V SA/Wa 1313/09

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 13 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi F. S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] czerwca 2009r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej o odmowie potwierdzenia represji; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego; F. S. wnosząc skargę na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] czerwca 2009r. wystąpił z wnioskiem na urzędowym formularzu PPF z 17 lipca 2009 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku, jak i w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i wnukiem, utrzymuje się ze swojego świadczenia emerytalnego i rentowych w wysokości 2.900 złotych i emerytalnego żony w wysokości 1.000 złotych. Oświadczył, iż nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego oraz zasobów pieniężnych i oszczędności. Wskazał, iż mieszka w domu, który stanowi własność wnuka. Wyjaśnił także, że płaci alimenty na rzecz żony w wysokości 150 złotych, ponosi koszty: rachunku w wysokości 150-200 złotych oraz leczenia w wysokości 500 złotych. Mając na uwadze złożone oświadczenia – zarządzeniem z 2 września 2009 r. – skarżący został wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz określonych dokumentów pozwalających na wykazanie posiadanego majątku. Pismem z 14 września 2009r. skarżący wyjaśnił, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną i wnukiem. Oświadczył, iż miesięcznie wydaje na wyżywienie 1.500 złotych, gdyż stołuje się w barze ze względu na ścisłą dietę. Wskazał, iż koszty energii elektrycznej, gazu, wywozu śmieci i alimentów wynoszą miesięcznie 500 złotych. Ponadto wyjaśnił, iż opiekun przychodzi do jego domu w celu dokonania zakupów artykułów żywnościowych oraz środków piorących i koszt powyższego wynosi 500 złotych. Zweryfikował swoje oświadczenie dotyczące kosztów leczenia i wskazał, że taki koszt wynosi 600 złotych miesięcznie. Dodatkowo stwierdził, że posiada oddzielny licznik do energii elektrycznej, mieszka u wnuka w jego domu i spłaca pożyczkę w banku. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 21 września 2009 r. ponownie wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych informacji poprzez udzielenie odpowiedzi na konkretne pytania, w terminie siedmiu dni pod rygorem rozpoznania wniosku o posiadane dokumenty. Wezwanie zostało doręczone wnioskodawcy 28 września 2009 r. (potwierdzenie doręczenia, k. 37 akt sądowych), mimo tego w zakreślonym terminie nie złożył on dodatkowego oświadczenia zgodnie z powyższym zarządzeniem. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy powinna być zatem stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Jednocześnie, zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku skarżącego i złożonym na urzędowym formularzu PPF, było niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Wprawdzie w piśmie procesowym z 14 września 2009 r. wnioskodawca udzielił odpowiedzi na część zadanych pytań, jednakże nie na wszystkie oraz nie nadesłał żądanych dokumentów, w szczególności potwierdzających osiągane dochody oraz umowy pożyczki, wyciągów z rachunku bankowego, potwierdzających stołowanie się w barze. W tym miejscu przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Zażądano od wnioskodawcy stosownych dokumentów, których uzyskanie nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową. Większość żądanych dokumentów winna znajdować się w posiadaniu skarżącego, tzn. wyciągów z rachunku bankowego i umowy pożyczki. Należy podkreślić, iż skarżący spłaca zaciągniętą pożyczkę i w związku z tym musi posiadać stosowną zdolność kredytową, to również z tego powodu jego sytuacja finansowa nie pozwala na uznanie, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, gdyż należy przyjąć, że posiada środki finansowe, których nie ujawnia. Na marginesie należy zauważyć, iż zadłużenie w banku oraz innych instytucjach traktowane winno być, co najmniej na równi z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane w zakreślonym terminie, uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, iż same oświadczenia składane przez skarżącego są ze sobą sprzeczne i w związku z tym są niewiarygodne. Mianowicie we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i wnukiem i przedstawia sytuację finansową tych osób (bez potwierdzenia jej stosownymi dokumentami mimo, iż był do złożenia ich wzywany), natomiast w dodatkowym oświadczeniu twierdzi, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Ponadto w jednym miejscu wskazuje, iż ponosi koszty leczenia w wysokości 500 złotych, później wskazując, iż koszty te wynoszą 600 złotych. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.