V SA/Wa 1266/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Jarosław Stopczyński po rozpoznaniu w dniu 7 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Gminy C. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu. postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 6 lipca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania Gminie C. (dalej: "Skarżąca", "Gmina") prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W ustawowym siedmiodniowym terminie Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. orzeczenia. Uzasadniając złożony sprzeciw Gmina wskazała, iż wbrew stanowisku referendarza sądowego, wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu, nie mogła się ona liczyć z kosztami postępowania sądowego w niniejszej sprawie, gdyż jest ona efektem bezprawnego działania organu, a nie takiej czy innej postawy Skarżącej, a brak tej skargi spowodowałby de facto ogromne straty w majątku Skarżącej. Podkreśliła, iż referendarz Sądowy nie wziął pod uwagę okoliczności, iż skarżąca jest podmiotem publicznym - jednostką samorządu terytorialnego, którego gospodarka finansowa odbywa się według sztywnych reguł wynikających z przepisów bezwzględnie obowiązującego prawa, w związku z czym nie może ona swobodnie i dowolnie zmieniać zaplanowanych wydatków. W ocenie skarżącej referendarz sądowy nie odniósł się również do tego, iż w uzasadnieniu wniosku o udzielenie prawa pomocy wskazano, iż brak jest wydatków, które możnaby odroczyć bez uszczerbku dla gminy. W dalszej kolejności Gmina przytoczyła zapisy uchwały budżetowej z Rady Miejskiej w C. z dnia [...] grudnia 2015 r. z których wynika, iż na rok 2016 r. zaplanowano deficyt budżetowy w kwocie 2 535 304,00 zł. Zaznaczyła, iż środki znajdujące się na jej rachunku bankowym w kwocie 1 233.503,34 są środkami w ramach przyznanego Gminie limitu kredytowego i są przeznaczone na finansowanie bieżącej działalności Skarżącej. Wskazała, iż zgodnie z zaleceniami Regionalnej Izby Obrachunkowej realizuje Program Postępowania Naprawczego, co świadczy o tym, iż jej sytuacja finansowa jest bardzo zła. Skarżąca podkreśliła ponadto, iż wydatkowanie środków z zaplanowanej w budżecie rezerwy kryzysowej, jest możliwe jedynie w przypadkach określonych przez przepisy ustawy z dnia 26 kwietnia 2016 r. o zarządzaniu kryzysowym, natomiast utworzenie rezerwy ogólnej jest obowiązkowe i obejmuje ona wydatki nieprzewidziane w uchwale budżetowej wywołane zdarzeniami losowymi i sama w sobie nie stanowi źródła środków finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze Gminy referendarz sądowy prawidłowo uznał, że są one wystarczające do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zaznaczyć bowiem należy, iż Gmina, pomimo iż jest jednostką samorządu terytorialnego, która jest zobowiązana do kształtowania swojego budżetu w oparciu o przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, (Dz. U. z 2013 r., poz. 885 ze zm.), nie została pozbawiona możliwości kształtowania swojej polityki finansowej oraz wpływu na sposób wykorzystania posiadanych środków pieniężnych. Możliwość tę zapewnia bowiem w istocie sam ustawodawca ustanawiając w art. 222 ust. 1 powołanej ustawy obowiązek utworzenia rezerwy ogólnej, co jest jednoznaczne z zabezpieczeniem pewnej sumy z budżetu Gminy na poczet ewentualnych, nie planowanych wydatków, związanych chociażby ze zdarzeniami losowymi. Skoro zatem Skarżąca ma możliwość dysponowania rezerwą ogólną, z której odmiennie od rezerwy kryzysowej, może skorzystać w każdej chwili , bez spełnienia specjalnych warunków, to może środki z tej rezerwy przeznaczyć również na uiszczenie opłat sądowych, w tym należnego w niniejszej sprawie wpisu sądowego w kwocie 14.528 zł , których pokrycia nie przewidywano w momencie podjęcia uchwały budżetowej, zwłaszcza iż ani we wniosku o przyznanie prawa pomocy, ani w rozpoznawanym sprzeciwie nie wskazuje, iż środki z tej rezerwy zostały już wydatkowane, czy też przeznaczone na inne cele. Podkreślić bowiem należy, iż zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim podmiotom pozbawionym źródeł stałego dochodu i majątku, a także możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł, nie może być zaś traktowane jako forma zabezpieczenia innych wydatków, uznawanych przez stronę za priorytetowe, a nie mających obiektywnie takiego charakteru (np. wydatków, których poniesienie może być odroczone bez uszczerbku dla budżetu gminy gdyż nie będzie się wiązało z koniecznością zaciągnięcia kolejnych zobowiązań finansowych, powodując w ten sposób powstanie lub zwiększenie deficytu i trudności w utrzymaniu płynności finansowej); por. postanowienia NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r. o sygn. akt II OZ 677/12 i II OZ 678/12 (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu uiszczenie należnej kwoty ze środków zabezpieczonych w ramach rezerwy budżetowej nie spowoduje nieplanowanego zwiększenia wydatków, bowiem środki te zostały uwzględnione w kwocie budżetu. Wbrew zatem twierdzeniom skarżącej nie przyczyni się do zwiększenia jej zadłużenia. Niezależnie zaś od powyższego wskazać należy, za referendarzem sądowym, iż na dzień 11 kwietnia 2016 r. na rachunku bieżącym Gminy dostępne były środki w wysokości 1.233.503,34 zł, udostępnione w ramach limitu kredytowego. Skarżąca zaś nie wykazuje, aby środki te zostały wyczerpane z uwagi na przeznaczenie tych środków na wydatki bieżące, w tym zadania zlecone. Powyższe zaś świadczy o tym, iż Skarżąca może wydatkować środki z rachunku bieżącego bez zwiększenia kwoty limitu, przeznaczając je chociażby na należny wpis sądowy. Zaznaczyć wreszcie należy, iż nieuwzględnienie wydatków z tytułu postępowań sądowych bieżących i przyszłych w budżecie Gminy nie stanowi okoliczności przemawiającej za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że niezabezpieczenie w planie wydatków bieżących środków na postępowania sądowe, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem skarżącej i przyznaniem jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 20 czerwca 2012 r. o sygn. akt IV SA/Wa 9/12). Gmina nawet będąc w trakcie realizacji licznych inwestycji, co jest przecież zrozumiałe w przypadku jednostki samorządu terytorialnego zaspakajającej potrzeby lokalnej społeczności, powinna bowiem uwzględnić w swoich wydatkach również konieczne środki finansowe pozwalające na jej uczestnictwo w postępowaniach sądowych wynikających z bieżącej działalności gminy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2009 r. o sygn. akt II OZ 1355/08). Przy czym obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, który wynika przecież z uregulowań ustawowych, nie można traktować jako pozbawiającego konstytucyjnego prawa do sądu czy choćby prawo to ograniczającego, zwłaszcza iż ustawodawca nie różnicuje sytuacji jednostki samorządu terytorialnego w zakresie przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych, od sytuacji innych uczestników postępowań sądowych, będących osobami prawnymi czy też jednostkami organizacyjnymi nieposiadającymi osobowości prawnej. Z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika bowiem, że w przypadku osób prawnych rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, o czym wielokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne (m.in. postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt I GZ 201/11). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.