V SA/Wa 1183/07

WyrokWSA w Warszawie2007-09-21

Skład orzekający: Beata Krajewska, Izabella Janson, Joanna Gierak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez wydanie jej przez osobę, która brała udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym wznowienie postępowania, ponieważ została wydana przez pracownika, który brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Dodatkowo, sąd wskazał na potrzebę dokładniejszego wyjaśnienia sytuacji majątkowej strony i jej rodziny w kontekście przesłanek umorzenia składek.
Stan faktyczny
D. B. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy z powodu trudnej sytuacji materialnej. Organ pierwszej instancji odmówił umorzenia, podobnie jak Prezes ZUS w decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skarżąca podnosiła, że jej sytuacja finansowa i rodzinna jest bardzo trudna, mąż jest bezrobotny, a ona sama nie prowadzi już działalności gospodarczej. ZUS odmówił umorzenia, uznając, że nie zaszły przesłanki całkowitej nieściągalności należności ani szczególne trudności życiowe. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując na naruszenie przepisów postępowania.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Izabella Janson, Asesor WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2007 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należnosci z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi z 20 lutego 2007 r., wniesionej przez D. B., uzupełnionej pismem procesowym z 25 kwietnia 2007 r., jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych -reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych- z [...] stycznia 2007 r. nr [...] , utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2006 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z 30 czerwca 2006 r. D. B. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie "składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składkę na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 10. 2005 r. do nadal". Uzasadniając wniosek wskazała na trudną sytuację materialną. Pismem z 4 lipca 2006 r. Zakład wezwał stronę do złożenia wymienionych w tym piśmie dokumentów, dotyczących tak prowadzonej przez nią działalności gospodarczej jak i jej majątku, dochodów oraz posiadanych zobowiązań i bieżących opłat. Wymienione pismo organu zostało doręczone zainteresowanej w trybie doręczenia zastępczego (z uwagi na nieobecność adresata przesyłki w miejscu zamieszkania i nie odebranie przesyłki awizowanej w terminie). Następnie, organ wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w domu strony i w jej najbliższym otoczeniu, do Urzędu Gminy Wydział Gospodarki Nieruchomościami, Geodezji i Kartografii o udostępnienie danych z Ewidencji Nieruchomości oraz do Pierwszego Urzędu Skarbowego w O. o udzielenie informacji, czy i w jakim okresie strona prowadziła działalność gospodarczą, a także czy i w jakiej wysokości deklarowała dochody na miesięcznych deklaracjach w 2006 r. Pismem z 27 września 2006 r. Naczelnik Wydziału Budżetu w Urzędzie Miasta w O. poinformował, że zainteresowana nie figuruje w ewidencji podatników tut. Wydziału. Dalej, z akt sprawy wynika, iż decyzją z [...] października 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 5.783,94 zł, w tym na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od grudnia 2005 r. do lipca 2006 r. W sentencji decyzji organ powołał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia na wstępnie przedstawił ustalenia faktyczne, wskazując m.in., iż strona od 8 marca 2005 r. prowadziła działalność gospodarczą, na którą zaciągnęła kredyt w Powiatowym Urzędzie Pracy w O.. W dniu 12 stycznia 2006 r. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Decyzją z [...] lutego 2006 r. organ odmówił umorzenia powstałego zadłużenia. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z [...] marca 2006 r. Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą to strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Następnie organ wskazał na wniosek strony o umorzenie należności składkowych z 30 czerwca 2006 r., dotyczący składek za okres od października 2005 r. do nadal, czyli -jak zauważył- należności nie objętych skarżoną decyzją a powstałych po jej dacie. Podał, iż we wniosku zobowiązana podniosła, że sytuacja finansowa i materialna jej rodziny jest tragicznie trudna, nie przedstawiając na czym polegają te trudności oraz nie dołączając żadnych nowych dokumentów potwierdzających tą sytuację. Zakład zauważył jednak, że szeroki opis sytuacji zobowiązanej wraz z dokumentami został dostarczony przez nią do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i oparł się w swojej decyzji na tych dokumentach, podając dane z nich wynikające. Między innymi organ wskazał, iż strona opisywała swoje trudności ze znalezieniem lokalu do prowadzenia działalności gospodarczej. Podnosiła, iż w związku z tym nie osiąga dochodu pozwalającego na opłacenie składek, a także, że korzysta z pomocy finansowej z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Następnie organ zauważył, że nie znane są dochody małżonka zobowiązanej. Nie posiada on stałego udokumentowanego miejsca zatrudnienia oraz nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Po