V SA/Wa 1235/18
WyrokWSA w Warszawie2019-02-21
Skład orzekający: Krystyna Madalińska-Urbaniak, Irena Jakubiec-Kudiura, Andrzej Kania
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy utworzenie nowej grupy producentów rolnych, której członkowie wcześniej należeli do innej grupy producentów rolnych, a która sprzedaje swoje produkty do tej samej spółdzielni, może być uznane za stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania pomocy finansowej z UE, sprzeczne z celami wsparcia?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy prawidłowo odmówiły przyznania środków finansowych, ponieważ utworzenie nowej grupy producentów rolnych, bazującej na składzie osobowym poprzedniej grupy i sprzedającej produkty do tej samej spółdzielni, stanowiło stworzenie sztucznych warunków w celu obejścia przepisów prawa i uzyskania pomocy finansowej w sposób sprzeczny z celami wsparcia. Wystąpiły zarówno obiektywne okoliczności (brak realizacji celów wsparcia, struktura sprzedaży) jak i subiektywny zamiar (ominięcie limitów pomocy, przedłużenie okresu wsparcia).Stan faktyczny
Skarżąca grupa producentów rolnych ubiegała się o środki finansowe na piąty rok korzystania z pomocy w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Organy odmówiły przyznania środków, uznając, że grupa została utworzona w sposób sztuczny. Grupa powstała na bazie członków poprzedniej grupy (S. w Ż.), która wyczerpała limit pomocy. Nowe grupy, w tym skarżąca, miały tę samą siedzibę, były zarządzane przez tę samą osobę i sprzedawały swoje produkty do tej samej spółdzielni, która pełniła rolę pośrednika. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 r. sprawy ze skargi [...] z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania środków finansowych w ramach działania "Grupy Producentów Rolnych" oddala skargę.
Przedmiotem skargi S. w Ż. (dalej jako: "Skarżąca", "Strona" lub "Grupa") jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Prezes ARiMR" lub "organ II instancji") z [...] maja 2018 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: "Dyrektor" lub "organ I instancji") z [...] grudnia 2017 r., nr [...] o odmowie
przyznania środków z tytułu pomocy finansowej na wspieranie grup producentów
rolnych za okres od 31 kwietnia 2016 r. do 30 sierpnia 2017 r., to jest za piąty rok
korzystania z pomocy.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.
Decyzją z [...] kwietnia 2013 r. nr [...] Dyrektor przyznał Stronie
pomoc finansową w ramach działania "Grupy producentów rolnych" objętego
Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (dalej: "PROW 2007-
2013").
W dniu 25 września 2017 r. Skarżąca złożyła do [...] Oddziału
Regionalnego ARiMR wniosek o płatność w ramach działania "Grupy Producentów
Rolnych" objętej PROW 2007-2013 za okres od 31 sierpnia 2016 r. do 30 sierpnia 2017
r., to jest za piąty rok korzystania z pomocy.
Pismem z 5 grudnia 2017 r. Dyrektor wezwał Skarżącą do złożenia wyjaśnień. W
odpowiedzi na wezwanie Strona złożyła wyjaśnienia oraz kserokopie dokumentów
finansowo-księgowych.
Pismem z 13 grudnia 2017 r. organ I instancji zawiadomił Stronę o możliwości
zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i
materiałów oraz poinformował, że do akt sprawy został dołączony materiał dowodowy
zebrany w trakcie prowadzonego postępowania dotyczącego wniosku o płatność za
okres referencyjny trwający od 31 sierpnia 2014 r. do 30 sierpnia 2015 r. oraz od 31
sierpnia 2015 r. do 30 sierpnia 2016 r.
Decyzją z [...] grudnia 2017 r. Dyrektor odmówił Stronie przyznania środków
finansowych z tytułu pomocy finansowej na wspieranie grup producentów rolnych w
okresie od dnia 31 sierpnia 2016 r. do dnia 30 sierpnia 2017 r. to jest za 5 rok
korzystania z pomocy.
W uzasadnieniu wskazał, że w okresie objętym pomocą finansową dla
S. w Ż. (trwającym od 19 stycznia 2005 r. do 18 stycznia
2010 r.) jej członkowie dostarczali wytworzony produkt, tj. mleko do tejże spółdzielni. Po
upływie okresu objętego pomocą finansową, utworzono pięć nowych podmiotów tj.
1) S.,
2) S.,
3) S.,
4) Ż.,
5) "M." sp. z o.o.
Przypomniał, że skarżąca jako siedzibę wskazała adres: ul. [...], [...], który jest jednocześnie adresem siedziby
ww. producentów mleka i odbiorcy
mleka od grupy. Dodał, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,
w tym umów i faktur sprawdzonych podczas przeprowadzonej kontroli, w siedzibie
grupy pozwala stwierdzić, iż działalność Strony, która nie zatrudnia żadnego
pracownika, opiera się wyłącznie na zlecaniu podmiotom zewnętrznym wykonywania
usług związanych z jej działalnością. Ten sam adres siedzib wszystkich podmiotów, w
których Prezesem Zarządu jest R. M. oraz fakt zlecania i wykonywania
różnego rodzaju usług na podstawie umów zawieranych pomiędzy ww. podmiotami,
które są reprezentowane przez tego samego Prezesa Zarządu, w ocenie Dyrektora,
wskazuje na fikcję w działalności grupy. Zdaniem organu I instancji brak jest zatem
przesłanek by uznać Skarżącą za podmiot samodzielnie prowadzący działalność,
posiadający autonomię w zakresie zarządzania, jak również samodzielność techniczną i
ekonomiczną. Dokonując analizy powiązań podmiotów, w których R. M. jest
Prezesem Zarządu ww. podmiotów jak również umów zawartych pomiędzy tymi
podmiotami oraz faktu ich siedzib, które są zlokalizowane pod jednym adresem i w
jednym wspólnie użytkowanym pomieszczeniu, pozwalają, w ocenie organu I instancji,
na potwierdzenie tezy, iż zostały one stworzone wyłącznie celem maksymalizacji
zysków płynących z unijnych dotacji przysługujących grupom producentom rolnym.
Podkreślił dalej, że udziałowcami i członkami tychże podmiotów (w
przeważającej większości) są dotychczasowi członkowie S. w
Ż.. Produkt wytworzony przez członków poszczególnych grup producentów
rolnych, sprzedawany jest przez te grupy do S. w Ż.. A zatem
"łańcuch" sprzedaży funkcjonujący w okresie od 19 stycznia 2005 r. do 18 stycznia
2010 r. został rozszerzony o jeszcze jedno ogniwo jakim są nowopowstałe grupy
producentów rolnych. Ponadto rozszerzony "łańcuch" sprzedaży w żaden sposób w
wyniku podjętych działań nie wyszedł z obszaru zależności tych samych osób i kapitału.
Zdaniem organu I instancji w niniejszej sprawie wypełnione zostały zarówno
obiektywne jak i subiektywne warunki skutkujące uznaniem, że strona stworzyła
sztuczne warunki mające na celu uzyskanie wsparcia z działania "Grupy Producentów
Rolnych" objętej PROW 2007-2013. Grupa została utworzona bowiem niezgodnie z
celem wskazanym w art. 35 ust. 1 lit. b Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia
20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski
Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L z dnia
21 października 2005 r. Nr 277 s. 1 i nast., dalej jako: "rozporządzenie nr 1698/2005")
natomiast cały ciąg zdarzeń poprzedzających utworzenie grupy był zaplanowanym
działaniem, które miało za cel ominięcie warunku z art. 35 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr
1698/2005, co w dalszej kolejności powodowałoby uzyskanie płatności sprzecznej z
celami danego systemu wsparcia.
