V SA/Wa 1265/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu uczestnika postępowania W. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 10 listopada 2016 r. V SA/Wa 1265/16 o odmowie przyznania uczestnikowi postępowania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H. K. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... marca 2016 r. nr .... w przedmiocie stwierdzenia podstaw do uznania części zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 10 listopada 2016 r. V SA/Wa 1265/16 o odmowie przyznania uczestnikowi postępowania W. K. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy uczestnik postępowania W.K. (dalej: "Wnioskodawca" lub "Uczestnik") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku powołał się na brak dochodów, wiek oraz odległość Sądu od miejsca jego zamieszkania. Oświadczył, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego majątku. Ponadto jest zadłużony wobec gminy i "instytucji", a komornik sądowy "odebrał mu majątek". Do formularza wniosku załączył kserokopie: postanowienia Sądu Rejonowego w B. ([...] Wydział Cywilny) z dnia [...] stycznia 2016 r. o zwolnieniu dłużnika W.K. od opłaty od zażalenia (ze względu na znaną Sądowi z urzędu wysokość zadłużenia W. K.), sygn. akt [...], postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] lipca 2015 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu nieściągalności zadłużenia z majątku zobowiązanego w sprawie, w której wierzycielem jest Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a należność główna wynosi 22.259,39 zł, postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. z dnia [...] czerwca 2014 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec bezskuteczności egzekucji w sprawie, w której wierzycielem jest Agencja Nieruchomości Rolnych w W. Oddział Terenowy w G. z siedzibą w P., a należność główna wynosi 10.000,00 zł. Ze względu na to, iż oświadczenia zawarte w formularzu PPF oraz załączone do niego dokumenty były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej Uczestnika, w wykonaniu zarządzenia starszego referendarza sądowego, pismem Sądu z dnia [...] września 2016 r., Uczestnik został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 14 dni poprzez: a) wskazanie źródeł utrzymania, w szczególności oświadczenie czy korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej bądź pomocy materialnej innych osób (jeżeli tak, to zobowiązano do przedstawienia kopii decyzji o przyznaniu zasiłków lub podania przez kogo i w jakim zakresie jest utrzymywany, tj. kto zapewnia mu żywność, mieszkanie, odzież), b) oświadczenie czy posiada rachunki bankowe (w tym lokaty i konta dewizowe) - jeżeli tak, to zobowiązano go do nadesłania wyciągów z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy, obejmujących wszystkie transakcje dokonane w ww. okresie, a jeżeli nie posiada rachunków bankowych, zobowiązano go do złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, c) wskazanie względem jakich podmiotów i na jaką kwotę jest aktualnie zadłużony wraz z dokumentami potwierdzającymi te dane, d) ewentualnie nadesłanie innych dokumentów potwierdzających jego aktualną sytuację majątkową. W wykonaniu wezwania Sądu Uczestnik podał, że nie posiada źródeł utrzymania ani nie ma zasiłku. Natomiast posiadał rachunki bankowe, ale nie wie czy jeszcze istnieją. Nie dysponuje też oszczędnościami bądź lokatami, a gdyby takowe były, to zostałyby zajęte przez organy egzekucyjne. Wnioskodawca podniósł, iż jest zadłużony wobec banku, przy czym bank sprzedał jego długi. Podkreślił też, że w innych postępowaniach sądowych jest zwalniany od kosztów i jest ustanawiany dla niego pełnomocnik. Do przedmiotowego pisma załączył – obok ww. orzeczenia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] stycznia 2016 r. – postanowienia: starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2016 r. o zwolnieniu go od kosztów sądowych i ustanowieniu dla niego adwokata (sygn. akt III SA/Gd 654/16) oraz referendarza sądowego Sądu Rejonowego w L. o zwolnieniu dłużnika (tj. Uczestnika ) od opłaty od zażalenia w kwocie 30 zł w całości (sygn. akt [...]). Postanowieniem z dnia 10 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania Uczestnikowi prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza Skarżący, ubiegając się o przyznanie mu prawa pomocy, nie wykazał w sposób wystarczający swej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy i w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie jego wniosku. W ustawowym siedmiodniowym terminie Wnioskodawca złożył sprzeciw od powyższego orzeczenia wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Uczestnika przedstawił on swoją sytuację majątkowa w sposób pełny, wykazując całkowity brak środków na prowadzenie sprawy przed Sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., że jest nią brak środków na poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie wnioskodawcy leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskodawcy, biorąc pod uwagę jego wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zdaniem Sądu, oceniając wniosek Uczestnika, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że nie wykazał on spełnienia ustawowych przesłanki uprawniających do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, iż przedłożone przez Wnioskodawcę dokumenty i wyjaśnienia nie mogą być uznane za wykonanie wezwania do uzupełnienia wniosku zgodnie z zarządzeniem z dnia [...] września 2016 r. Wnioskodawca nie wyjaśnił bowiem kto zapewnia mu utrzymanie, skoro nie osiąga żadnych dochodów i nie dysponuje żadnym majątkiem. Ograniczył się w tym zakresie do stwierdzenia, że nie posiada żadnych źródeł utrzymania oraz powołał się na swoje zadłużenie i prowadzone w związku z tym postępowania egzekucyjne. Jednocześnie nie wskazał z jakich powodów nie uzyskuje dochodów, nie nadesłał też żadnego dokumentu, z którego wynikałoby że jest osobą bezrobotną czy też niezdolną do pracy, bądź pozbawioną jakichkolwiek świadczeń socjalnych. Logiczny i zgodny z zasadami doświadczenia życiowego jest więc wniosek referendarza, iż nie sposób przyjąć, iż Uczestnik egzystuje nie uzyskując żadnego dochodu oraz nie korzystając z pomocy społecznej, pomocy członków rodziny lub osób trzecich, a także że funkcjonuje bez ponoszenia żadnych wydatków. Wykazanie sytuacji majątkowej na potrzeby skorzystania z instytucji prawa pomocy powinno zostać szczególnie wiarygodnie udokumentowane. Przypomnieć należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że rozstrzygnięcie w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Jedynie bowiem szczegółowe i wiarygodne zestawienie dochodów i wydatków pozwala na rzetelną ocenę sytuacji wnioskodawcy. Tym samym strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Podsumowując, w ocenie Sądu, referendarz trafnie uznał, że bierność Uczestnika w zakresie dokładnego i – co ważne – wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej uniemożliwiła pełną jej ocenę. W treści sprzeciwu Wnioskodawca także nie wyjaśnił niewiadomych, które legły u podstaw odmowy przyznania mu prawa pomocy przez referendarza. W sytuacji więc, gdy w aktach sprawy znajdują się jedynie niespójne i niekompletne oświadczenia Uczestnika, Sąd nie ma możliwości dokonać szerszej oceny jego sytuacji niż zrobił to referendarz sądowy. Należy więc zgodzić się z konkluzją zaskarżonego postanowienia, że Skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia wnioskowanego prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.