V SA/Wa 1312/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Protokolant - st. ref. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2018 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] w części dotyczącej umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie umorzenia zaległości w płatności opłaty abonamentowej i umorzenia postępowania administracyjnego 1) uchyla decyzję w zaskarżonej części, 2) zasądza od Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji na rzecz [...] kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] lutego 2016 r. J.G. (dalej: "skarżący") zwrócił się do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (dalej: "KRRiT" lub "organ") z wnioskiem o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych. Podniósł, że nie płacił abonamentu radiowo-telewizyjnego, gdyż mieszka we wspólnym gospodarstwie domowym z osobą niepełnosprawną (córką), która jest zwolniona z tej opłaty. Do wniosku załączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności córki z dnia [...] maja 2012 r. oraz zawiadomienie o zajęciu jego wynagrodzenia za prace z dnia [...] lutego 2016 r. W toku postępowania skarżący przesłał dodatkowo orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2014 r. uznające jego niepełnosprawną córkę za trwale, całkowicie niezdolną do pracy, oświadczenie, iż córka jest studentką studiów stacjonarnych Uniwersytetu [...] oraz decyzję GOPS w S. z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie wysokości przysługującego jego żonie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką. Po rozpatrzeniu wniosku KRRiT, decyzją [...] z dnia [...] czerwca 2017 r., umarzyła postępowanie administracyjne z wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu w części dotyczącej okresu od [...] stycznia 2010 r. do [...] sierpnia 2015 r. oraz umarzyła zaległość w płatności opłaty abonamentowej za okres od [...] września 2015 r. do [...] lutego 2016 r. w wysokości 131,40 zł wraz z odsetkami w wysokości 15,64 zł. W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż objęte wnioskiem zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę za okres od [...] stycznia 2010 r. do [...] sierpnia 2015 r. zostały wyegzekwowane przez organ egzekucyjny na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] listopada 2015 r. Oznacza to, iż zobowiązanie wnioskodawcy w tym zakresie wygasło, zatem brak było podstaw do merytorycznego rozpatrzenia wniosku w części dotyczącej zaległości za okres od [...] stycznia 2010 r. do [...] sierpnia 2015 r. Wyegzekwowanie należności publicznoprawnej uczyniło więc postępowanie w tym zakresie bezprzedmiotowym. Dalej KRRiT wskazała, iż w dniu [...] czerwca 2017 r. uzyskała od Poczty Polskiej S.A. Działu Obsługi Abonamentu RTV w B. informację, iż na indywidualnym numerze identyfikacyjnym skarżącego figurują zaległości w płatności opłat abonamentowych za okres od [...] września 2015 r. do [...] lutego 2016 r. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego doprowadziła organ do wniosku, że skarżący spełnia przesłanki, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1204). Uznał więc za zasadne umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych za okres od [...] września 2015 r. do [...] lutego 2016 r. w wysokości 131,40zł wraz z odsetkami w wysokości 15,64 złotych. J.G. zaskarżył powyższą decyzję KRRiT do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc, aby Sąd nakazał zwrot pobranych zaległości wraz z odsetkami. W odpowiedzi na skargę KRRiT wniosła o jej odrzucenie podnosząc, iż zakres przedmiotowy wniosku strony z dnia [...] lutego 2016 r. nie pokrywa się z zakresem przedmiotowym skargi z dnia [...] lipca 2017 r. Wniosek obejmował bowiem żądanie umorzenia zaległości w płatności opłat abonamentowych, natomiast w skardze strona domaga się zwrotu pobranych już należności wraz z odsetkami. Organ zaznaczył, iż do egzekwowania opłat abonamentowych stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym, zaś organem właściwym do prowadzenia egzekucji jest Naczelnik Urzędu Skarbowego. Skarżący winien więc skorzystać ze środków, które przysługiwały mu wobec organu egzekucyjnego na mocy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W trackie rozprawy pełnomocnik organu oświadczył, że [...] lipca 2017 r. drogą e-mail uzyskano informację co do dat egzekwowania należności abonamentowej od skarżącego. Czynności egzekucyjne podjęto [...] marca, [...] kwietnia oraz [...] maja 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016r. poz.1066 j.t. ze zm. ) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2017r. poz. 1369 j.t. ze zm., dalej p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art.156 Kodeksu postępowania administracyjnego czy w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Sąd, kierując się tymi przesłankami uznał, że skarga jest wniesiona na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] czerwca 2017r. i odnosi się do jej części, tj. do umorzenia postępowania administracyjnego w zakresie dotyczącym zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę za okres od [...] stycznia 2010 r. do [...] sierpnia 2015 r. Skarżący wprost wskazuje