V SA/Wa 1250/13

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K.P. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2013 r. znak: [...] w przedmiocie kontynuowania czynności kontrolnych p o s t a n a w i a: - odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy K. P., dalej "skarżąca", wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2013 r. w przedmiocie kontynuowania czynności kontrolnych. Z oświadczenia skarżącej o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca mieszka z przyjacielem, córką i synem, którego urodziła 30 lipca 2013 r. Do dochodów rodziny zaliczyła zasiłki chorobowe: własne oraz partnera w kwocie [...] zł oraz [...] zł. Skarżąca nie wykazała żadnego majątku (ruchomego i nieruchomego). Do kosztów miesięcznego utrzymania zaliczyła wydatki na utrzymanie mieszkania (300 zł) oraz spłatę kredytu (miesięczna rata – [...] zł). Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego, skarżącą, pismami z 15 lipca 2013 r. oraz 6 sierpnia 2013 r., wezwano do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dokumentów i informacji posiadanych przez Sąd. W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, że nie posiada lokat i kont dewizowych, nie korzysta i nie korzystała z pomocy społecznej, mieszka razem z rodziną w domu rodziców i nie uzyskuje pomocy od rodziny, znajomych ani organizacji społecznych. Wyjaśniła również, że pobrany kredyt spłaciła ze zwrotu podatku za 2012 r. Do kosztów utrzymania czteroosobowej rodziny zaliczyła wyżywienie (2.040 zł – 17 zł dziennie na osobę), koszt zużycia energii elektrycznej - 250 zł miesięcznie, koszty wody i nieczystości – 150 zł, dojazdy do lekarza i dojazdy do pracy – 200 zł. Dochód brutto na jednego członka rodziny wynosi 826,88 zł (łącznie: 3.307,55 zł), a miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą 2.600 zł. Do pisma skarżąca załączyła zeznanie podatkowe PIT-36, PIT/B, PIT/O za 2012 r., zeznanie podatkowe (PIT-37) M.M. za 2012 r. oraz decyzję o waloryzacji renty z [...] marca 2013. W piśmie z 19 sierpnia 2013 r. (data nadania) skarżąca wyjaśniła, że nie gromadzi paragonów dokumentujących wydatki na bieżące utrzymanie, stwierdziła jednak, że koszty utrzymania są na tyle wysokie, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych oraz zapłacić honorarium pełnomocnika. Dodała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje pięć osób oraz wyjaśniła, że M.M. pozostawał na zwolnieniu lekarskim do 14 sierpnia 2013 r. i "nie pozostawał w stosunku pracy". Do pisma skarżąca załączyła odpis skrócony aktu urodzenia syna oraz – ponownie – decyzję o waloryzacji renty z dnia [...] marca 2013 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie pełnomocnika podkreślić należy, że ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem. Oceniając zasadność zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Warto zauważyć, że w toku postępowania mogą się pojawić inne koszty sądowe, np. opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia do wyroku oddalającego złożoną skargę (opłata ta wynosi 100 zł) oraz wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej wraz z kosztem jej sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika. Mając jednak na uwadze, że obowiązek ewentualnego poniesienia wskazanych kosztów sądowych nie jest pewny, zależy od wyniku postępowania przed sądem I instancji, dotyczy czasu przyszłego i będzie rozłożony w czasie, a skarżąca ma możliwość składania wniosków o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania sądowego, nie wydaje się uzasadnione przeprowadzenie oceny przesłanki przyznania prawa pomocy przy uwzględnieniu przyszłych kosztów sądowych. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdzić należy, że skarżąca nie przedstawiła wszystkich dokumentów i informacji wskazanych w wezwaniach z 15 lipca 2013 r. oraz 6 sierpnia 2013 r. Skarżąca nie udokumentowała dochodów uzyskiwanych przez M.M. w 2013 r., nie nadesłała wyciągów bankowych wyjaśniając jedynie, że nie posiada kont i lokat dewizowych oraz nie udokumentowała wydatków składających się na bieżące utrzymanie. Dla uprawdopodobnienia wysokości bieżących wydatków nie jest wystarczające stwierdzenie skarżącej, że nie gromadzi paragonów, tym bardziej, że część kosztów utrzymania np. opłaty za media jest dokumentowana fakturami, a zasady doświadczenia życiowego wskazują, że dokumenty takie (np. faktury za energię elektryczną) warto przechowywać. Ponadto skarżąca nie złożyła jakichkolwiek wyjaśnień dotyczących dochodów i majątku (zaświadczenie o dochodach, wyciągi z rachunku bankowego) jej matki, pomimo wskazania, że prowadzi z matką wspólne gospodarstwo domowe. Zauważyć należy, że skarżąca zadeklarowała, że jej jedynym dochodem jest renta w wysokości [...] zł. Z przedstawionego zeznania podatkowego PIT-36 za 2012 r. wynika, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą i wypracowała dochód z tego tytułu w wysokości [...] zł uzyskując przychód w wysokości [...] zł oraz ponosząc koszty w wysokości [...] zł. Skarżąca wskazała również, że jedynym źródłem dochodu uzyskiwanym przez jej partnera jest zasiłek chorobowy w wysokości [...] zł. Z przedstawionego zeznania podatkowego PIT-37 za 2012 r. wynika, że M.M., z którym skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, w 2012 r. uzyskiwał dochody ze stosunku pracy, z tytułu renty lub emerytury oraz z tytułu innej działalności wykonywanej osobiście. Wobec nie przedstawienia wyciągów bankowych ani innych dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów, złożonych wyjaśnień nie można zweryfikować. Skarżąca opisała koszty utrzymania gospodarstwa domowego wskazując, że miesięcznie płaci 250 zł za korzystanie z energii elektrycznej, koszt zużycia wody oraz odprowadzania ścieków stanowi kwotę 150 zł, koszt dojazdu do pracy i koszt dojazdu do lekarza wynosi 200 zł. Przypomnieć należy, że są do wydatki nieudokumentowane. Podkreślić należy, że wszystkie dane, o które skarżąca została poproszona w wezwaniach są niezbędne do oceny jej możliwości finansowych. Nieudzielenie pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwia dokonanie oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy mieć na uwadze, że to na skarżącej spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Referendarz sądowy natomiast ocenia przedstawione informację i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwia dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez skarżącą kosztów sądowych i ewentualnego ustanowienia pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, oświadczenie skarżącej należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się skarżąca oraz jej rodzina. Oświadczeniem o przedstawionej treści skarżąca uniemożliwiła porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym i możliwości płatniczych. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę prawidłowo (w pełni wykonane), uznać należy, że skarżąca nie wykazała, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jej osoby wystąpiła. W związku z powyższym, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.