V SA/Wa 1199/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Irena Jakubiec-Kudiura po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania wszczętego zażaleniem na postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania odwoławczego w sprawie dotyczącej określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych; Skarżący wystąpił - na urzędowym formularzu PPF - z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oraz oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i córką, zamieszkują w mieszkaniu o pow. [...] m ², nie posiadają innych nieruchomości ani przedmiotów wartościowych. Skarżący wyjaśnił, iż posiada stałe zobowiązania finansowe (kredyt) oraz ma na utrzymaniu małoletnie dziecko. Dochody w gospodarstwie domowym z pracy Skarżącego i jego małżonki wynoszą łącznie [...] zł. Skarżący spłaca kredyt – miesięczna rata [...] zł, opłaty wynoszą [...] zł, w tym czynsz, woda, gaz, prąd, przedszkole. Postanowieniem z dnia 7 października 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 4 listopada 2013 r. (data nadania pocztowego) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw Skarżącego od ww. postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje. W związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu, postanowienie z dnia 7 października 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) dalej ustawy: p.p.s.a., traci moc i sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 ustawy p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto wskazać należy, iż literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w ponoszeniu kosztów sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy jest rozpatrywana w dwóch aspektach: z jednej strony uwzględniana jest wysokość obciążeń finansowych, jakie strona będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu sądowym z drugiej zaś brane są pod uwagę jej możliwości majątkowe i finansowe. Na obecnym etapie postępowania, gdzie Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, na wysokość obciążeń finansowych, do poniesienia których wnioskujący byłby zobowiązany składa się wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Zdaniem Sądu w analizowanej sprawie nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku skarżącego, gdyż nie wykazał on braku środków na pokrycie kosztów postępowania. Łączny dochód z pracy skarżącego i jego małżonki wynosi [...] zł. Z uwzględnieniem wskazanych kosztów ponoszonych na spłatę kredytu i opłat związanych z utrzymaniem miejsca zamieszkania wskazać należy, iż Skarżący jest w stanie opłacić koszty sądowe niniejszej sprawy, które nie są wysokie. Skarżący nie należy bowiem do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Jego sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślić należy, że zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, o co wnosi w niniejszej sprawie skarżący, wiąże się z poniesieniem przez Skarb Państwa określonych kosztów. Wydatek tego rodzaju ma charakter publicznoprawny i może zostać zrealizowany tylko wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób niewątpliwy, iż strona uczestnicząca w postępowaniu sądowym, pomimo poczynienia oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, nie jest w stanie finansowo podołać ciężarowi uiszczenia kosztów sądowych. W niniejszej sprawie, brak jest podstaw by takie ustalenie mogło zostać w sposób uzasadniony przyjęte. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jej osoby, nie wystarczy bowiem samo powoływanie się na trudną sytuację materialną. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Z tych względów, działając na podstawie art. 254 §1 i art. 260 ustawy p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.