w skardze swoje niezadowolenie z powodu wyegzekwowania należności przez organ egzekucyjny oraz umorzenia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, tj. z jego wniosku o zastosowanie ulgi. Powołuje się na dokumenty zgromadzone w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym oraz na okoliczność, że organ, w oparciu o te dowody, przyznał fakt spełnienia przez skarżącego przesłanki materialnej do zastosowania ulgi z art. 10 ust.1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005r. o opłatach abonamentowych ( Dz. U. z 2014r. poz. 1204 ze zm., dalej ustawa o opłatach abonamentowych). Intencja skarżącego zawarta w skardze jest wyraźna i nie zmienia jej okoliczność, iż w ostatecznym żądaniu skarżący wnosi o "zwrot pobranych zaległości". Wymienione żądanie nie może być uwzględnione przez sąd ale też nie może stanowić podstawy odrzucenia skargi, jak oczekuje tego organ. Skarga jest złożona w terminie, z uwzględnieniem przez skarżącego pouczenia organu o możliwości jej złożenia bez skorzystania z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniesiona jest za pośrednictwem organu wydającego zaskarżoną decyzję. Sąd administracyjny wskazuje, że ma za zadanie kontrolować zgodność zaskarżonej decyzji z prawem materialnym i procesowym. Nie jest natomiast uprawniony do merytorycznego rozstrzygania o prawach i obowiązkach strony w zakresie przyznania jej żądanego uprawnienia lub stwierdzenia, że nie obciąża ją określony obowiązek. Odnosząc to do sprawy sąd stwierdza, że nie jest uprawniony do zmiany decyzji bądź umorzenia konkretnej kwoty podnoszonej w postępowaniu administracyjnym, czy też nakazania jej zwrotu. Brak jest możliwości uwzględnienia takiego żądania strony zawartego w skardze. Przechodząc do rozpoznania sprawy, sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Organ bezpodstawnie umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej zaległości abonamentowych, które zostały wyegzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym już po wniesieniu przez skarżącego wniosku o ich umorzenie. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o opłatach abonamentowych za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Domniemywa się że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Na podstawie art. 5 ust. 1 wymienionej ustawy odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Poczta Polska S.A. pełni obowiązki operatora wyznaczonego. Do jej obowiązków należy też pobieranie opłat abonamentowych, kontrola ich uiszczania oraz żądanie wykonania obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej w drodze egzekucji ( art. 6 ust.1, art. 7 ust.1 i 5 ustawy o opłatach abonamentowych) . Z zacytowanych powyżej przepisów wynika, że opłata z tytułu posiadania czy to odbiornika radiowego czy telewizyjnego jest obligatoryjną należnością z tytułu posiadania tego typu urządzenia. Ma charakter daniny publicznej. Dalej wskazać należy, że opłaty abonamentowe przeznaczone są dla Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji na realizację misji telewizji publicznej (art. 6 ust.2 i art.8 ust.1 ustawy o opłatach abonamentowych). Pomimo wielu zadań przypisanych wyznaczonemu operatorowi, wg prawa pocztowego, operator ten jest zobowiązany przekazać wpływy z opłat abonamentowych na wyodrębniony rachunek Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, potrącając sobie jedynie umowne wynagrodzenie za te usługi ( art. 6 ust.2). Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji jest dysponentem tych środków przeznaczonych na realizację misji telewizji publicznej ( art. 8 ust.1 ). Do uprawnień Rady Radiofonii i Telewizji należy również możliwość zastosowania ulg określonych art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy społeczne lub przypadki losowe, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji może umorzyć lub rozłożyć na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetki za zwłokę w ich uiszczaniu, opłatę, o której mowa w art. 5 ust. 3, oraz odsetki za zwłokę w jej uiszczeniu. Odpowiednikiem wymienionego uprawnienia organu jest prawo abonenta do wnioskowania o taką ulgę. Nie ulega wątpliwości, że strona składając wniosek o udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległości z tytułu opłat abonamentowych wszczyna sprawę administracyjną, która powinna być załatwiona w formie decyzji administracyjnej. Postępowanie administracyjne powinno toczyć się według zasad przewidzianych przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2017 r. poz.1257 j.t., dalej k.p.a.). Zgodnie bowiem z art. 1 pkt 2 Kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie przed innymi organami państwowymi oraz innymi podmiotami, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw określonych w pkt 1 tj. spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Zgodnie z Konstytucją Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji jest organem kontroli państwowej. Przepis art. 104 stanowi, że organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej oraz że decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. W myśl art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Z takim stanem rzeczy mamy do czynienia, gdy w sposób oczywisty organ administracji publicznej stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Nie ulega wątpliwości, że oczywista bezprzedmiotowość jest łatwa do stwierdzenia, gdy żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty. Oczywistości takiej jednak nie ma w takiej sytuacji, jaka zaistniała w niniejszej sprawie. Co prawda ściągnięcie zaległości abonamentowej w drodze egzekucji sprawia, iż przedmiot postępowania "ulgowego" z faktycznego punktu widzenia przestaje istnieć, niemniej jednak z punktu widzenia interesów ekonomicznych strony istnieje on w dalszym ciągu. Strona jest zainteresowana określonym rozstrzygnięciem sprawy, które rzutować może na jej sytuację prawną. Zarówno w doktrynie jak i w judykaturze istnieje ugruntowany pogląd, że ściągnięcie należności ( lub np. zapłata podatku) po wszczęciu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości (szerzej po wszczęciu postępowania "ulgowego") nie czyni postępowania w przedmiocie umorzenia należności bezprzedmiotowym i nie daje podstaw do jego umorzenia (por. wyrok NSA z 9 października 2006r., sygn. akt I FSK 1/06, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie skarżący wystąpił w dniu [...] czerwca 2016r. z wnioskiem o umorzenie nieuiszczonych opłat abonamentowych. Wniosek został prawidłowo skierowany do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. W dacie złożenia wniosku było już wszczęte postępowanie egzekucyjne dotyczące wymienionych opłat abonamentowych. Wskazuje na tę okoliczność sam wnioskodawca podając, że otrzymał zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia. Dołączone do wniosku zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia zostało wystawione przez organ egzekucyjny w dniu [...] lutego 2016r., tj. 3 dni przed złożeniem wniosku o umorzenie wymienionych opłat abonamentowych. Z analizy akt wynika, że Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji przez ponad rok nic w sprawie nie uczyniła, wyraźnie oczekując na wynik egzekucji. Dopiero zarządzeniem z dnia [...] marca 2017 r. organ wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku. Z treści uzasadnienia decyzji z dnia [...] czerwca 2017r. wynika, że organ, w tym samym dniu, uzyskał informację od Poczty Polskiej S.A., iż na koncie skarżącego widnieją zaległości w opłatach abonamentowych za okres od [...] września 2015 r. do [...] lutego 2016r. Pozostała kwota za okres od [...] stycznia 2010r. do [...] sierpnia 2015 r. została wyegzekwowana. Organ uznał, że w tych warunkach bezprzedmiotowe jest rozstrzyganie wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu w części dotyczącej okresu od [...] stycznia 2010 r. do [...] sierpnia 2015 r. i w tej części umorzył postępowanie administracyjne. Na rozprawie pełnomocnik organu oświadczył, iż [...] lipca 2017 r. drogą e-mail uzyskano informację co do dat egzekwowania należności abonamentowej od skarżącego. Czynności egzekucyjne podjęto [...] marca, [...] kwietnia oraz [...] maja 2016 r. Zatem wszystkie czynności egzekwujące zaległości w ww. opłatach abonamentowych zaistniały po dacie wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, czyli po [...] lutego 2016r. Słusznie zatem skarżący nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu w tej kwestii. Wskazać należy, że w art. 105 § 1 k.p.a. ustawodawca przewidział instytucję tzw. obiektywnej bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego i znajduje on zastosowanie tylko w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej, mogącej być przedmiotem postępowania. Nie może więc być on interpretowany rozszerzająco. Skarżący wystąpił z wnioskiem o zastosowanie ulgi umorzenia wszystkich zaległości abonamentowych istniejących na datę złożenia wniosku. Istniał przedmiot postępowania administracyjnego. Skarżący nigdy tego wniosku nie ograniczył, nie złożył rezygnacji z żądania umorzenia ww. kwot. Jest niewątpliwie zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy, które rzutować może na jego sytuacje prawną. Przyjęcie odmiennego poglądu, zdaniem sądu, prowadziłoby w praktyce do uniemożliwienia korzystania przez stronę z uprawnień określonych w art. 10 ust.1 ustawy o opłatach abonamentowych, tj. do wydania decyzji o umorzeniu zaległości abonamentowej. W tych warunkach stwierdzić należy, że przymusowe wykonanie zobowiązania abonamentowego w czasie trwania postępowania w sprawie umorzenia zaległości, nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym. Bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. oznacza brak przedmiotu żądania, w celu zrealizowania którego wszczęto postępowanie. Stąd też jeżeli skarżący wnosił o umorzenie zaległości abonamentowych, to organ administracji publicznej jest zobowiązany ocenić, czy zachodzą przesłanki do zastosowania wnioskowanej ulgi. Wobec powyższego sąd uznał, że organ, w ustalonym stanie faktycznym sprawy, nieprawidłowo zastosował przepis art. 105 § 1 k.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni powyższe wskazania sądu. Z tych względów, sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit a p.p.s.a., orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.