V SA/Wa 1166/08

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. R. i J. R. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych postanawia: 1. przyznać J. R. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W.; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2008 r. oddalającego skargę E. R. i J. R. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, J. R. (nazywany dalej również wnioskodawcą lub skarżącym) złożył sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wnioskodawca wskazał, że zobowiązany jest uiścić wymagane koszty sądowe oraz skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika w celu wniesienia skarg kasacyjnych w sprawach prowadzonych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pod sygnaturami V SA/Wa 1166/08 i V SA/Wa 1167/08. Skarżący wyjaśnił, że w innej z czekających na rozpoznanie spraw (sygn. akt IV SA/Wa 2074/07) z własnych środków opłacił koszty udziału pełnomocnika (sporządzenie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego), w związku z czym nie jest w stanie ponieść dodatkowych kosztów, wynikających z dwu kolejnych postępowań sądowych. W uzasadnieniu wniosku oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i dwudziestoletnim synem. Łączny dochód brutto w gospodarstwie domowym, na który składają się dochody z najmu części nieruchomości (1475,79 zł), przychody z gospodarstwa rolnego (30 zł/miesiąc) oraz wynagrodzenia ze stosunku pracy żony i umowy zlecenia przez nią zawartej (1337,79), wynosi 2843 zł. Skarżący posiada dom o powierzchni 126 m² (na działce o pow. 1134 m²) oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1,17 ha (0,19 ha przeliczeniowego). Ze złożonego oświadczenia wynika jednocześnie, że nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych ani jakichkolwiek przedmiotów wartościowych. Z uzyskiwanych wspólnie dochodów skarżący wraz z małżonką zmuszeni są opłacić ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (269 zł/kwartał) oraz uiszczać comiesięczne bieżące rachunki za energię elektryczną (ok. 150 zł), gaz (ok. 190 zł), telefon (ok. 140 zł), wodę (ok. 50 zł), wywóz śmieci (ok. 42 zł). Skarżący wyjaśnił, że wraz z rodziną mieszka w nieocieplanym domu, co oznacza, że zmuszony będzie w sezonie grzewczym ponosić wysokie koszty ogrzewania domu. Liczyć się także musi z ponoszeniem systematycznych wydatków na syna, który podjął naukę na Politechnice [...] w trybie studiów dziennych. Wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień odnoszących się do stanu majątkowego, J. R. w piśmie z 24 września 2008 r. wskazał, że uzyskiwane z umowy najmu części nieruchomości dochody wynoszą obecnie 1600 zł (brutto). Małżonka skarżącego osiąga miesięczne dochody ze stosunku pracy w wysokości 1450 zł (brutto) oraz z umowy zlecenia – 568,33 zł (brutto). Przedstawiając dodatkowe wyjaśnienia dotyczące koniecznych wydatków ponoszonych przez rodzinę skarżący podał, że opłaca podatek od nieruchomości w kwocie 1973 zł/rok, ponosi koszty zakupu biletów miesięcznych dla żony i syna (łącznie 117 zł), ubezpieczenia OC samochodu (256 zł/rok), opłata za zużywaną energię elektryczną wynosi zaś 190 zł/miesiąc. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Skarżący objął swoim żądaniem zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie w postępowaniu sądowym zastępstwa procesowego dla siebie, stąd formułowany w rozpoznawanej sprawie zwrot stosunkowy na temat zasadności wniosku w przedmiocie przyznania prawa pomocy oparty być musi na skonfrontowaniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy z przesłankami przyznania tego prawa, wymienionymi w art. 246 § 1 p.p.s.a. Oceniając wniosek J. R. pod kątem tego, czy wnioskodawca jest w stanie samodzielnie wywiązać się z obowiązku poniesienia (jakichkolwiek) kosztów postępowania prowadzonego przed sądem administracyjnym, referendarz sądowy uznał, że skarżący takiej możliwości jest w części pozbawiony. Zajęcie tak formułowanego stanowiska powiązane być musi z zastrzeżeniem, że przy przyjęciu powyższej oceny uwzględniona została wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżący zobowiązany będzie ponieść zarówno w niniejszym postępowaniu, jak i w sprawie prowadzonej pod sygnaturą V SA/Wa 1167/08, odnośnie do której również skierowane zostało stosowne żądanie przyznania prawa pomocy (w zakresie całkowitym). Prowadzenie równocześnie kilku spraw przed sądem stanowi niewątpliwie sytuację, gdy na stronie spoczywa obowiązek poniesienia równolegle w każdej ze spraw określonych kosztów postępowania. Z tego względu, przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może zostać nieuwzględniony całokształt okoliczności