W następstwie poczynionych ustaleń organ uznał, że działanie Skarżącej
wyczerpało przesłanki art. 4 pkt 3 Rozporządzenia Rady (WE EUROATOM) nr 2988/95
z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot
Europejskich, (Dz. U. UE L z dnia 23 grudnia 1995 r. Nr 312/1, dalej jako:
"rozporządzenie nr 2988/95") jak i art. 4 ust. 8 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011
z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania
rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur
kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju
obszarów wiejskich (Dz. U. UE L z dnia 28 stycznia 2011 r. Nr 25 s. 8 i nast., dalej jako:
"rozporządzenie nr 65/2011").
Strona odwołała się od ww. decyzji zarzucając jej:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego:
a) art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 poprzez zastosowanie go w
niniejszej sprawie podczas gdy z zebranego materiału dowodowego nie
wynika, że Spółdzielnia podjęła działania skierowane na pozyskanie korzyści
w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi
zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w
celu uzyskania korzyści finansowej w związku z art. 35 rozporządzenia nr
1698/2005 poprzez dokonanie błędnej wykładni przedmiotowego przepisu i w
konsekwencji uznanie, że Grupa nie spełnia celów wsparcia;
b) art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr
1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki
rolnej w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i
monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78,
(WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i
(WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE L z dnia 20 grudnia 2013 r., Nr 347 s.549 i
nast., dalej jako: ,,rozporządzenie nr 1306/2013) poprzez zastosowanie go w
niniejszej sprawie podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika,
że Grupa nie stworzyła sztucznych warunków, o których mowa w tym
przepisie;
2. naruszenie przepisów prawa procesowego, mających istotny wpływ
na wynik sprawy:
a) art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania
administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej jako ,,k.p.a.’’)
poprzez rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o błędną interpretację
obowiązujących przepisów w tym zakresie;
b) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez sformułowanie zarzutu
tworzenia sztucznych warunków, nie mającego oparcia w zaistniałym stanie
faktycznym;
c) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i z art. 21 ust. 2 z ustawy z dnia 7
marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków
Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich
poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego,
wskutek czego dokonano nieprawidłowej oceny zaistniałego stanu faktycznego;
d) art. 11 w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. poprzez sporządzenia
uzasadnienia decyzji w sposób ogólnikowy z pominięciem jej uzasadnienia
prawnego w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy.
Prezes ARiMR decyzją z [...] maja 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję
organu I instancji o odmowie przyznania środków z tytułu pomocy finansowej na
wspieranie grup producentów rolnych za piąty rok korzystania z pomocy.
Po przeprowadzonym postępowaniu, organ II instancji stwierdził, iż w niniejszej
sprawie brak jest podstaw do przyznania Grupie środków z tytułu pomocy finansowej za
piąty rok korzystania z pomocy.
S. została zarejestrowania w
Krajowym Rejestrze Sądowym (nr KRS [...]) w dniu 14 sierpnia 2012 r. zaś
decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. Marszałek Województwa
[...] wpisał ją do rejestru Grup Producentów Rolnych.
Zgodnie z KRS (stan na dzień 9 maja 2018 r.) siedzibą Grupy jest miejscowość
Ż., ul. [...], a organem uprawnionym do reprezentowania Grupy są dwaj
Członkowie Zarządu lub jeden Członek Zarządu i pełnomocnik. W skład Zarządu
wchodzą: R. M. pełniący funkcję Prezesa Zarządu oraz J. M.
pełniący funkcję Członka Zarządu.
Organ podkreśla, że analiza akt sprawy przeprowadzona na etapie
odwoławczym wykazała, iż 16 z 27 członków Grupy było wcześniej członkami
S. w Ż., której decyzją Dyrektora [...] Oddziału
Regionalnego ARiMR nr [...] z dnia [...] października 2005 r. została przyznana pomoc
finansowa na wspieranie grup producentów rolnych w okresie od dnia 19 stycznia 2005
r. do dnia 18 stycznia 2010 r. Na podstawie wniosków o płatność S. w Ż. przyznano płatność w
maksymalnych limitach przypadających na
każdy rok działalności. Zgodnie z danymi zawartymi w Krajowym Rejestrze Sądowym nr
[...] siedzibą S. w Ż. jest miejscowość Ż., ul.
[...], natomiast organem uprawnionym do reprezentacji jest Zarząd.
Oświadczenia woli za Spółdzielnię składają dwaj członkowie zarządu. W przypadku
Zarządu jednoosobowego oświadczenie woli składa Prezes Zarządu i pełnomocnik.
Prezesem Zarządu S. w Ż. jest R. M., natomiast
pełnomocnikiem jest M. S.
W dniu 29 czerwca 2012 r. do organu I instancji wpłynęło pismo marszałka
Województwa [...] informujące o uchyleniu decyzji nr [...]
z dnia [...] stycznia 2005 r. czego skutkiem było skreślenie S. w
Ż. z Rejestru Grup Producentów Rolnych.
Ponadto, z akt sprawy wynika, iż w dniu 30 maja 2012 r. Nadzwyczajne Zebranie
Przedstawicieli S. w Ż. podjęło uchwałę o wprowadzeniu
zmian do statutu spółdzielni polegających m.in. na ustaleniu, iż członkami S. w Ż. mogą być wyłącznie osoby
prawne. Na mocy tej uchwały
wszyscy dotychczasowi członkowie (osoby fizyczne) wystąpili z członkostwa w
Spółdzielni i przeszli w zależności od miejsca zamieszkania do następujących
podmiotów:
• S.
• S.
• S.
• Ż.
• M.
Prezes ARiMR stwierdził, że na bazie składu osobowego S. w Ż. – będącego beneficjentem programu
pomocy finansowej na
wspieranie grup producentów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich –
utworzono pięć nowych podmiotów.
21 członków z 29 członków z Grupy było w latach 2005 – 2012, tj. bezpośrednio
poprzedzających zarejestrowanie Grupy, członkami S. w Ż.
Wszystkie nowe podmioty ubiegają się o wsparcie w ramach działania "Grup
producentów rolnych".
Organ odwoławczy stwierdził, że Grupa w pierwszym, czwartym i piątym roku
swojej działalności całość swojej produkcji sprzedawała do S. w
Ż., natomiast w drugim i trzecim roku działalności sprzedaż do S. w Ż. była na poziomie powyżej 90%.
Organ II instancji, stwierdził również, że S. w Ż. nie
jest końcowym odbiorcą produktu, a jedynie pośrednikiem. Zgodnie z wieloletnią
umową handlową na obrót mlekiem surowym S. w Ż.
odsprzedaje towar dalej, a cena za mleko wynikać będzie z ceny, za jaką towar
zostanie sprzedany końcowemu odbiorcy. Jak wynika z akt spraw pozostałych
spółdzielni oraz spółek powstałych po podjęciu przez S. w Ż.
uchwały o przyjmowaniu w poczet członków jedynie osób prawnych, S. w Ż. skupuje mleko od wszystkich
osób będących członkami nowo
powstałych podmiotów. Tym samym nie uległ zmianie sposób dystrybucji mleka
produkowanego, przez członków grup producentów rolnych. Przed utworzeniem
nowych podmiotów, większość z ich członków była członkami S.
w Ż., która to odbierała od nich mleko i sprzedawała do odbiorcy końcowego. W
obecnej sytuacji, nowo powstałe podmioty są jedynie dodatkowym ogniwem w łańcuchu
sprzedaży mleka.
Zdaniem organu II instancji mało prawdopodobnym jest aby podmiot będący
jedynie pośrednikiem w sprzedaży mógł zaproponować korzystniejsze warunki np.
cenowe niż podmioty, które są końcowymi odbiorcami i przetwarzają dany produkt i
mogli by go odebrać "po drodze" do innych producentów, a nie tak ja S. w Ż. pokonywać ponad 150 km,
żeby odebrać towar od członka Grupy
i dostarczać go do odbiorcy końcowego.
Organ odwoławczy podkreśla, że R. M. pełni funkcję Prezesa
Zarządu wszystkich podmiotów zrzeszających byłych członków S.
w Ż., jak również jest Prezesem Zarządu w S. w Ż.,
który zgodnie z KRS wraz z pełnomocnikiem może składać oświadczenia woli za
spółdzielnię, ma możliwość weryfikacji zarówno stanu finansowego poszczególnych
podmiotów, jest upoważniony do podejmowania decyzji i zobowiązań związanych z
prowadzeniem działalności przez grupę podmiotów działającą w sektorze mleczarskim.
Tym samym, wykazane powyżej okoliczności świadczą niezbicie o zależnościach
osobowych i kapitałowych podmiotów: S.;
S.; S.; Ż., M. sp. z o.o. oraz
S. w Ż. To świadczy o możliwości koordynacji tych
podmiotów, a chronologia zdarzeń doprowadzająca do powołania Grupy oraz innych
ww. podmiotów, jak również dalsze jej funkcjonowanie wskazują niezbicie, iż czynności
te zostały podjęte w celu obejścia przepisów prawa i stworzeniu sztucznych warunków
uzyskania środków z tytułu pomocy finansowej na wspieranie grup producentów rolnych
przez każdy ww. podmiot.
Prezes ARiMR zauważył, że istotny w niniejszej sprawie jest fakt, w jakich
okolicznościach Grupa powstała, tj. powołanie Grup, w tym S. utworzonych w dużej mierze przez osoby,
które były członkami
S. w Ż., w krótkim okresie po wykreśleniu S. w Ż. z rejestru prowadzonego przez Marszałka Województwa
[...] oraz po otrzymaniu maksymalnych płatności w ramach działania "Grupy
producentów rolnych".
Zawiązanie nowych grup producentów, w tym S. przez osoby będące członkami S. w Ż.,
którzy, uchwałą Nadzwyczajnego Zebrania Przedstawicieli S. w
Ż. nie mogli być nadal członkami ww. spółdzielni, gdyż uchwała ta wprowadziła
zmiany do Statutu, zgodnie z którymi członkami powyższej spółdzielni mogą być jedynie
osoby prawne, jest działaniem przemyślanym i stanowi celowe działanie w kierunku
uzyskania wsparcia finansowego ze środków Unii Europejskiej przez okres nie 5 a 10
lat przez te same osoby, działające na tym samym rynku sprzedaży.
Prezes ARiMR nie dał wiary wyjaśnieniom Strony w kwestii zmian członkowskich
S. w Ż., gdyż fakt przejścia osób fizycznych do innych
spółdzielni w zależności od miejsca zamieszkania, które to spółdzielnie dopiero
rozpoczynają działalność w branży pomimo, iż ugruntowaną pozycję na rynku posiadała
jej "poprzedniczka", stanowi jedynie decentralizację potencjału produkcyjnego jednego
podmiotu w celu spełnienia wymogów formalnych dotyczących centralizacji sprzedaży i
uzyskania pomocy finansowej w ramach systemu wsparcia przez inny podmiot. W
szczególności, iż dotychczasowi członkowie S. w Ż.,
pośrednio nadal wchodzą w skład powyższej spółdzielni, gdyż podmioty do których Ci
członkowie przeszli, tj. S., S., S. oraz
Ż. są członkami S. w
Ż.. Zatem, w tym przypadku trudno uznać, aby utworzenie Grupy spowodowało
realizację celów zawartych w art. 35 ust. 1 lit. a, lit. b oraz lit. c rozporządzenia nr
1698/2005, polegającego na centralizacji sprzedaży oraz wspólnego wprowadzania do
obrotu, gdyż członkowie Grupy już przed jej utworzeniem, poprzez członkostwo w
S. w Ż. realizowali te cele.
Poza tym, większościowym odbiorcą mleka od wszystkich nowo powstałych
spółdzielni jest S. w Ż., która jest jedynie pośrednikiem w
dalszej odsprzedaży do podmiotów zajmujących się jego przetwórstwem, a osobą
zarządzającą wszystkimi spółdzielniami jest R. M.
Co istotne, Grupa pomimo 5 lat funkcjonowania, jako grupa producentów
rolnych, nie weszła w posiadanie jakiejkolwiek infrastruktury niezbędnej do
wprowadzania do obrotu produktów wyprodukowanych przez jej członków, jak również
nie wypracowała w tym zakresie własnej struktury organizacyjnej i procedur. Wszystkie
zadania związane z odbiorem i dostarczaniem mleka do odbiorcy końcowego zlecone
zostały podmiotowi powiązanemu ze Stroną osobowo i organizacyjnie, tj. S. w Ż. W opinii Prezesa ARiMR
Grupa pełni rolę sztucznego ogniwa w
sztucznie rozszerzonym łańcuchu dostaw produktu do odbiorcy końcowego. Organ II
instancji nie dostrzega różnic w fizycznym procesie dostaw produktów wytworzonych
przez członków S., w odniesieniu do stanu
poprzedniego, tj. funkcjonowania S. w Ż., jako grupy
producentów rolnych.
Zdaniem Organu odwoławczego, analiza zgromadzonego w sprawie materiału
dowodowego pozwala stwierdzić, iż działalność S., które nie zatrudnia żadnego pracownika, polega w
zasadzie na zlecaniu
podmiotom zewnętrznym wykonywania usług związanych z jej działalnością (dotyczy to:
najmu lokalu, prowadzenia dokumentacji, prowadzenia księgowości, ewidencji skupu i
rozliczania dostaw mleka oraz wszystkich spraw związanych z funkcjonowaniem
Spółdzielni).
Organ zauważył, iż tak jak przed przekształceniem, siedziba każdej z
nowopowstałych grup producentów rolnych mieści się przy ul. [...], [...].
Nie można także doszukać się korzyści z powołania nowych grup dla
usprawnienia procesu transportu mleka pozyskanego od członków Grupy. Transport
mleka, tak jak miało to miejsce przed przekształceniem S. w
Ż., jest organizowany nadal przez ten podmiot, a nie przez poszczególne nowo
utworzone grupy producentów rolnych, które w ocenie organu odwoławczego pełnią
rolę sztucznego pośrednika.
Organ podkreślił, iż pomoc finansowa dla grup producentów rolnych
przyznawana jest przez okres 5 lat w formie ryczałtu określanego na podstawie jej
rocznej wartości netto produktów sprzedanych i wytworzonych w gospodarstwach
członków grupy i wynosi:
1) 5%, 5%, 4%, 3% oraz 2% wartości produkcji do wysokości
1 000 000 EUR, wprowadzonej do obrotu odpowiednio w pierwszym, drugim,
trzecim, czwartym i piątym roku, oraz
2) 2,5 %, 2,5 %, 2,0%, 1,5% oraz 1,5% wartości produkcji
przekraczającej 1 000 000 EUR, wprowadzonej do obrotu odpowiednio w
pierwszym, drugim, trzecim, czwartym i piątym roku.
W każdym przypadku, wsparcie nie przekracza maksymalnych kwot, tj.:
a) 100 000 EUR za pierwszy rok działalności,
b) 100 000 EUR za drugi rok działalności,
c) 80 000 EUR za trzeci rok działalności,
d) 60 000 EUR za czwarty rok działalności,
e) 50 EUR za piąty rok działalności.
S. w Ż. podjęła uchwałę, zgodnie z którą jedynie
osoby prawne mogą być jej członkami i powołanych zostało pięć nowych podmiotów
(ponad 70% członków należała do S. w Ż.) z których każdy
stara się o wsparcie finansowe w ramach działania "Grupy producentów rolnych", a
zatem tego samego działania w ramach którego S. w Ż.
otrzymała maksymalne wsparcie, co przedłuża okres należnej pomocy z 5 do 10 lat.