przedstawieniu ww. okoliczności, organ powołał przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na podstawie którego należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Stwierdził, iż z oceny zebranego materiału wynika, że w przedmiotowej sprawie przesłanki wymienione w ust. 3 ww. przepisu, świadczące o całkowitej nieściągalności należności, nie występują, gdyż dłużnik nadal prowadzi działalność gospodarczą. Organ miał również na względzie okres w jakim mogą być dochodzone należności z tytułu składek. Ponadto zaznaczył, iż nie wykorzystał dotychczas wszystkich dostępnych mu środków zmierzających do skutecznego wyegzekwowania należności. Mając zaś na uwadze art. 28 ust. 3a ww. ustawy, umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), stwierdził, że z przedstawionej przez dłużnika dokumentacji wynika, iż nie są spełnione przesłanki, o których mowa w ww. rozporządzeniu. W szczególności nie występuje sytuacja, w której opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę niezbędnych potrzeb życiowych. Dłużnik nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Nie występuje również sytuacja, w której przewlekła choroba zobowiązanego lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwiłaby uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Na koniec organ podał, iż przejściowe trudności finansowe dłużnika nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona, zarzucając organowi nierzetelne działanie w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego, nie zgodziła się z argumentacją przedstawioną w decyzji Zakładu. Pismem z 30 października 2006 r. uzupełniła wniesiony środek zaskarżenia. Wskazała w nim na problemy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a dokładnie ze znalezieniem lokalu na tą działalność. Wskazała też na konieczność korzystania przez jej rodzinę z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie i Caritasu. Wyjaśniła, iż jej mąż jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Podała też, że działalności gospodarczej nie prowadzi, ma jedynie wpis do ewidencji. Na koniec podniosła, że spłata zaległości wobec ZUS doprowadzi do powstania zadłużenia w opłatach za mieszkanie, prąd, telefon i gaz. Do wniosku załączyła zaświadczenie Caritas z [...] października 2006 r., potwierdzające, że korzysta z pomocy Caritas od października 2005 r. do nadal, zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w O. z [...] października 2006 r., potwierdzające, że A. B. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy od 26 września 2006 r. do nadal jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W dniu 23 października 2006 r. do akt sprawy wpłynęła odpowiedź Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O., z której wynika, iż strona figuruje w zbiorze danych Ośrodka. W piśmie z 20 października 2006 r. pracownik socjalny poinformował, że zainteresowana otrzymała pomoc finansową w formie zasiłku okresowego oraz celowego w miesiącu lutym b.r., a także pomoc w formie sfinansowania obiadów dla dziecka w szkole. W dniu 7 listopada 2006 r. do akt sprawy wpłynęła odpowiedź Pierwszego Urzędu Skarbowego w O.. Naczelnik Pierwszego Urzędu w piśmie z 19 października 2006 r. poinformował, iż strona prowadzi działalność gospodarczą oraz, że za 2005 r. poniosła stratę w kwocie 261,24 zł. W dniu 19 grudnia 2006 r. strona uzupełniła akta o decyzję z [...] listopada 2006 r. przyznającą jej dodatek mieszkaniowy w kwocie 218,56 zł. Po tak przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, decyzją z [...] stycznia 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 9, poz. 26 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z [...] października 2005 r. (zamiast 2006 r.). Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu sprawy i podstaw faktycznych, organ stwierdził, iż fakt korzystania z pomocy społecznej oraz powoływanie się na brak pracy męża nie może stanowić podstawy do umorzenia zaległych składek oraz nie zwalnia zobowiązanej z opłacania w terminie bieżących składek. Trudności w uruchomieniu przez stronę działalności gospodarczej ocenił zaś jako przejściowe. Prowadzona działalność gospodarcza -jak zaznaczył- znajduje się na etapie rozwoju i w przyszłości będzie przynosiła dochód, co pozwoli na regulowanie zobowiązań wobec ZUS. Dalej, organ wskazał na przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, umożliwiający umorzenie należności tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji co do braku w sprawie podstaw pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności. W tym zakresie wskazał, że wobec dłużnika nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz zwrócił uwagę na okres w jakim należności mogą być dochodzone. Następnie wyraził stanowisko, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, gdyż zobowiązana nie wykazała, że znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji. Reasumując organ podniósł, iż w sprawie: nie stwierdzono całkowitej nieściągalności należności; dłużnik nadal prowadzi działalność gospodarczą; zebrany materiał w sprawie nie wykazał jednoznacznie, iż opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, tym bardziej, że reguluje inne zobowiązania; istnieje możliwość podjęcia spłaty zadłużenia w układzie ratalnym; umorzenie należności miałoby wpływ na przyszły wymiar świadczeń wypłacanych przez ZUS, a zatem naruszałoby słuszny interes obywatela. