V SA/Wa 1266/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. C. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] marca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Gmina C. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z dnia 12 kwietnia 2016 r. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż Gmina nie posiada majątku lub środków finansowych, wartość środków trwałych Gminy wynosi 116.140.837,52 zł, natomiast strata za ostatni rok obrotowy wyniosła 205.221,11 zł. Gmina wskazała, iż posiada trzy rachunki bankowe, na których zgromadzono odpowiednio: 5.637,25 zł oraz 54.199,36 zł, natomiast jeden z rachunków bankowych jest obciążony debetem w wysokości 808.141,10. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniono, iż Gmina wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od wpisu od skargi. W dalszej części obszernego uzasadnienia podniesiono, iż zgodnie z uchwałą budżetową Rady Miejskiej w C. z dnia 29 grudnia 2015 r., w budżecie Gminy na 2016 rok ustalono dochody budżetu na kwotę 37.347.412,00 zł, natomiast wydatki na kwotę 39.882.716,00 zł. Planowany deficyt budżetowy w wysokości 2.535.304,00 zł ma zostać pokryty przychodami z zaciągniętych pożyczek w kwocie 2.535.304,00 zł. W budżecie Gminy utworzono rezerwę ogólną w kwocie 309.670,00 zł oraz rezerwę celową w kwocie 89.130,00 zł z przeznaczeniem na realizację zadań z zakresu zarządzania kryzysowego. Na dzień 11 kwietnia 2016 r. saldo końcowe na rachunku bieżący Gminy wyniosło 766.496,66 zł, natomiast na rachunku były dostępne środki w wysokości 1.233.503,34 zł ze względu na udzielony Gminie kredyt w rachunku bieżącym. Wskazano nadto, iż Gmina może zadłużyć się w ramach przyznanego limitu kredytowego do kwoty 1.233.503,34 zł, co jednak oznacza zwiększenie długu Gminy. Do wniosku załączono potwierdzone za zgodność z oryginałami dokumenty w postaci m. in. uchwały nr XVII/122/2015 Rady Miejskiej w C. z dnia 29 grudnia 2015 r. w sprawie uchwalenia budżetu Gminy C. na rok 2016, uchwały Nr III.35.2016 Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w S. z dnia 10 lutego 2016 r. w sprawie przyjęcia raportu o stanie gospodarki finansowej Gminy C. wraz z Raportem o stanie gospodarki finansowej Gminy C. w roku 2016, wyciągów z rachunków bankowych, a także innych dokumentów obrazujących sytuację finansową Gminy. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Złożony w niniejszej sprawie wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, iż podstawę gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego w roku budżetowym stanowi jej budżet uchwalany w formie uchwały budżetowej, który jest rocznym planem dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów tej jednostki (art. 211 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 885 ze zm.). Uchwała ta zawiera także plany przychodów i wydatków zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych i funduszy celowych oraz dochodów własnych jednostek budżetowych. W budżecie jednostki samorządu terytorialnego mogą być ponadto tworzone rezerwy budżetowe, które uelastyczniają proces wydatkowania środków publicznych. W art. 222 ust. 1 ustawy o finansach publicznych postanowiono, iż w budżecie jednostki samorządu terytorialnego tworzy się rezerwę ogólną, w wysokości nie niższej niż 0,1% i nie wyższej niż 1% wydatków budżetu, zaś w ustępie 2 tego przepisu wskazano także na możliwość utworzenia rezerw celowych. Wykładnia językowa omawianej jednostki redakcyjnej wskazuje zatem, iż utworzenie rezerwy ogólnej przez gminę jest obligatoryjne, zaś rezerwy celowe mają charakter fakultatywny. Zatem, jednostka samorządu terytorialnego jaką jest gmina nie została pozbawiona możliwości kształtowania swojej polityki finansowej oraz wpływu na sposób wykorzystania posiadanych środków pieniężnych, aczkolwiek jej swoboda w dysponowaniu tymi środkami w porównaniu do przedsiębiorstw prywatnych działających w ramach swobody działalności gospodarczej jest znacznie ograniczona. Wobec tego, uwzględniając specyfikę funkcjonowania tego typu jednostek i nie negując konieczności wykorzystania środków pozyskanych z kredytów czy subwencji na ściśle określone cele, dla oceny czy spełnione zostały przesłanki do przyznania prawa pomocy niezbędne jest zbadanie uchwały budżetowej gminy, w szczególności poziomu zaplanowanych rezerw budżetowych. W orzecznictwie podkreśla się, iż prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim podmiotom pozbawionym źródeł stałego dochodu i majątku, a także możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł, nie może być zaś traktowane jako forma zabezpieczenia innych wydatków, uznawanych przez stronę za priorytetowe, a nie mających obiektywnie takiego charakteru (np. wydatków, których poniesienie może być odroczone bez uszczerbku dla budżetu gminy gdyż nie będzie się wiązało z koniecznością zaciągnięcia kolejnych zobowiązań finansowych, powodując w ten sposób powstanie lub zwiększenie deficytu i trudności w utrzymaniu płynności finansowej); por. postanowienia NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r. o sygn. akt II OZ 677/12 i II OZ 678/12 (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż w uchwale budżetowej z dnia 29 grudnia 2015 r. ustalono rezerwę ogólną w wysokości 309.670,00 zł. Nadto w uchwale tej przewidziany również rezerwę celową na realizację zadań z zakresu zarządzania kryzysowego w wysokości 89.130,00 zł. Zauważyć dodatkowo trzeba, iż w uzasadnieniu wniosku wskazano, że na dzień 11 kwietnia 2016 r. na rachunku bieżącym Gminy dostępne były środki w wysokości 1.233.503,34 zł. Wobec powyższego nie sposób przyjąć, by wnioskująca strona była pozbawiona możliwości wygospodarowania kwoty 14.528 zł na pokrycie wpisu sądowego w niniejszej sprawie, który obliczyć należało na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 8 stycznia 2009 r. o sygn. akt II OZ 1355/08 podniesiono, iż jeżeli gmina posiada środki pieniężne na rachunku bankowym, a nadto zaplanowała w uchwale budżetowej rezerwę na nieprzewidziane wydatki, w wysokości przewyższającej ciążące na niej koszty sądowe to uznać należy, że posiada środki pozwalające na ich pokrycie (por. także wskazane wyżej postanowienia NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r. o sygn. akt II OZ 677/12 i II OZ 678/12). Jeszcze raz bowiem podkreślić należy, co podniesiono wyżej, iż prawo pomocy może być udzielone jednostkom organizacyjnym w sytuacji, w której są one pozbawione możliwości zgromadzenia żądanej opłaty sądowej, a nie w sytuacji gdy środki takie wprawdzie posiadają, jednakże są one przeznaczone na spłatę innych zobowiązań. W niniejszej sprawie wnioskująca strona milczeniem pominęła powyższą kwestię, nie wyjaśniła przy tym powodów dla których nie zaplanowała w roku budżetowym 2016 wydatków z tytułu postępowań sądowych. Taką postawę uznać należy za niezasługującą na uwzględnienie, w szczególności wobec innych jednostek samorządu terytorialnego, które wydatki takie uwzględniły. Jak to się przyjmuje w orzecznictwie, niezabezpieczenie w planie wydatków bieżących środków na postępowania sądowe, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem skarżącej i przyznaniem jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 20 czerwca 2012 r. o sygn. akt IV SA/Wa 9/12). W przywołanym już wyżej postanowieniu z dnia 8 stycznia 2009 r. o sygn. akt II OZ 1355/08 Naczelny Sąd Administracyjny stanowczo stwierdził, iż gmina nawet będąc w trakcie realizacji licznych inwestycji, co jest przecież zrozumiałe w przypadku jednostki samorządu terytorialnego zaspakajającej potrzeby lokalnej społeczności, powinna uwzględnić w swoich wydatkach również konieczne środki finansowe pozwalające na jej uczestnictwo w postępowaniach sądowych wynikających z bieżącej działalności gminy. Przy czym obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, który wynika przecież z uregulowań ustawowych, nie można traktować jako pozbawiającego konstytucyjnego prawa do sądu czy choćby prawo to ograniczającego. Powyższe poglądy zachowują pełną aktualność w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Niezależnie od powyższego, przypomnieć również trzeba, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (zob. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.