Zdaniem Prezesa ARiMR, wyżej opisane działania noszą znamiona naruszenia
prawa polegającego na stworzeniu sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści
majątkowych, gdyż Strona, działając jako nowoutworzona Grupa w okresie
pięcioletniego dofinansowania miałaby możliwość otrzymania wsparcia w maksymalnej
wysokości 390 000 Euro. Dlatego też, aspekt finansowy był decydującym czynnikiem
dążenia wspólników do założenia nowej Grupy, a działanie to miało na celu ominięcie
przepisów w zakresie przysługującego na jednego wnioskodawcę, limitu pomocy.
Chronologia zdarzeń poprzedzających utworzenie Grupy wskazuje, że zamiarem
osób zawiązujących nową grupę producentów, było działanie mające na celu w
pierwszej kolejności ominięcie warunku wskazanego w art. 35 ust. 1 lit. a), lit. b) oraz lit.
c) rozporządzenia nr 1698/2005 oraz kwestii limitu pomocy, a w dalszej kolejności,
otrzymanie płatności w ramach działania "Grupy producentów rolnych".
Organ odwoławczy podkreślił nadto, iż nie kwestionuje spełniania przez Stronę
formalnych warunków koniecznych do uzyskania statusu grupy producentów rolnych,
gdyż odmienną kwestią jest spełnienie formalnych warunków do uzyskania statusu
grupy producentów rolnych, o czym decyduje właściwy miejscowo marszałek
województwa, a odmienną spełnienie przesłanek do otrzymania pomocy finansowej.
Uznanie powyższego argumentu prowadziłoby do sytuacji, w której rola organu I
instancji sprowadzona zostałaby wyłącznie do naliczenia wysokości pomocy, gdyż sam
fakt wpisania grupy do rejestru prowadzonego przez marszałka województwa
przesądzałby o zasadności przyznania pomocy. Taką możliwość wyklucza art. 60
rozporządzenia nr 1306/2013, który nakazuje badanie, czy przyznanie pomocy nie jest
konsekwencją stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków.
Reasumując, Prezes ARiMR stwierdził, że Grupa wypełniła, zarówno obiektywny
warunek do uznania, wskazujący na stworzenie sztucznych warunków do otrzymania
pomocy, poprzez utworzenie Grupy niezgodnie z celami wskazanymi w art. 35 ust. 1 lit.
a), lit. b) oraz lit. c) rozporządzenia nr 1698/2005 oraz subiektywny warunek do uznania,
poprzez wykazanie, że cały ciąg zdarzeń poprzedzających utworzenie Grupy był
zaplanowanym działaniem, które miało na celu ominięcie warunku art. 35 ust. 1 lit. a),
lit. b) oraz lit. c) rozporządzenia 1698/2005, a w dalszej kolejności powodowałoby
uzyskanie płatności sprzecznej z celami danego systemu wsparcia.
W skardze na powyższą decyzję Skarżąca zarzuciła organowi II instancji
1) naruszenie przepisów prawa materialnego:
a) art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 w zw. z art. 4. ust. 3
rozporządzenia nr 2988/95 poprzez zastosowanie ich w niniejszej sprawie z
pominięciem dokonania ich wykładni i w konsekwencji zastosowanie, podczas
gdy nie powinny one być zastosowane, bowiem w niniejszej sprawie nie
wykazano bezspornie, iż zostały spełnione warunki obiektywne i subiektywne,
uzasadniające odmowę udzielenia pomocy;
b) art. 35 rozporządzenia nr 1698/2005 poprzez jego błędne
zastosowanie i przyjęcie, że działania Grupy nie wypełniają celów tam
oznaczonych;
c) § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20
kwietnia 2007r., w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania
pomocy finansowej na wspieranie Grupy Producentów Rolnych objętej
Programem Rozwoju i Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 81, poz.
550 ze zm., dalej: ,,rozporządzenie gpr’’) poprzez jego niezastosowanie i
nieudzielenie Grupie pomocy finansowej, mimo spełniania przez Grupę
warunków do jej przyznania;
2. przepisów prawa procesowego, mających istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 8 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez sformułowanie zarzutu
tworzenia sztucznych warunków, nie mającego oparcia w zaistniałym stanie
faktycznym;
b) art. 6 k.p.a., poprzez rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o błędną
interpretację obowiązujących przepisów w tym zakresie;
c) art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 7 marca
2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków
Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U.
z 2013 r. poz. 173 ze zm.; dalej jako "u.w.r.o.w.") poprzez dokonanie ustaleń
niezgodnych, a nawet sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem
dowodowym;
d) art. 11 w zw. z art. 107 § 1 k.p.a., poprzez sporządzenie
uzasadnienia decyzji w sposób ogólnikowy oraz nieustosunkowanie się do
dowodów przedstawionych przez Skarżącą i ich pominięcie.
W oparciu o powyższe zarzuty Strona wniosła o:
1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości;
2) zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania,
w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując
argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Na wstępie zauważyć należy, że stosownie do art. 2 ustawy z 15 września 2000
r. o Grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. z
2000 r. Nr 88, poz. 983 ze zm., dalej: "ustawa o gpr") osoby fizyczne, jednostki
organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz osoby prawne prowadzące
gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym lub prowadzące
działalność rolniczą w zakresie działów specjalnych produkcji rolnej, mogą organizować
się w grupy producentów rolnych w celu: dostosowania produkcji rolnej do warunków
rynkowych, poprawy efektywności gospodarowania, planowania produkcji ze
szczególnym uwzględnieniem jej ilości i jakości, koncentracji podaży oraz
organizowania sprzedaży produktów rolnych, a także ochrony środowiska naturalnego.
Treść art. 3 ustawy o gpr określa szereg warunków, które muszą zostać spełnione dla
prowadzenia działalności przez grupę producentów rolnych, między innymi zgodnie z
ust. 1 pkt 1 art. 3 Grupa musi zostać utworzona przez producentów jednego produktu
lub grupy produktów. W ustawie określone zostały również wymagania jakie musi
spełniać statut lub umowa, na podstawie których działa Grupa (art. 4). Na podstawie art.
7 ustawy o gpr, spełnienie przez grupę warunków określonych w ustawie o Grupach
producentów stwierdza w drodze decyzji administracyjnej marszałek województwa
właściwy ze względu na siedzibę grupy, który dokonuje również wpisu grupy do
prowadzonego przez siebie rejestru grup. Nadzór nad działalnością grupy sprawuje
marszałek województwa (art. 12 ustawy).
Program wspierania rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków
Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich obejmuje
między innymi działanie pod nazwą "grupy producentów rolnych". W ramach tego
programu grupom producentów rolnych przyznawana jest pomoc finansowa.
Realizowanie programu na terytorium RP reguluje ustawa o wspieraniu rozwoju
obszarów wiejskich w tym w odniesieniu do grup producentów (art. 5 ust. 1 pkt 10).
W treści art. 10 ust. 1 u.w.r.o.w. przewidziano, że pomoc jest przyznawana, jeżeli
wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach
rozporządzenia nr 1698/2005 oraz w przepisach Unii Europejskiej wydanych w trybie
tego rozporządzenia, a także w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ustawy, czyli
w rozporządzeniu gpr.
Zgodnie z § 3 rozporządzenia gpr pomoc jest udzielania grupie producentów,
która prowadzi działalność na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest wpisana do
rejestru grup producentów rolnych zgodnie z ustawą czyli do rejestru prowadzonego
przez właściwego marszałka województwa, została utworzona ze względu na produkty
określone w załączniku do rozporządzenia i został jej nadany numer identyfikacyjny w
trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów. W myśl § 6 ust. 1
rozporządzenia gpr pomoc jest wypłacana w formie rocznych płatności i obejmuje
okresy kolejnych 12 miesięcy prowadzenia działalności przez grupę, liczone od dnia
decyzji o wpisie grupy do rejestru.
