V SA/Wa 1193/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura (spr.), Asesor WSA - Joanna Gierak - Podsiadły, Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2008 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; Uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z 12 września 2007 r. J. G. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych za 1999 i 2000 rok z powodu trudnej sytuacji materialnej swojej rodziny. Wskazał, że oboje z żoną są osobami bezrobotnymi na utrzymaniu rodziców i teściów, z tym, że on mieszka razem ze swoimi rodzicami, a żona z dzieckiem u teściów. Podał, że jedyny dochód jaki osiągają pochodzi z posiadanego przez nich gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha. Wobec powyższego stwierdził, iż nie jest w stanie spłacić zaległych należności. Decyzją z [...] stycznia 2008 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s." Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od [...]/1999 do [...]/1999 oraz od [...]/2000 do [...]/2000 w łącznej kwocie [...] złotych. W trakcie prowadzonego postępowania organ ustalił, iż wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą w zakresie [...] w okresie od [...] września 1999 r. do [...] maja 2000 r. Zadłużenie, zgodnie z oświadczeniem zobowiązanego, powstało z powodu likwidacji działalności gospodarczej wskutek okradzenia jego zakładu. Zakład ustalił także, że właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha jest żona zobowiązanego, a dochód z tego gospodarstwa za 2006 r. wyniósł - 2.363,95 złotych. Ponadto organ ustalił, że wnioskodawca z trzech zarejestrowanych na niego pojazdów posiada tylko jeden, tj. [...] rok prod. 2004r., który został kupiony na raty i na którym bank ustanowił zabezpieczenie. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ stwierdził, że żadnego innego majątku ruchomego, ani nieruchomości zobowiązany nie posiada. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, Zakład uznał, że sytuacja wnioskodawcy jest trudna, jednak istnieje możliwość jej poprawy w każdej chwili poprzez podjęcie zatrudnienia przez niego i jego żonę. Ponadto organ wskazał, że za odmową umorzenia należności przemawia również fakt, iż zobowiązany kupił na kredyt samochód z 2004 r. w sytuacji posiadania zadłużenia wobec ZUS, co zdaniem Zakładu świadczy o tym, iż sytuacja wnioskodawcy nie jest aż tak trudna, aby nie mógł on spłacić zadłużenia choćby w układzie ratalnym. Pismem z 15 stycznia 2008 r. J. G. zwrócił się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy objętej decyzją z [...] stycznia 2008 r. i wydanie decyzji o wygaśnięciu zobowiązań w związku z przedawnieniem. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jego zdaniem zaległe składki powstałe przed 1 stycznia 2003 r. są nienależne z powodu ich przedawnienia, bowiem w okresie ich powstania obowiązywał 5 letni okres przedawnienia, a prawo nie może działać wstecz. Wskazał również, iż w nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wprowadzającej 10 - letni termin przedawnienia należności składkowych brak jest przepisów przejściowych, a zatem Zakład nie może działać bez podstawy prawnej i wprowadzać nowego terminu przedawnienia do składek, w sytuacji w której obowiązywał 5 - letni okres przedawnienia. Powołał się przy tym na orzeczenie Sądu Najwyższego z 21 września 2004 r. (II UK 448/03) oraz na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 września 1998 r. (K.10/98). W związku z powyższym stwierdził, że jego wniosek z 12 września 2007 r. o umorzenie należności był błędny, gdyż nie nawiązywał do przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie jego złożenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działający w imieniu ZUS, traktując wniosek zobowiązanego z 15 stycznia 2008 r. jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] lutego 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko i argumentację organu I instancji. Organ stwierdził, że wnikliwa analiza wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów nie doprowadziła do nowych ustaleń faktycznych, które skutkowałyby uwzględnieniem wniosku o umorzenie. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia składek, Prezes Zakładu wskazał, że przedawnienie nie jest przedmiotem niniejszego postępowania, gdyż umorzeniu mogą podlegać tylko należności nie przedawnione, co jak wskazał zachodzi w sytuacji wnioskodawcy. Organ wyjaśnił przy tym, że do spornych należności ma zastosowanie 10 - letni termin przedawnienia, gdyż do dnia wejścia w życie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w nowym brzmieniu, tj. do dnia 01.01.2003 r. należności te nie uległy przedawnieniu z uwagi na 5 letni termin obowiązujący uprzednio. