V SA/Wa 1198/11

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej o odmowie przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata; Prawomocnym postanowieniem z 23 sierpnia 2011r. referendarz sądowy odmówił L. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 26 października 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę L. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2011r. w związku z uiszczeniem wpisu sądowego po terminie. Wnioskiem (uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 5 grudnia 2011r.) L. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z rodzicami i siostrą. Posiada dom o pow. 150 m ² oraz nieruchomość rolną o pow. 11,75 ha. Z prowadzonego gospodarstwa rolnego skarżący uzyskuje dochody w wysokości 28.000 złotych rocznie (kwota obejmuje również dopłaty do gruntów rolnych), a jego rodzice otrzymują świadczenia rentowe w łącznej wysokości 1460 złotych. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z 14 grudnia 2011r. wezwano zainteresowanego do złożenia dodatkowych informacji poprzez udzielenie odpowiedzi na konkretne pytania, w terminie siedmiu dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W dniu 10 stycznia 2012r. (data nadania) skarżący nadesłała dodatkowe oświadczenie, w którym podała, iż miesięczne wydatki na osobę wynoszą 300 złotych. Wyjaśnił, że posiada rachunek bankowy, jednakże nie posiada żadnych wyciągów bankowych. Podał również, że otrzymuje rocznie ok. 12.000 złotych dopłat do gruntów oraz że nie uzyskuje żadnej innej pomocy finansowej i nie składa zeznań podatkowych. Dochody rodziców wynoszą 1510 złotych - z dochodów tych utrzymywana jest również ich dorosła ucząca się córka. Oświadczył, iż według Głównego Urzędu Statystycznego dochodowość gospodarstwa rolnego o wielkości jaką posiada skarżący wynosi 32.188,14 złotych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) – dalej ustawy p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, zostaje przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stosowana jest w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Analiza podanych przez skarżącego okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku, gdyż skarżący nie wykazał braku środków na pokrycie kosztów postępowania. Zauważyć należy, iż skarżący prowadzi gospodarstwo rolne dużych rozmiarów (ponad 11 ha), które przynosi dochody - zgodnie z oświadczeniem 28 000 złotych w skali roku. Rodzice skarżącego uzyskują świadczenie rentowe w łącznej wysokości 1510 złotych miesięcznie. Wnioskujący oraz jego rodzina nie należą zatem do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Jego sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślenia przede wszystkim wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jej osoby, nie wystarczy bowiem samo powoływanie się na trudną sytuację materialną. Skarżący nie nadesłał żadnych dokumentów, do których złożenia został zobowiązany tj. odcinków świadczeń rentowych rodziców, wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, jak również dokumentów potwierdzających wskazane wydatki. W tym miejscu należy bowiem zauważyć, że skarżący jest nie konsekwentny i dopasowuje swoje oświadczenia do określonej sytuacji prawnej. Mianowicie w dodatkowym oświadczeniu z 1 sierpnia 2011r. do wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że miesięczne wydatki rodziny wynoszą ok. 480 złotych, natomiast obecnie wskazał, że wydatki te wynoszą 1200 złotych (300 złotych x 4 osoby). Co więcej, mimo wezwania, skarżący nie przedstawiał w tym zakresie żadnych dowodów. Podobnie w zakresie wyciągów z rachunków bankowych Skarżący mimo wezwania ich nie nadesłał, tylko wskazał, że nie posiada wyciągów bakowych. Oświadczenie takie uznać należy za niewiarygodne, bowiem zasadą jest, że każdy posiadacz rachunku bankowego otrzymuje co najmniej 1 wyciąg miesięcznie. Skarżący nie nadesłał również odcinków świadczeń, które otrzymują rodzice i nie wyjaśnił w jakiej formie te świadczenia otrzymują rodzice (gotówka, przelew itp.). Zarządzano od skarżącego nadesłania dokumentów, które winny się znajdować się w jego domowym archiwum, nadesłanie tych dokumentów nie wiązało się z obciążeniem finansowym i czasowym. W tym miejscu przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Należy podkreślić za Naczelnym Sądem Administracyjnym (postanowienie z 5 listopada 2010r., sygn. akt II GZ 318/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W tej sytuacji jego oświadczenia należało uznać również jako nierzetelne i budzące wątpliwości. Skarżący nie wykazał zatem, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.