Przytoczone wyżej przepisy krajowe nie przewidują kontrolowania przez organy
ARiMR założenia i funkcjonowania grupy producentów rolnych pod kątem spełnienia
wymogów formalnych. W tym zakresie organy ARiMR są związane decyzją i wpisem do
rejestru dokonanymi przez właściwego marszałka województwa. Wobec uzyskania
przez Skarżącą wpisu do prowadzonego przez Marszałka Województwa [...]
rejestru grup producentów rolnych, Prezes ARiMR zobowiązany był uznać, że Grupa
spełnia wymogi formalne bycia grupą producentów rolnych.
Zgodnie z § 6 ust. 3 rozporządzenia gpr wypłata pomocy za dany okres jest
dokonywana na podstawie decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, która jest
wydawana w oparciu o złożony wniosek o płatność, spełniający warunki określone w §
7 ust. 1, do którego dołączane są dokumenty wskazane w ust. 2 tego przepisu.
W niniejszej sprawie badaniu Sądu została poddana decyzja Prezesa ARiMR
utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji dotycząca odmowy przyznania Stronie
środków z tytułu pomocy finansowej w ramach działania "Grupy producentów rolnych"
za okres od 31 sierpnia 2016 roku do 30 sierpnia 2017 roku, tj. za piąty rok korzystania
z pomocy.
Przechodząc do analizy zawartych w skardze zarzutów naruszenia prawa
procesowego Sąd stwierdza, że stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo.
Wbrew zarzutom skargi organy obydwu instancji prawidłowo również oceniły zebrany w
sprawie materiał dowodowy. Zgodnie z art. 21 ust. 1 i ust. 2 u.w.r.o.w., z zastrzeżeniem
zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do
postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji
administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba
że przepisy ustawy stanowią inaczej. Organ, przed którym toczy się postępowanie stoi
na straży praworządności i jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały
materiał dowodowy, a zgodnie z ust. 3 tego przepisu Strony oraz inne osoby
uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać
dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez
zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego
faktu wywodzi skutki prawne.
Zatem z treści ww. przepisu wynika, że organ działa na podstawie k.p.a., z
zastrzeżeniem pewnych odmienności, do których należy brak związania treścią m.in.
art. 7 i art. 77 § 1 tej ustawy, zatem zawarty w skardze zarzut dotyczący ich naruszenia
nie jest zasadny. Obowiązkiem organu jest natomiast rozpatrzenie całego materiału
dowodowego, co w ocenie Sądu miało miejsce w sprawie. Organ II instancji odniósł się
do dokumentów i dowodów zgromadzonych w sprawie i dokonał oceny ich znaczenia
dla podjętego rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji
przeprowadziły postępowanie w oparciu zarówno o dokumenty oraz twierdzenia
przedstawione przez Stronę i znajdujące się aktach sprawy dokumenty, jak i materiały
pochodzące z postępowania dotyczącego wniosku o płatność złożonego przez Grupę
za poprzednie okres referencyjne, tj. za trzeci i czwarty rok korzystania z pomocy, o
czym Strona została poinformowana w piśmie z 13 grudnia 2017 r. r. Ponadto organy
dokonały ustalenia stanu faktycznego w oparciu o ogólnie dostępne rejestry publiczne
(KRS). Fakt nieuznania przez organy dowodów przedstawionych przez Stronę za
wystarczające do zmiany oceny stanu faktycznego oraz wskazanie powodów dokonania
takiej oceny nie może być natomiast traktowane jako przeprowadzenie postępowania
niezgodnie z zasadami określonymi w art. 21 u.w.r.o.w.
W ocenie Sądu nieuwzględnienie wniosków dowodowych Skarżącej nie
naruszało art. 78 k.p.a., który w ust. 1 stanowi, że żądanie strony dotyczące
przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest
okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Przesłuchanie świadków wnioskowane przez
Skarżącą nie wniosłoby nowych okoliczności w sprawie, w której prawidłowe ustalenie
stanu faktycznego poprzedzone zostało, zgodnie z wymogami u.w.r.o.w.,
wyczerpującym rozpatrzeniem całego materiał dowodowy przy jednoczesnym
zapewnieniu Skarżącej czynnego udziału na każdym etapie prowadzonego
postępowania administracyjnego, w tym także w zakresie możliwości przedkładania
dowodów oraz dawania wyjaśnień.
Nie znajduje również uzasadnienia zarzut naruszenia art. 107 § 1 oraz art. 11
k.p.a. Wbrew zarzutom Skarżącej organ II instancji właściwie ustalił stan faktyczny oraz
wskazał mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa krajowego i unijnego.
Dokonując ponownej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,
Prezes ARiMR w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyczerpująco wyjaśnił podjęte
rozstrzygnięcie, w tym w zakresie odmowy uwzględnienia wniosków dowodowych
Skarżącej, opierając argumentację na zgromadzonym materiale dowodowym. Nie
naruszył tym samym również art. 80 k.p.a. oraz art. 21 ust. 2 u.w.r.o.w.
Za niezasadne uznać również należało zarzut dotyczący naruszenia art. 8 k.p.a.
poprzez sformułowanie zarzutu tworzenia sztucznych warunków, nie mającego oparcia
w zaistniałym stanie faktycznym. Jak zostało już wskazane powyżej organ II instancji
wydając zaskarżone rozstrzygnięcie nie naruszył przepisów postępowania w zakresie
wymogów oceny zgromadzonego materiału dowodowego, co z kolei doprowadziło do
prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Przypomnieć należy, że
postępowanie w sprawach przyznawania pomocy w ramach działania "Grupy
producentów rolnych" jest podzielone na dwa etapy. Pierwszy to przyznanie pomocy,
który zarazem jest warunkiem obligatoryjnym do przyznawania w kolejnych latach
płatności, a drugi to przyznanie środków finansowych z tytułu pomocy finansowej na
wspieranie grup producentów rolnych. Decyzja o przyznaniu pomocy finansowej
wydawana jest po sprawdzeniu spełnienia przez grupę określonych § 3 ust. 1
rozporządzenia gpr wymogów formalnych, zaś wniosek o płatność składany jest po
upływie konkretnego okresu faktycznej działalności grupy i realizacji przyjętego przez
nią celu działania. Tak więc, składając wnioski o płatność ARiMR wszczyna nowe
postępowanie administracyjne. Mając na uwadze powyższe, fakt przyznania pomocy
finansowej w latach ubiegłych nie jest gwarancją otrzymania płatności w całym
pięcioletnim okresie, na który pomoc została przyznana.
Podkreślić należy, iż dopiero wraz z wnioskiem o przyznanie płatności
składanych jest szereg dokumentów na podstawie, których ARiMR może wywieść
konkretne wnioski w zakresie stworzenia sztucznych warunków przez Stronę. Ponadto,
na etapie oceny wniosku o przyznanie płatności przeprowadzana jest kontrola, m.in. w
siedzibie grupy, podczas której sprawdzane są dokumenty do których organ nie miał
dostępu na etapie weryfikacji wniosku o przyznanie pomocy. Tym samym, brak jest
możliwości, aby przed rozpatrzeniem dostarczanych do wniosku o płatność
dokumentów ARiMR mogła stwierdzić zaistnienie okoliczności świadczących o
stworzeniu sztucznych warunków przez Stronę.
Należy zwrócić uwagę, iż w trakcie badania mogą zostać ujawnione fakty, które
dotychczas nie były brane pod uwagę przy wydawaniu decyzji, a są istotne dla
rozstrzygnięcia. Art. 21 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 u.w.r.o.w. stanowi, iż: "W postępowaniu w
sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:
stoi na straży praworządności; jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały
materiał dowodowy." Tym samym ARiMR zobowiązana jest rozpatrzyć ponownie całość
materiału dowodowego.
Wskazać ponadto należy, iż organ dokonujący płatności (organ ARiMR) ma
obowiązek badać, czy w kolejnym roku spełnione są warunki do otrzymania kolejnej
części pomocy. Okoliczność ta została potwierdzona m.in. przez Naczelny Sąd
Administracyjny w wyroku z dnia 28 lutego 2013 r., sygn. akt. II GSK 2138/11 (dostępny,
tak jak wyroki powołane poniżej, w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wskazać należy, że organy ARiMR wydając decyzje o płatności są zobowiązane
sprawdzić, czy wnioskodawca został wpisany do rejestru grup producentów rolnych, ale
także sprawdzić, czy wnioskodawca spełnia kryteria przyznania pomocy określone w
przepisach wspólnotowych oraz, czy nie zachodzą określone w przepisach
wspólnotowych przesłanki do odmowy wypłaty. Wydanie decyzji przez ARiMR o
przyznaniu pomocy finansowej, jest wynikiem spełnienia wymogów określonych treścią
art. 3 ust. 1 rozporządzenia gpr. Tymczasem badanie zasadności wypłaty pomocy za
konkretny okres obejmuje ustalenie prawidłowości złożonego wniosku jak również tego,
czy spełnione są cele działania grupy określone przepisami nie tylko krajowymi, ale i
unijnymi.
Przechodząc do oceny zawartych w skardze zarzutów naruszenia przepisów
prawa materialnego przypomnieć należy, że na gruncie prawa wspólnotowego cele
pomocy finansowej przyznawanej grupom producentów określa przepis art. 35
rozporządzenia nr 1698/2005, który w ust. 1 stanowi, że wsparcia ze środków
dotyczących wspierania tworzenia grup producentów udziela się w celu ułatwienia
tworzenia i działalności administracyjnej grup producentów do celów:
a) dostosowania do wymogów rynkowych procesu produkcyjnego i produkcji
producentów, którzy są członkami takich grup;
b) wspólnego wprowadzania towarów do obrotu, w tym przygotowania do
sprzedaży, centralizacji sprzedaży i dostawy do odbiorców hurtowych;
c) ustanowienia wspólnych zasad dotyczących informacji o produkcji, ze
szczególnym uwzględnieniem zbiorów i dostępności.
Z ust. 2 art. 35 rozporządzenia nr 1698/2005 wynika natomiast, że wsparcia
udziela się w postaci zryczałtowanej pomocy w formie rocznych rat przez okres
pierwszych 5 lat przypadających po dacie, w której Grupa producentów została uznana.
Oblicza się je na podstawie rocznej produkcji grupy skierowanej na rynek do pułapu
określonego w załączniku.
Na mocy art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 bez uszczerbku dla przepisów
szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści
wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki
wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z
celami tego prawodawstwa.
Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 działania
nakierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa
wspólnotowego (unijnego) mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez
sztuczne stwierdzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do
nieprzyznania lub wycofania korzyści. Przepis ten stanowi generalną klauzulę
pozwalającą organom administracji publicznej przeciwdziałać obejściu prawa przez
podmioty celem uzyskania przez nich korzyści wbrew intencjom ustawodawcy unijnego
(por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2017 r., sygn. akt II
GSK 1462/17).
W tym miejscu wskazać należy, że obejście prawa dotyczy sytuacji, gdy
działanie danej osoby zmierza do innego niż typowe w danych okolicznościach,
wynikających z przepisów prawa, ukształtowania stosunków faktycznych lub prawnych
po to tylko, by osiągnąć zamierzony przez taką osobę skutek prawny. Podkreślić trzeba
także, że obejście prawa (nadużycie prawa) nie może skutkować ochroną prawną
podmiotu, który sztucznie kreuje okoliczności uzasadniające stosowanie danej normy
przyznającej określoną korzyść finansową i wiąże się to z sankcją wykluczenia
możliwości skorzystania z tego prawa przez ten podmiot, o czym orzekł Trybunał
Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 16 marca 2006 r. sygn. C-94/05
E. GmbH przeciwko L. (pkt 52-53) (patrz:
LEXIS.pl nr 405322).
Problematyka obchodzenia prawa była przedmiotem szerszych rozważań
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej jako: "TSUE"). Zgodnie z utrwalonym
orzecznictwem TSUE podmioty nie mogą powoływać się na normy prawa unijnego w
celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie (zob. m.in. wyrok z 12 maja 1998 r., w
sprawie C-367/96 K. i in., dostępny na Stronie internetowej:
https://curia.europa.eu). Przy interpretacji regulacji przewidującej klauzulę dotyczącą
przypadków obchodzenia prawa sięgnąć trzeba do w wyroku TSUE z 12 września 2013
r., w sprawie C-434/12, który odnosi się do uprzednio obowiązującego art. 4 ust. 8
rozporządzenia nr 65/2011 – to jest przepisu o zbliżonym brzmieniu do aktualnego art.
60 rozporządzenia nr 1306/2013 – a zgodnie z którym, nie naruszając przepisów
szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w
odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do
otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu
wsparcia.
W wyroku w sprawie C-434/12 Trybunał stwierdził, że art. 4 ust. 8
rozporządzenia nr 65/2011 należy interpretować w ten sposób, że przesłanki
stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu
subiektywnego. Wymaga to zatem zaistnienia po pierwsze, ogółu obiektywnych
okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek
przewidzianych w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania
nie został osiągnięty (element obiektywny), a po drugie, woli uzyskania korzyści
wynikających z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej
uzyskania przesłanek (element subiektywny; pkt 29 cytowanego wyroku).
W ocenie Sądu organy analizując całokształt zgromadzonego materiału
dowodowego, zasadnie uznały, że w sprawie wystąpił zarówno element obiektywny
wskazujący na stworzenie sztucznych warunków do otrzymania pomocy, poprzez
utworzenie grupy niezgodnie z celami wskazanymi w art. 35 ust. 1 lit. a-c
rozporządzenia nr 1698/2005 jak i element subiektywny poprzez wykazanie, że cały
ciąg zdarzeń poprzedzających utworzenie grupy był zaplanowanym działaniem, które
miało za cel ominięcie warunku z art. 35 ust. 1 lit. a-c rozporządzenia nr 1698/2005, a w
dalszej kolejności spowodowałoby uzyskanie płatności sprzecznej z celami danego
systemu wsparcia, warunkujące zastosowanie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 i
art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95. Organy orzekające nie kwestionowały, że
Grupa spełniła formalne warunki konieczne do uzyskania statusu grupy producentów
rolnych. Organy jednakże zasadnie zakwestionowały faktyczny powód powstania
Skarżącej grupy.
Jak wynika z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego przedstawionego w
pierwszej części uzasadnienia, na bazie składu osobowego S. w
Ż. utworzono pięć nowych podmiotów tj.:
- S.,
- S.,
- S.,
- Ż.,
- "M." Sp. z o.o.,
Wymienione pięć podmiotów, aktualnie ubiegających się o wsparcie w ramach
działania "Grupy producentów rolnych" objętej PROW 2007-2013, jak również, w
przeważającej części, wyłączny odbiorca produktu (mleka krowiego) jakim jest
S. w Ż. (której przyznano pomoc finansową na wspieranie
grup producentów rolnych w latach 2005-2010 w łącznej wysokości 390.000 euro):
- mają siedzibę w tej samej miejscowości pod tym samym adresem,
- są powiązane osobowo przez pełniącego funkcję Prezesa (R. M.),
- głównym odbiorcą produktu (mleka krowiego) wytworzonego w
gospodarstwach jej członków jest S. w Ż.. Dla przykładu w
przypadku Skarżącej w pierwszym, czwartym i piątym roku funkcjonowania S. w Ż. była jedynym odbiorcą
produktu, w drugim roku funkcjonowania
odebrała prawie 96 % produktu, w trzecim roku funkcjonowania S. w
Ż. odbierała prawie 92% produktu.
Należy się zgodzić z oceną organu odwoławczego, że m.in. powyższe stanowi
przejaw dekoncentracji, tj. rozdzielenia potencjału produkcyjnego jednego podmiotu, w
celu stworzenia nowych podmiotów mogących ubiegać się o wsparcie w ramach
działania "Grupy producentów rolnych" i uzyskiwania przez poszczególne podmioty
wsparcia na poziomie nieograniczonym limitami finansowymi zawartymi w
rozporządzeniu nr 1698/2005.
Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 lutego
2018 r., sygn. akt II GSK 3945/17 - art. 35 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005 zawiera
zamknięty katalog zindywidualizowanych celów systemu wsparcia. Nie oznacza to
jednakże, że dekoncentracja produkcji (dokonana przed założeniem grupy
producenckiej) nie może być brana pod uwagę przy ocenie okoliczności zawiązywania
grupy producentów rolnych w kontekście tego, czy zawiązanie danej grupy rzeczywiście
zmierzało w celu zapewnienia konkurencyjności produkowanym przez poszczególnych
członków grupy produktów, co wypełnia przesłankę sztucznego stworzenia warunków
do uzyskania wsparcia wskazaną w wykonawczym przepisie art. 4 ust. 8
rozporządzenia nr 65/2011 (obecnie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013). Zamknięty
katalog celów wsparcia, nieobejmujący dekoncentracji/koncentracji produkcji (lecz m.in.
koncentrację sprzedaży), powiązany jest natomiast z elementem obiektywnym i w
ramach tego elementu jest oceniany. Badanie w okolicznościach danej sprawy
elementu obiektywnego zmierza zaś do tego, czy na skutek sztucznego stworzenia
warunków przyznania wsparcia nie będą mogły zostać osiągnięte cele związane z
określoną działalnością (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego
2017 r., sygn. akt II GSK 1096/16).
Skoro istotą funkcjonowania grup producentów rolnych jest podejmowanie
wspólnych działań przez "rozdrobnionych" co do wielkości produkcji producentów
rolnych, zaś wsparcia ze środków dotyczących wspierania tworzenia grup producentów
udziela się w celu ułatwienia tworzenia i działalności administracyjnej grup producentów
do celów m.in. wspólnego wprowadzania towarów do obrotu, czy centralizacji
sprzedaży (lit. b ust. 1 art. 35 rozporządzenia nr 1698/2005) to, w ocenie Sądu, wobec
ww. ustalonych i skutecznie niezakwestionowanych w sprawie okoliczności faktycznych
towarzyszących zawiązaniu grupy, Strona nie mogła osiągnąć tych celów, a dążyła
jedynie do przedłużenia okresu korzystania z pomocy na wspieranie grup producentów
rolnych. Cele określone w art. 35 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005 były natomiast,
jak słusznie podkreślał organ II instancji, realizowane przez członków grupy przed jej
utworzeniem, poprzez ich uczestnictwo w innej grupie producentów rolnych, czyli w
S. w Ż.
Podkreślenia wymaga, że produkt wytworzony przez członków poszczególnych
grup producentów rolnych powstałych na bazie S. w Ż.,
sprzedawany jest przez te grupy właśnie do tej spółdzielni. Sprzedaż produktu (mleka
krowiego) funkcjonująca w okresie od 19 stycznia 2005 r. do 18 stycznia 2010 r. została
zatem jedynie rozszerzona o kolejne ogniwo dystrybucji, jakim są nowopowstałe grupy
producentów rolnych.
Skarżąca wykorzystuje ponadto potencjał S. w Ż. w
prowadzonej działalności produkcyjnej, o czym świadczą wszelkie umowy zawarte
pomiędzy tymi podmiotami wykazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Grupa nie dysponuje właściwie żadnym zapleczem technicznym. Pomimo pięciu
lat funkcjonowania, jako Grupa producentów rolnych, Strona nie weszła w posiadanie
jakiejkolwiek infrastruktury niezbędnej do wprowadzania do obrotu produktów
wyprodukowanych przez jej członków, jak również nie wypracowała w tym zakresie
własnej struktury organizacyjnej i procedur.
Jej powstanie organy słusznie zatem wiążą jedynie z faktem, iż funkcjonująca
poprzednio S. w Ż. skorzystała już w pełnym wymiarze z
pomocy na wspieranie grup producentów rolnych. O powyższym świadczy również fakt,
iż ww. spółdzielnia nie figuruje już w rejestrze grup producentów rolnych.
Sąd stwierdza, że brak jest przepisu powszechnie obowiązującego prawa, który
wprost zabraniałby grupie producentów rolnych w ramach PROW 2007-2013
przystąpienia do niej członków będących wcześniej członkami innej grupy producentów
rolnych założonej ze względu na ten sam produkt. Brak jest również przepisu
wykluczającego ze wsparcia finansowego grupy, której członkowie byli wcześniej
członkami innej grupy producentów rolnych. Jednakże tam, gdzie prawo ustala pewne
ograniczenia (ilość członków grupy, limity pomocy) lub cele, dla których ta pomoc jest
przyznawana, organ ma prawo i obowiązek badać i oceniać m.in. przyczyny powstania
grupy jak i sposób jej funkcjonowania.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 maja 2016 r., sygn. akt II GSK
344/15 zasadnie zauważył, że "z punktu widzenia istoty spornego w sprawie
zagadnienia nie sposób nie zwrócić uwagę i na ten jego aspekt, który w kontekście
odnoszącym się do odzwierciedlanej w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej oraz Trybunału Konstytucyjnego tożsamości podstaw aksjologicznych
obowiązywania systemu prawa krajowego oraz systemu prawa unijnego nakazuje
uwzględniać tę jego konsekwencję, że prawo unijne - a więc tak samo, jak i prawo
krajowe - sprzeciwia się powoływaniu się na wprost wynikające z jego uregulowań, czy
też wyinterpretowane z nich przez Trybunał Sprawiedliwości uprawnienia, w sytuacji
gdy, polegać miałoby to wyłącznie na tworzeniu stanów faktycznych (stanów rzeczy)
pozornie tylko odpowiadających tym uprawnieniom w celu skorzystania z nich i
powoływania się na nie, przy jednoczesnym braku istnienia ku temu usprawiedliwionych
oczekiwań i podstaw. To jest takich, które znajdowałyby uzasadnienie w prawnie
chronionych wartościach. Znajduje to swoje potwierdzenie w tym stanowisku Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej, z którego wynika, że nikt nie może powoływać się na
normy prawa unijnego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie (por. np.
wyrok dnia 18 grudnia 2014 r., w połączonych sprawy C-131/13, C-163/13 i C-164/13)."
Raz jeszcze podkreślić należy, że członkowie grupy już przed jej utworzeniem
byli "scentralizowani" poprzez udział w S. w Ż. (będącej
uprzednio grupą producentów rolnych) i sprzedaży do niej mleka oraz wspólnego
(poprzez spółdzielnię) wprowadzania tego produktu do obrotu. W tym przypadku trudno
uznać zatem, aby utworzenie kolejnych podmiotów (w tym Skarżącej) na bazie
istniejącej wcześniej spółdzielni spowodowało realizację celów zawartych w art. 35 ust.
1 rozporządzenia nr 1698/2005, które realizowane były już wcześniej – poprzez
członkostwo w tejże spółdzielni – jako grupy.
