V SA/Wa 1249/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia ... maja 2017 r. Nr ... w przedmiocie uchylenia w całości decyzji określającej zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. K. W., dalej: "Wnioskodawca" lub "Skarżący" wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wnioskodawca wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Na poczet majątku zaliczył samochód osobowy, rok produkcji 2007. W rubryce nr 10 formularza oświadczył, iż osiąga dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 2.500 zł. Do stałych zobowiązań Wnioskodawca zaliczył spłatę kredytów (800 zł). Oświadczył, że koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 1.400 zł -1.500 zł, a pozostałe środki pieniężne przeznacza na życie codzienne i bieżące wydatki. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, na podstawie zarządzenia z 12 października 2017 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Odpowiadając na wezwanie Skarżący wyjaśnił, iż nie posiada lokat bankowych i oszczędności, mieszka w domu jednorodzinnym z matką H. W., nie korzysta z pomocy opieki społecznej, w okresie dwóch ostatnich lat nie zbywał nieruchomości i ruchomości o wartości przekraczającej 5.000 zł. Skarżący oszacował wartość samochodu (12.000 zł – 14.000 zł) i domu (200.000 zł). Wnioskodawca nadesłał wydruk karty analitycznej rachunku bankowego, zeznanie podatkowe PIT-37 za 2016 r. (oprócz strony trzeciej zeznania), dowód potwierdzający uiszczenie składki na ubezpieczenie samochodu, faktury dokumentujące wydatki na media, potwierdzenie zapłaty podatku od nieruchomości, decyzję o przyznaniu H. W. dodatku pielęgnacyjnego, umowę o pracę, dowody spłat rat kredytowych, zaświadczenie lekarskie stwierdzające pobyt w szpitalu jego matki. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. Nr 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) niezbędne okazało się jego wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Przystępując do rozpoznania wniosku wskazać należy, że miesięczny dochód Skarżącego wykazany na urzędowym formularzu PPF wynosi 2.500 zł. Na podstawie przedstawionego wydruku karty analitycznej rachunku bankowego stwierdzić należy, że na konto bankowe tytułem wynagrodzenia wpływają kwoty od 2.653,23 zł do 3.527,56 zł. W sierpniu 2017 r. Wnioskodawca otrzymał dopłatę do wypoczynku w wysokości 601 zł. Zgodnie ze złożonymi wyjaśnieniami Skarżący mieszka z matką w domu jednorodzinnym (na formularzu PPF oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe). Jego matka otrzymuje rentę rodziną w kwocie 1.495,82 zł oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości 209,59 zł. Łączny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego wynosi 4.622 zł (dochód miesięczny H. W. i średnie wynagrodzenie Skarżącego z okresu pięciu miesięcy – według przedstawionego wydruku). Wnioskodawca oświadczył, że koszty utrzymania mieszkania wynoszą w miesiącu około 1.400 zł – 1.500 zł. Do stałych zobowiązań zaliczył spłatę kredytów (800 zł). Zgodnie z oświadczeniem reszta środków musi wystarczyć na życie codzienne i bieżące wydatki. Zauważyć należy, że różnica pomiędzy łącznym dochodem dwuosobowego gospodarstwa domowego (4.622 zł) i oświadczonymi wydatkami (oprócz zobowiązań kredytowych) wynosi 3.122 zł, tj. 1.561 zł na jednego członka rodziny. Wskazana kwota nie pozwala stwierdzić, że Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego (jako przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie). Podkreślić należy, że Skarżący ma zapewnione potrzeby lokalowe, stałą pracę świadczoną na podstawie umowy o pracę. Zgodnie z zeznaniem podatkowym za 2016 r. (PIT-37) dochód Wnioskodawcy wyniósł 58.285,86 zł. Stałymi dochodami dysponuje również jego matka. Przechodząc do oceny nadesłanych dokumentów bankowych stwierdzić należy, że Skarżący przedstawił wydruk karty analitycznej rachunku bankowego. Na podstawie przedstawionego dokumentu nie można przeanalizować dokonywanych operacji. Skarżący wskazał, które pozycje na wydruku dotyczą spłaty karty kredytowej, kredytu, abonamentu telewizyjnego i telefonicznego. Zwrócić uwagę należy na regularne wypłaty znacznych kwot na rzecz podmiotu określonego jako: "Bank Grunwaldzk": 1.500 zł w czerwcu 2017r., 600 zł w sierpniu 2017 r., 1.580 zł we wrześniu 2017 r., 2.450 zł w październiku 2017 r. oraz na rzecz podmiotu: "S. P.": łącznie 1.700 zł w sierpniu 2017 r. Skarżący nie wyjaśnił tytułu dokonywanych wypłat, a ich wynikiem było znaczne zmniejszenie dodatniego salda na rachunku bankowym. Niezależnie od powyższego zwrócić należy uwagę na inne okoliczności, które uzasadniają odmowę przyznania prawa pomocy. Analizując przedstawione zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania stwierdzić należy, że nie każdy zadeklarowany wydatek należy traktować jako niezbędny dla utrzymania rodziny. Szczególnie wydatków niezbędnych nie stanowią koszty spłaty kredytów, pożyczek, kart kredytowych. Wyjaśnić należy, że wskazane zobowiązania pieniężne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przez kosztami sądowymi. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyty zaciągnięte przez Skarżącego nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Uwzględnienie zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy mogłoby godzić w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa innych obywateli, którzy będąc w takiej samej sytuacji życiowej i zarobkowej nie zaciągają tego rodzaju zobowiązań. Nie podważając prawa każdego obywatela do swobodnego kształtowania swojej sytuacji majątkowej, nie można jednak zaakceptować postawy polegającej na zaciąganiu szeregu zobowiązań finansowych o charakterze prywatnym (kredyty, pożyczki) i jednoczesnym występowaniu o pomoc państwa przy założeniu a priori jej zasadności, z uwagi na brak środków finansowych wynikający z konieczności zaspokojenia takich zobowiązań. Innymi słowy rzecz ujmując, Skarżący ma prawo do zadłużenia, a także do wystąpienia z wnioskiem o prawo pomocy, jednakże powoływanie się na konieczność zaspokojenia zadłużenia przed kosztami sądowymi nie znajduje racji bytu zarówno w świetle instytucji prawa pomocy, jak też konstytucyjnych wartości gwarantujących równe traktowanie wszystkich obywateli (art. 32 Konstytucji RP). W orzecznictwie znane jest również stanowisko, zgodnie z którym, skoro strona jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia..