V SA/Wa 1308/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Joanna Zabłocka po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi C. z siedzibą w C. na decyzję Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia ... marca 2013 r. Nr ... w przedmiocie zwrotu dofinansowania ze środków unijnych postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Postanowieniem z dnia 16 lipca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił C. z siedzibą w C. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu ... lipca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw Skarżącego od ww. postanowienia. Skarżący w uzasadnieniu podniósł, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie prowadzi działalności gospodarczej, a tym samym nie generuje środków finansowych. Wszelkie koszty Skarżącego związane z bieżącą działalnością są pokrywane ze składek lub dobrowolnych niewielkich wpłat członków Stowarzyszenia. Jego działalność opiera się na wolontarystycznej pracy i aktywności społecznej członków. Obecnie Stowarzyszenie zaangażowane jest w 2 projekty współfinansowane ze środków UE. Opłata uiszczona tytułem wpisu od skargi została uiszczona z konta Stowarzyszenia po zasileniu konta z ze środków prywatnych przez prezesa. Ponadto środki jakimi dysponuje Stowarzyszenie stanowią dotację. Stowarzyszenie C. jest podmiotem, który mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogło zgromadzić środków finansowych na uiszczenie kosztów sadowych z własnych środków. Do sprzeciwu Stowarzyszenie załączyło m.in. wyciągi z rachunków bankowych, zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego, pismo Skarżącego z wnioskiem o zaprzestanie działań egzekucyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje. W związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu, postanowienie z dnia 16 lipca 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) dalej ustawy: p.p.s.a., traci moc i sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 ustawy p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Należy podkreślić, za Naczelnym Sądem Administracyjnym (postanowienie NSA z 14 grudnia 2011r., sygn. akt I GZ 201/11 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl), że cyt. "zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu". Ponadto wskazać należy, iż literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w ponoszeniu kosztów sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. C. z siedzibą w C. wystąpiło z wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr, o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku stowarzyszenie wskazało, że nie jest organizacją nastawioną na zysk, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie generuje środków finansowych. Wszystkie środki finansowe znajdujące się w dyspozycji stowarzyszenia są przeznaczane na realizację celów statutowych i pochodzą przede wszystkim z dotacji. Koszty związane z bieżącą działanością są pokrywane ze składek lub dobrowolnych wpłat członków stowarzyszenia. Stowarzysznie argumentowało, że odmowa zwolnienia od kosztów sądowych prowadziłaby do ograniczenia jego działaności i zakłóciłaby realizowanie celów statutowych. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że stowarzyszenie nie posiada środków trwałych, majątku, środków finansowych. Skarzący dysponuje rachunkiem bankowym w ... ze stanem konta ... zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia złożonych dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji stowarzyszenie złożyło wydruk z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego, kopie zeznań podatkowych CIT-8 i CIT-8/O za lata 2011 - 2012, wyciągi z posiadanych rachunków bankowych (...), kserokopie bilansów oraz rachunków zysków i strat za lata 2011 - 2012, zestawienie otrzymanych dotacji w okresie ostatnich 3 lat oraz tabelę potwierdzającą stan zatrudnienia w stowarzyszeniu. Prezes Zarządu stowarzyszenia oświadczył, że stowarzyszenie nie posiada własnego majątku, nie uzyskuje dochodów, nie prowadzi działalności gospodarczej oraz wyjaśnił, że członkowie stowarzyszenia zgodnie z obowiazującym statutem zobowiązani są do uiszczania składek członkowskich w wysokości ...zł rocznie. Analiza oświadczeń zawartych w urzędowym formularzu PPPr i nadesłanych dokumentów, jak również argumentów podniesionych w sprzeciwie prowadzi do uznania, iż Stowarzyszenie na prawo pomocy nie zasługuje, bowiem nie wykazało braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wstępie zaznaczyć należy, iż wobec Stowarzyszenia nie jest prowadzone postępowanie układowe, upadłościowe bądź naprawcze. (v. odpis z KRS k. 73-75 akt sądowych). Brak jest również wpisów dotyczących zaległości bądź likwidacji. Stowarzyszenie jak każdy inny podmiot powinien w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności, w tym również Stowarzyszeń, zaś podmioty te bez względu na charakter prowadzonej działalności, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy jest rozpatrywana w dwóch aspektach: z jednej strony uwzględniana jest wysokość obciążeń finansowych, jakie strona będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu sądowym z drugiej zaś brane są pod uwagę jej możliwości majątkowe i finansowe. Zauważyć należy, iż Stowarzyszenie uiściło koszty sądowe na obecnym etapie postępowania tj. wpis od skargi. Nie jest argumentem przemawiającym za przyznaniem zwolnienia od dalszych mogących wystąpić w sprawie kosztów sądowych, fakt uiszczenia wpisu od skargi z prywatnych środków prezesa Stowarzyszenia. Ponadto zauważyć należy, iż z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych wynika, iż na konto Stowarzyszenia wypływają środki nie tylko z dotacji, ale także wpłaty np. z tytułu pobytu ... (k. 85-95 akt sadowych), a Skarżący płaci wynagrodzenie ..., jak również reguluje zobowiązania wobec ZUS i organów podatkowych. W tej sytuacji nie można przyjąć by jego działalność opierała się wyłącznie na tzw. wolontariacie i z wpływów ze składek, skoro także podmioty prywatne uczestniczą w finansowaniu jego działalności. W tym miejscu wskazać należy, iż również koszty sądowe jako wydatki wiążą się z bieżącą działalnością, wpływają na wysokość strat ogółem, zatem winny być traktowane na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Należy również zauważyć, że w przypadku osób prawnych - wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna - z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo miałoby kredytować działania Skarżącego, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, kwestionujące na drodze sądowej decyzję organu administracji publicznej. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, wydanym wprawdzie w sprawie osoby fizycznej, lecz znajdującym tym bardziej zastosowanie w sprawie Stowarzyszenia, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Z tych względów, działając na podstawie art. 254 §1 i art. 260 ustawy p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.