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, uzupełnionej pismem procesowym z 25 kwietnia 2007 r., na ww. decyzję Prezesa ZUS D.B. wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia wszystkich zaległych wobec ZUS składek, wskazała na pogarszającą się sytuację finansową w jakiej się wraz ze swoją rodziną obecnie znajduje. Podała, że nie jest w stanie opłacić składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężki skutki dla całej rodziny. Podała też, że nadal korzysta z pomocy społecznej i dodatku mieszkaniowego na zadłużone mieszkanie. Nie posiada żadnego majątku i nie może liczyć na pomoc bliskiej rodziny lub pomoc z innych źródeł. Mąż ma trudności ze znalezieniem pracy ze względu na chore [...] . Oświadczyła także, że nie prowadził już działalności gospodarczej. W końcu, skarżąca wymieniła pisma kierowane do organu wraz z załącznikami i zawierające informacje o jej sytuacji finansowej, tj. pismo z 27 grudnia 2005 r., z 7 marca 2006 r. oraz z 28 kwietnia 2006 r. skierowane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem organu. Tym samym skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Prezesa ZUS, że przed doręczeniem pisma z 30 czerwca 2006 r. nie przedstawiła organowi żadnych dowodów i nie opisała swojej i swojej rodziny złej sytuacji finansowej i materialnej. Do skargi załączyła kserokopię dokumentów, mających potwierdzać problemy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Przy piśmie procesowym z 2 maja 2007 r. skarżąca złożyła do akt sądowoadministracyjnych zeznanie podatkowe swoje i męża za 2006 r. oraz postanowienie Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w O. z [...] lutego 2007 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko A. B. i D. B. z wniosku wierzyciela Banku Polskiej Spółdzielczości S.A. Oddział w O.wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji z wynagrodzenia i z ruchomości dłużników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym wznowienie postępowania administracyjnego, a w związku z tym wymagała uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Wobec treści wniosku skarżącej, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miały przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej powoływanej jako u.s.u.s. Stosownie natomiast do treści art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Badając prawidłowość decyzji administracyjnych wydanych w niniejszej sprawie pod względem ich zgodności z wymienionymi powyżej aktami prawnymi, Sąd zwrócił uwagę na to, że zarówno decyzja zaskarżona jak i decyzja wydana w dniu [...] października 2006 r., zostały podpisane w imieniu uprawnionego organu przez tę samą osobę, to jest zastępcę Dyrektora G. H. Podkreślić przy tym należy, że Sąd co do zasady, nie kwestionuje prawa określonego pracownika ZUS, w tym zastępcy Dyrektora Oddziału -posiadającego właściwe upoważnienie- do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Kwestię tę wyjaśnia w wielu swoich orzeczeniach NSA, w tym m.in. w wyroku z 14 grudnia 2006 r. sygn. II GSK 264/06. W rozważaniach zawartych w tym wyroku jednoznacznie zaprezentowano pogląd, że kompetencje Prezesa Zakładu wynikają z treści art. 73 u.s.u.s., zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako jednostka organizacyjna stanowiąca całość, jest organem administracji państwowej wykonującym swoje zadania za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych przy czym ustrój, zadania i kompetencje ZUS określają art. 66 – art. 79a u.s.u.s. W związku z treścią wspomnianych przepisów NSA podkreślił, że art. 74 ust. 5 u.s.u.s. w zestawieniu z treścią § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 80, poz. 914 ze zm., rozporządzenie obowiązujące do 30 lipca 2007 r.), stanowi wystarczającą podstawę prawną do udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień pracownikom ZUS, w tym Dyrektorom Oddziałów do reprezentowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu. Skoro zaś art. 75 ust. 5 u.s.u.s stanowi, że kompetencje organów Zakładu określa statut, tym samym powoduje to, iż upoważnienie Dyrektora do działania w imieniu ZUS jako organu pozwala na przyjęcie, że także Dyrektor Oddziału poza Prezesem ZUS działając za organ, ma prawo upoważniać innych pracowników do takiego działania. Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy Sąd ponownie zaznacza, iż nie kwestionuje prawa posiadającego stosowne upoważnienie Z-cy Dyrektora Oddziału ZUS do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Zauważa jednak, iż w przepisie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. postanowiono, że od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W tym miejscu należy wskazać, że w sprawach umarzania należności z tytułu składek decyzje wydaje Zakład, zaś Prezes Zakładu w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest jedynie adresatem tego wniosku i zarazem organem działającym za Zakład (por. wyrok NSA z dnia 15 .11.2006 r. sygn. akt II GSK 224/06, z 28.02.2007 r. sygn. akt II GSK 317/06). Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.s.u.s m.in. ZUS wykonuje zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 66 ust. 1 u.s.u.s Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną. W skład ZUS wchodzi centrala i terenowe jednostki organizacyjne. Zgodnie z art. 72 u.s.u.s organami ZUS są Prezes Zakładu, Zarząd, Rada Nadzorcza. Prezes ZUS a także Dyrektor Oddziału -co wyjaśniono powyżej- ma prawo do udzielania upoważnień do działania za Zakład. Tym niemniej biorąc pod uwagę fakt, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest organem monokratycznym, brak jest podstaw ażeby w wyniku ponownego rozpatrzenia konkretnej sprawy, co polega na rozpatrzeniu jej od początku na zasadach właściwych dla rozpatrywania odwołań, decyzję wydawał i podpisywał ten sam pracownik. Stanowisko takie, jakkolwiek w odniesieniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z 22 lutego 2007 r. (ONSAiWSA 2007/3/61), w której stwierdzono, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 zastosowanie ma art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. W myśl art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. przesłanką wznowienia postępowania jest wydanie decyzji ostatecznej przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. Jak już wskazano wcześniej sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Wobec tego wystąpiła przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji ZUS - w imieniu, którego posiadając stosowne upoważnienie Prezesa ZUS, działał określony pracownik ZUS. Niezależnie od powyżej przedstawionego naruszenia, Sąd zaznacza, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji w tej części, która odnosi się do przesłanek wynikających z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 13 sierpnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), winno wskazywać na szczególnie wnikliwe wyjaśnienie przez organ w toku postępowania dowodowego sytuacji majątkowej strony, a w konsekwencji ustalenie, czy zapłata zaległych należności rzeczywiście może zagrozić jej egzystencji. Do prawidłowego wydania decyzji w oparciu o wymienione przepisy prawa materialnego konieczne jest bowiem dokonanie analizy możliwości płatniczych wnioskodawcy, jego dochodów i niezbędnych wydatków ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego. Dopiero takie ustalenia są przydatne w sytuacji rozważania przesłanek wynikających z zastosowania treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uregulowanych w wymienionym już rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Brak takich ustaleń i rozważań w powyższym zakresie oraz brak odzwierciedlenia tego w uzasadnieniu decyzji, zwłaszcza przy jednoczesnym powoływaniu się przez stronę na okoliczności, wskazujące na jej kłopoty finansowe, świadczy o naruszeniu przez organ art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także przepisów procesowych regulujących postępowanie dowodowe, w tym art. 7 k.p.a. Dlatego też, ponownie rozpatrując niniejszą sprawę w kontekście art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Sąd podkreśla, iż organ powinien ustalić dochody osiągane przez zainteresowaną i jej rodzinę, jak również podstawowe koszty utrzymania gospodarstwa domowego skarżącej. Winien więc wziąć pod uwagę, iż mąż zainteresowanej nie pracuje, jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, zainteresowana -jak podała w skardze- zlikwidowała działalność gospodarczą, rodzina utrzymuje się z pomocy finansowej z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie i Caritasu. Fakty te organ winien odnieść do przesłanek wynikających z ww. rozporządzenia. Samo powołanie tych okoliczności w stanie faktycznym sprawy jeszcze nie świadczy o tym, iż zostały one uwzględnione przy wydawaniu decyzji. Nadto, Sąd zauważa, że jeżeli organ uzna, iż okoliczność korzystania z pomocy społecznej oraz powoływanie się przez stronę na brak pracy męża nie może jednak stanowić podstawy do umorzenia zaległych składek, winien to stanowisko uzasadnić, wskazując argumenty przemawiające za takim uznaniem. Na koniec Sąd wyjaśnia, iż nowe okoliczności powoływane przez skarżącą w pismach procesowych w toku postępowania sądowoadministracyjnego nie mogły mieć wpływu na ocenę zaskarżonego orzeczenia. Sąd dokonuje bowiem oceny zaskarżonej decyzji mając na względzie stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jej wydania. Jednakże okoliczności te, tj. w szczególności zakończenie przez stronę prowadzenia działalności gospodarczej oraz umorzenie przez Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w O. w dniu [...] lutego 2007 r. postępowania egzekucyjnego przeciwko A. i D.B. z uwagi na bezskuteczność egzekucji z wynagrodzenia i ruchomości dłużników, winny być -wobec uchylenia skarżonego orzeczenia- w postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym ponownie przez organ uwzględnione. Organ ponownie rozpoznając wniosek strony ma bowiem obowiązek ustalić jej obecną sytuację finansową i rodzinną, i dopiero na podstawie uzupełnionego -o aktualne dane dotyczące wnioskodawczyni- postępowania dowodowego powinien wydać decyzję w sprawie. Mając powyższe okoliczności na uwadze i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło