V SA/Wa 1257/09

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 28 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. M. na orzeczenie Głównej Komisji Orzekającej w Sprawach o Naruszenie Dyscypliny Finansów Publicznych z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych; postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na orzeczenie Głównej Komisji Orzekającej w Sprawach o Naruszenie Dyscypliny Finansów Publicznych z [...] maja 2009r. M. M. wystąpił z wnioskiem (uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 25 września 2009r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, jak i w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i dwiema córkami, utrzymują się z wynagrodzenie za pracę w łącznej wysokości 5.700 złotych brutto. Oświadczył, iż jest współwłaścicielem w 1/3 powierzchni 100 m2 domu, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, oszczędności i przedmiotów wartościowych nie posiada. Stwierdził, iż na utrzymaniu posiada dwie córki, z czego jedna studiuje w W., a druga uczy się w Liceum Ogólnokształcącym w klasie maturalnej. W związku z tym, iż dane zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z 6 października 2009r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia przedmiotowego wniosku przez udzielenie odpowiedzi na postawione pytania i nadesłanie stosownych dokumentów, w terminie siedmiu dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W dniu 21 października 2009 r. (data nadania) skarżący wskazał, iż ponosi następujące opłaty stałe: woda i ścieki – 160 złotych, energia elektryczna – 600 złotych, telefon i Internet – 100 złotych, opał na zimę – 2000 złotych oraz inne koszty, na dowód powyższego załączył fakturę za wodę i ścieki za okres od 25 czerwca do 2 października 2009r. w wysokości 162,38 złotych, fakturę za energię elektryczną za okres od 23 września do 7 grudnia 2009r. w wysokości 621,54 złotych, fakturę za usługi telekomunikacyjne z 5 października 2009r. w wysokości 118,54 złotych. Wskazał, iż posiada rachunek bankowy i jest na debecie. Wyjaśnił, iż nie otrzymuje żadnej pomocy. Do pisma załączył zaświadczenie o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych z 15 października 2009r. z wykazanym w 2008r. dochodem netto skarżącego i jego żony w wysokości 57.847,18 złotych (tj. ok. 4820 złotych miesięcznie). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu rozpoznającego wniosek. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał w sposób rzetelny, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Na obecnym etapie postępowania, na wysokość obciążeń finansowych, do poniesienia których wnioskujący byłby zobowiązany składa się wpis od skargi w wysokości 200 zł (stosownie do §2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę na fakt, iż zwrócono się do skarżącego o złożenie dodatkowych oświadczeń m.in. odnośnie posiadanego rachunku bankowego. Ponadto zwrócono się do skarżącego o nadesłanie określonych dokumentów m.in. zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń żony i wnioskodawcy, faktur, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący nie złożył pełnych dodatkowych wyjaśnień i nie nadesłał żądanych dokumentów tylko oświadczył, m.in., iż posiada rachunek bankowi i cyt. "ale jestem na debecie". Załączył również część rachunków m.in. za energię elektryczną, wodę i ścieki oraz telefon i Internet oraz zaświadczenie potwierdzające uzyskiwane w 2008 roku dochody. W związku z powyższym należy uznać, iż skarżący nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Skarżący był zobowiązany do nadesłania stosownych dokumentów (w tym do zaświadczeń potwierdzających osiągane dochody zarówno przez skarżącego jak i jego żonę, informacji dotyczącej rachunku bankowego), a nie złożenia oświadczeń (i to nie odnoszących się do wszystkich pytań). Oświadczenia takie bowiem składał już na etapie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast w niniejszej sprawie zachodziła konieczność ich weryfikacji. Zażądano od wnioskodawcy stosownych dokumentów, których uzyskanie nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową. Należy bowiem mieć na uwadze to, że w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Brak współpracy skarżącego w tym zakresie prowadzi do stwierdzenia, że przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja finansowa jest inna niż w rzeczywistości. Warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (w niniejszej sprawie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Przechodząc natomiast do analizy sytuacji majątkowej skarżącego na podstawie szczątkowych dokumentów, należy zwrócić uwagę, iż skarżący i jego żona osiągają stałe miesięczne dochody w wysokości 5700 złotych brutto (w 2008 roku 4820 złotych netto miesięcznie) i po odliczeniu wskazanych wyżej wydatków skarżący jest w stanie uiścić wpis w wysokości 200 złotych. Zwrócić bowiem należy uwagę, iż wskazane wydatki nie są wydatkami miesięcznymi (za wyjątkiem telefonu i Internetu), najczęściej są wydatkami kwartalnymi, a więc skarżący nie ponosi stale powyższych wydatków. Ponadto wydatek w wysokości 2000 złotych za opał na sezon zimowy dokonywany jest jednorazowo i co więcej skarżący w żaden sposób wydatku tego nie udokumentował. Mając powyższe na uwadze, podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jej osoby. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wskazane powyżej okoliczności, świadczą natomiast o tym, iż skarżący nie znajduje się w sytuacji ubóstwa rozumianego jako brak środków finansowych pozwalających na godną egzystencję i będzie w stanie pokryć przyszłe koszty sądowe. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.