacji określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia. W sprawie nie ziściła się również przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Reasumując Sąd stwierdził, że działając w ramach uznania administracyjnego ZUS przeprowadził postępowanie w pełni odpowiadające wymogom wynikającymi z k.p.a. Działał na podstawie prawa i w jego granicach, podejmując wszelkie niezbędne czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Zakład zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, a poczynione przez niego ustalenia są prawidłowe i mają oparcie w zgromadzonej dokumentacji. W ocenie Sądu dokonanej ocenie stanu faktycznego sprawy nie sposób zarzucić dowolności, gdyż wyciągnięte wnioski są logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione. Zaskarżona decyzja zawiera pełne uzasadnienie faktyczne i prawne wyczerpująco wyjaśniając zasadność przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy. Oznacza to, że w sprawie nie doszło również do naruszenia mających zastosowanie przepisów prawa materialnego zawartych zarówno w u.s.u.s. jak i w rozporządzeniu. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), oddalił skargę.