mających wpływ na poziom możliwości finansowych zainteresowanego. Z oświadczeń i dokumentów złożonych w niniejszym postępowaniu wynika, że sytuacja majątkowa skarżącego jest tego rodzaju, iż nieuzasadnionym byłoby przyjęcie, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy jest w stanie uiścić samodzielnie z posiadanych środków wymagane opłaty sądowe oraz ustanowić (opłacić) pełnomocnika, który w jego imieniu sporządziłby skargi kasacyjne od wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2008 r. Możliwości finansowe składającego wniosek nie są jednak na tyle również ograniczone, by jednocześnie uznać, ze nie posiada on zdolności uiszczenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Zauważenia w tym miejscu wymaga, że prawo pomocy jest instytucją mającą charakter wyjątkowy, stosowaną do osób, których sytuacja materialna jest trudna – pozbawionych środków do życia, znajdujących się w ubóstwie, które nie pozwala na poniesienie innych kosztów aniżeli podstawowe potrzeby egzystencjalne. Nie trzeba uzasadniać głębiej przy tym tezy, że koszty sądowe stanowią z reguły zawsze znaczny wydatek w budżecie domowym. Poniesienie tychże wydatków musi jenak- zawsze jeżeli jest to możliwe - w pierwszym rzędzie obciążać tych, którzy inicjują określone postępowanie (art. 199 p.p.s.a.). W innym bowiem przypadku, koszty postępowania sądowego ponosiłby budżet państwa, pomimo, że ciążące na stronie wydatki związane z prowadzeniem sprawy mogłyby zostać pokryte, chociażby częściowo, określonymi środkami znajdującymi się w jej dyspozycji. Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy wraz z żoną osiągają stałe dochody, które po odliczeniu niezbędnych stałych miesięcznych kosztów utrzymania (do których wchodzą wymienione przez wnioskodawcę koszty ubezpieczenia, uiszczenia rachunków za gaz, energię elektryczna, wodę, telefon, itp.), stanowią kwotę, którą w pewnych zakresie skarżący może swobodnie dysponować. Oczywiście nie można zapominać, że wymienione środki nie stanowią oszczędności, albowiem osoby znajdujące się w gospodarstwie domowym ponoszą jeszcze konieczne wydatki na zakup żywności, odzież, czy też ochronę zdrowia. Kosztów tych nie można pomijać przy ocenie możliwości finansowych skarżącego, niemniej, kwota jaka pozostaje skarżącemu po uiszczeniu wydatków stałych (kwota około 2000 zł), nawet po obciążeniu gospodarstwa domowego niezbędnymi dodatkowymi kosztami utrzymania, pozwala na częściowe partycypowanie wnioskodawcy w kosztach zainicjowanego postępowania sądowego. Zestawienie dochodów skarżącego oraz jego małżonki z przedstawionymi w formularzu PPF i piśmie z dnia 24 września 2008 r. zawierającym dodatkowe wyjaśnienia wydatkami nakazuje przyjąć, że w możliwościach finansowych wnioskodawcy nie mieści się opłacenie pełnomocnika procesowego, który sporządziłby skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie oddalającego skargę na decyzję Prezesa ARiMR z dnia [...] grudnia 2007 r. Taki wydatek, uwzględniając dodatkowo, że konieczność ustanowienia zastępstwa procesowego zachodzi i w drugiej ze spraw równolegle prowadzonych przez skarżącego, byłby proporcjonalnie zbyt duży, by mógł zostać pokryty ze środków finansowych znajdujących się w dyspozycji wnioskodawcy. Poniesienie wydatków w tym względzie w dużym stopniu musiałoby się negatywnie odbić na możliwości pokrycia innych elementarnych kosztów bytowych, co nie może zostać zaakceptowane. Sytuacja ta – zrównana z ustaleniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - stanowi tym samym o zaistnieniu w sprawie przesłanki przyznania prawa pomocy (w zakresie częściowym), o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie dla skarżącego adwokata powiązane jest jednocześnie z oceną, że składający w niniejszej sprawie wniosek jest w stanie ponieść koszty sądowe, na które składają się aktualnie wpis od skargi kasacyjnej (kwota 100 zł) oraz opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku (kwota 100 zł). Środki w wymienionej kwocie, przy oszczędnym gospodarowaniu własnymi finansami, mogą zostać przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych i nie spowodują uszczerbku na koniecznym utrzymaniu rodziny. Przypomnieć trzeba, że koszty sądowe mają charakter publicznoprawny i nie mogą być ponoszone w ostatniej kolejności, a więc tylko wtedy, gdy dany podmiot zrealizuje wszystkie pozostałe obciążenia finansowe i pozostanie mu nadwyżka, którą przeznaczy na zobowiązanie publicznoprawne. Koszty sądowe obciążają stronę w takim samym stopniu jak inne bieżące wydatki. Będąc zobowiązanym do poniesienia kosztów sądowych, strona powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.