W ocenie Sądu istnienie limitów wysokości przyznawanej corocznie pomocy
finansowej dowodzi, że wyodrębnienie sześciu grup producentów rolnych (S. w Ż., korzystającej z pomocy
finansowej w okresie od 19 stycznia
2005 r. do 18 stycznia 2010 r., a następnie S., S., S., Ż. oraz "M." sp. z o.o.) w zakresie
tej samej branży przez te same osoby, miało na celu zwielokrotnienie pomocy poprzez
obejście przepisów prawa, związanych z ograniczeniami dotyczącymi maksymalnej
kwoty wsparcia w ramach działania "Grupy Producentów Rolnych".
Należy również zgodzić się z organem, iż tworząc dodatkowe podmioty
korzystające z pomocy finansowej w ramach działania "Grupy producentów rolnych"
członkowie S. w Ż. dążą do przedłużenia i zwielokrotnienia
okresu należnej pomocy finansowej z 5 do 10 lat. Gdyby członkowie S. w Ż. nie stworzyli nowych grup
producentów rolnych, w tym
Skarżącej, to nie mogliby już czerpać korzyści finansowych z tytułu PROW 2007-2013.
Z tego względu zasadny jest wniosek organu, że powołanie nowej grupy producentów,
miało na celu jedynie uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego niezgodnego z
założeniami działania "Grupy producentów rolnych" objętego PROW 2007-2013.
Tym samym w ocenie Sądu organy prawidłowo uznały, iż w niniejszej sprawie
wypełnione zostały zarówno obiektywne jak i subiektywne warunki skutkujące uznaniem
że Strona stworzyła sztuczne warunki mające na celu uzyskanie wsparcia z działania
"Grupy Producentów Rolnych". Wykazane przez organy działania S. w Ż., jej byłych członków, a następnie
podmiotów utworzonych na
bazie składu osobowego tej spółdzielni (w tym Skarżącej) zostały podjęte w celu
stworzenia nowych podmiotów mogących ubiegać się o wsparcie w ramach działania
"Grupy producentów rolnych" i uzyskiwania wsparcia na poziomie nieograniczonym
limitami finansowymi zawartymi w rozporządzeniu nr 1698/2005, a nie potrzebą
dostosowania procesu produkcyjnego do wymogów rynkowych wspólnego
wprowadzania towarów do obrotu, centralizacją sprzedaży, czy ustanowienia wspólnych
zasad dotyczących informacji o produkcji, co rzutuje na ocenę spełnienia celu
określonego w treści art. 35 ust. 1, lit a-c rozporządzenia nr 1698/2005.
Sąd jest zdania, iż działania podjęte przez S. w Ż.
(podjęcie uchwały o określonej treści, tj. ograniczenie jej członków jedynie do osób
prawnych), co siłą rzeczy doprowadziło do dekoncentracji i rozdzielenia jej potencjału
produkcyjnego, stworzyło, w ocenie Strony, podstawy do uznania jako naturalne i
możliwe stworzenie nowych podmiotów mogących ubiegać się o wsparcie w ramach
działania "Grupy producentów rolnych", czego Sąd nie podziela. Również sposób
funkcjonowania Skarżącej (jej wielopłaszczyznowa zależność od S. w Ż.) wskazuje, iż cele pomocy, tj.
dostosowanie do wymogów
rynkowych procesu produkcyjnego i produkcji producentów, będących członkami grupy,
wspólne wprowadzanie towarów do obrotu, w tym przygotowanie do sprzedaży,
centralizacja sprzedaży i dostawa do odbiorców hurtowych oraz ustanowienie
wspólnych zasad dotyczących informacji o produkcji, ze szczególnym uwzględnieniem
zbiorów i dostępności nie mogą zostać osiągnięte przez Stronę. Chronologia kolejnych
zdarzeń poprzedzających utworzenie Skarżącej daje bowiem podstawy do
stwierdzenia, że zamiarem osób zawiązujących grupę było działanie mające na celu w
pierwszej kolejności ominięcie warunków wskazanych w art. 35 ust. 1 lit. a-c
rozporządzenia nr 1698/2005, a w dalszej kolejności otrzymanie płatności w ramach
działania "Grupy Producentów Rolnych", a zatem ubiegając się o pomoc Strona
zamierzała uzyskać korzyść sprzeczną z celami systemu wsparcia.
Za niezasadne uznać zatem należało zarzuty naruszenia przez Prezesa ARiMR
art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 w związku z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr
2988/95 oraz art. 35 rozporządzenia nr 1698/2005. W konsekwencji przyjmując jako
prawidłową, dokonaną przez organy, interpretację ww. przepisów prawa materialnego,
za niezasadny uznać ponadto należało zarzut naruszenia art. 6 k.p.a.
Nietrafny okazał się także zarzut naruszenia § 3 rozporządzenia gpr, poprzez
niezastosowanie i nieudzielenie grupie pomocy finansowej, pomimo spełnienia przez
grupę warunków do jej przyznania. Organy ARiMR, o czym była już mowa wyżej, mają
bowiem zarówno uprawnienie jak i obowiązek badać, w postępowaniu dotyczącym
przyznania płatności (zarówno w pierwszym roku korzystania z pomocy, jak i
następnych), czy spełnione są warunki do otrzymania płatności. Sam fakt, iż istniejąca
Grupa prowadzi działalność w zakresie produkcji mleka i osiąga określony, wymierny
poziom produkcji, a co za tym idzie dochodów z jej sprzedaży, nie jest tożsamy z
uznaniem, iż doszło do spełnienia celu, dla jakiego została utworzona. Należy zwrócić
także uwagę na fakt, że jakkolwiek podmiotem uzyskującym płatności jest Grupa, to jest
ona utworzona przez producentów wchodzących w jej skład. Utworzenie grupy ma
ułatwić działającym na rynku, rozproszonym podmiotom m.in. zasady wspólnego
działania i konkurowania z innymi podmiotami, w tym w zakresie produkcji zbytu
wytworzonego produktu. Działanie grupy, która powinna spełnić określony cel
szczegółowy, pozwala na jej finansowanie. W sytuacji, gdy określeni producenci działali
już w grupie, której przyznano pomoc finansową, ze względu na spełnienie celów z art.
35 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005, w ocenie Sądu, powyższe dodatkowo wskazuje,
że cel grupy, w której producenci ci ponownie działają, nie może być uznany za
spełniony – mimo faktycznego prowadzenia działalności. W tym stanie rzeczy, ze
względu na stworzenie przez Stronę sztucznych warunków, co miało miejsce w
niniejszej sprawie, brak było podstaw do przyznania płatności na podstawie
powołanego art. 35 ust. 2 rozporządzenia nr 1698/2005. Z uwagi na powyższe
powoływane przez Skarżącą (zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i
sądowego) okoliczności świadczących o spełnieniu, w jej ocenie, przez nowo powstałą
grupę celów wskazanych w art. 35 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005 nie mogły
stanowić podstawy do zajęcia oczekiwanego przez Skarżącą stanowiska Sądu w
niniejszej sprawie.
Reasumując, w ocenie Sądu, wszystkie kwestie sporne zostały przez organ
wyjaśnione i uzasadnione w sposób zgodny z wykładnią prawa dokonaną również w
przytoczonych orzeczeniach. Wyjaśniono dlaczego pomimo spełnienia formalnych
warunków do uzyskania pomocy Grupa nie realizuje celów wsparcia, zaś jej powstanie i
sposób działalności miały na celu wyłącznie obejście przepisów prawa. Poprzez
wykazanie chronologii zdarzeń poprzedzających powstanie grupy organ II instancji w
sposób czytelny odniósł się do elementu subiektywnego - zamiaru uzyskania korzyści
majątkowej sprzecznej z celami wsparcia. Wykazał również zaistnienie elementu
obiektywnego, czyli brak spełnienia celów wsparcia.
Z tych względów, w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Warszawie oddalił skargę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło