V SA/Wa 1300/11

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 2 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A." Sp. z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty należności celnych i kwoty podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. "A." Sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej: Spółka) wystąpiła z wnioskiem (sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z 23 sierpnia 2011 r.) o przyznanie prawa pomocy poprzez całkowite bądź częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 604.000,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 2.490.702,55 zł, natomiast wysokość zysku za ostatni rok obrotowy wyniosła 688.780,20 zł. Skarżąca posiada trzy rachunki bankowe z następującymi stanami kont: 1) B. Bank S. A. – 12.262,72 zł, 2) M. Bank S. A. – 2.667,47 zł oraz 3) K. Bank S. A. – 2.031,61 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Spółka nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów wpisu z uwagi na znaczną liczbę spraw celnych, w których organy celne wydały decyzje obligujące skarżącą do zapłaty należności celnych. Dodatkowo podkreślono, iż kosztów tych nie sposób było przewidzieć wobec długotrwałości postępowania administracyjnego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskującą stronę udowodnione, bowiem użyte w przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa w określonym w ustawie zakresie. Analiza oświadczeń zawartych w urzędowym formularzu PPPr, dodatkowym oświadczeniu i dokumentach złożonych do innych postępowań z wniosków o prawo pomocy, m. in. w sprawach o sygn. akt V SA/Wa 572/11 i V SA/Wa 1436/10 – które z uwagi na ekonomikę procesową zostały uwzględnione w niniejszym postępowaniu – prowadzi do uznania, iż Spółka na prawo pomocy nie zasługuje, bowiem nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wstępie zaznaczyć należy, iż Spółka jest przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, prowadzącym nadal działalność gospodarczą w dużych rozmiarach i posiadającym zarówno majątek znacznej wartości, jak i środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych. Jako podmiot tego rodzaju, powinna zatem w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). W tym stanie rzeczy, twierdzenia Spółki w zakresie niemożności przewidzenia kosztów sądowych, motywowane długotrwałością postępowania administracyjnego, nie zasługują na uwzględnienie. Analiza przedłożonych przez wnioskującą wyciągów z rachunków bankowych (w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 572/11) prowadzi do wniosku, iż Spółka dokonuje operacji finansowych na bieżąco, zaś wysokość środków pieniężnych jakimi operuje jest znaczna. Zwrócić uwagę należy również na oświadczone wydatki związane z funkcjonowaniem skarżącej w łącznej wysokości 2.632.100,93 zł (według oświadczenia strony z 17 sierpnia 2011 r., złożonego do sprawy V SA/Wa 1436/10), a także na to, że Spółka dokonała zapłaty należności wynikających z decyzji organów celnych. Powyższe ustalenia mają istotne znaczenie dla ocenianego wniosku, bowiem jego zasadność jest rozpatrywana w dwóch aspektach: z jednej strony uwzględniana jest wysokość obciążeń finansowych, jakie strona będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu sądowym z drugiej zaś brane są pod uwagę jej możliwości majątkowe i finansowe. Dodać trzeba, iż w odniesieniu do drugiego z przedstawionych aspektów rozpatrywania wniosku, istotnym jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również to jakie są przyczyny takiego stanu rzeczy. Zatem nie sposób jest przyjąć, biorąc pod uwagę wykazany stan majątkowy Spółki, by przeznaczenie ciążącej na stronie w niniejszej sprawie opłaty w wysokości 1.900 zł (uwzględniając również koszty sądowe w innych sprawach – według oświadczenia strony z 17 sierpnia 2011 r., złożonego do sprawy V SA/Wa 1436/10 w wysokości 2.054,00 zł) przekraczało jej możliwości finansowe. W tym zakresie wskazać również warto na środki pieniężne gromadzone na rachunkach bankowych, których wysokość zwiększyła się w stosunku do stanu oświadczonego we wcześniejszych wnioskach o prawo pomocy (obecnie w łącznej wysokości 16.961,80 zł) i znacznie przekracza wysokość wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Dokonanej wyżej oceny w żaden sposób nie może zmienić to, że Spółka jako podmiot uczestniczący w obrocie gospodarczym jest zobowiązana z innych tytułów, jak na przykład z tytułu zaciągniętych kredytów. Wskazać trzeba, iż konieczność spłacania kredytu bankowego nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie również formę kredytu udzielonego ze Skarbu Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, wydanym wprawdzie w sprawie osoby fizycznej, lecz znajdującym tym bardziej zastosowanie w sprawie Spółki, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Z wyłożonych wyżej względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, należało orzec jak w sentencji postanowienia.