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Decyzji tej zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych służących za podstawę rozstrzygnięcia, naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie mu zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi podkreślił, że we wniosku z 15 stycznia 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazywał na nowe okoliczności oraz odmienny stan faktyczny i prawny zachodzący w jego sprawie i wnosił w nim o uznanie wygaśnięcia zobowiązania w związku z przedawnieniem, a nie o umorzenie należności. Natomiast Prezes ZUS wydał błędne rozstrzygnięcie nie odnoszące się do jego żądania. Zdaniem skarżącego sporne składki przedawniły się, gdyż według wcześniejszych regulacji prawnych roszczenie o składki przedawniało się po upływie 5 lat, a ZUS nie podjął w tym czasie żadnych czynności zmierzających do ich wyegzekwowania, które przerwałyby bieg okresu przedawnienia (art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu sprzed nowelizacji - Dz. U. z 1998r. Nr 137, poz. 887). W związku z powyższym stwierdził, że postępowanie Zakładu w przedmiotowej sprawie jest nieprawidłowe i stanowi całkowite odejście od zasady dochodzenia prawdy materialnej. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS, działający w imieniu ZUS, wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Badając zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że została ona wydana z naruszeniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie Sąd wyjaśnia, że nie leży w kompetencjach sądu administracyjnego umorzenie posiadanego przez skarżącego zadłużenia, bowiem wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w tej sprawie należy do wyłącznej kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję, może decyzję w całości lub części uchylić, stwierdzić jej nieważność w całości lub części lub stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa. Jak ustalono na podstawie analizy akt administracyjnych sprawy wnioskodawca w pierwotnym wniosku z 12 września 2007 r. wnosił o umorzenie należności z tytułu zaległych składek z powodu trudnej sytuacji materialnej swojej rodziny. W związku z powyższym w ocenie Sądu, Zakład wydając decyzję z [...] stycznia 2008 r. zobowiązany był rozpoznać wniosek w oparciu o przepisy regulujące instytucję umarzania należności z tytułu składek, co też zostało w powyższej decyzji uczynione. Natomiast w piśmie z 15 stycznia 2008 r., zatytułowanym wprawdzie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i złożonym w terminie przewidzianym dla złożenia takiego wniosku, skarżący wnosił tylko o wydanie decyzji o wygaśnięciu jego zobowiązań z uwagi na przedawnienie. W związku z powyższym zdaniem Sądu, złożony przez skarżącego wniosek z 15 stycznia 2008 r. ukierunkował już sprawę inaczej. Skarżący wskazał w nim, że chodzi mu o rozpoznanie sprawy w innym trybie i ustalenie, że jego zobowiązanie wygasło w związku z przedawnieniem należności. W tej sytuacji ZUS nie podzielając tego poglądu zobowiązany był do wydania decyzji ustalającej istnienie zobowiązania wnioskodawcy, decyzji wymiarowej. Nieprawidłowe było zatem w ocenie Sądu rozpoznanie przez Zakład wniosku z 15 stycznia 2008 r. jako wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ponieważ mimo nawiązania w nim do decyzji I instancji z jego treści jasno wynikało, że zobowiązany żąda uznania, że obciążające go należności wygasły. Tak więc skoro z uzasadnienia wniosku z 15 stycznia 2008 r. wynika, iż skarżący kwestionuje istnienie zaległości to w takim zakresie winno być wszczęte postępowanie z wniosku skarżącego. A zatem wniosek skarżącego należało potraktować jako nowy wniosek. Decyzje jednak w sprawie ustalenia istnienia należności wydawane są w odrębnym postępowaniu i podlegają stosownej kontroli sądu powszechnego. Tak więc sądy administracyjne nie mają podstaw do orzekania o przedawnieniu lub istnieniu obowiązku składkowego. Dopiero po ustaleniu istnienia zaległości organ może przystąpić do umorzenia istniejących zaległości. Sąd zauważa, iż złożenie wniosku przez stronę o umorzenie należności z tytułu składek winno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się ona z kwotą zadłużenia, a jedynie ze względów finansowych nie jest w stanie jej pokryć. Mając na uwadze powyższe ustalenia oraz treść skargi, konieczne stało się uchylenie zaskarżonej decyzji. A zatem organ rozpoznając ponownie wniosek z 15 stycznia 2008 r. powinien rozpoznać go zgodnie z żądaniem zobowiązanego. W związku z powyższym, uznając, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 61 § 1 i art. 63 § 2 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.