V SA/Wa 1319/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy M. P. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a podstawą jego utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego oraz wypłacanych dopłat rolniczych w wysokości 1.000 zł. Skarżący prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 26,1 ha, ale nie jest to dochodowe gospodarstwo, ponieważ położone jest na słabych glebach (5-6 klasa). Skarżący oświadczył, że posiada sprzęt do prowadzenia gospodarstwa rolnego, ale część maszyn i urządzeń wypożycza od osób trzecich. Do wydatków zaliczył spłatę kredytu, czynsz dzierżawny, podatki, zakup paliwa, środków ochrony roślin, materiału siewnego, usług, koszty utrzymania oraz nauki na studiach wyższych. Skarżący oświadczył również, że posiada oszczędności w kwocie 3.000 zł. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł i na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata sądowa ciążąca na Skarżącym. Ewentualne inne koszty sądowe zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą pojawić się w związku z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, jeżeli Skarżący wniesie o sporządzenie uzasadnienia do wyroku, a jego skarga zostanie oddalona oraz opłaceniem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, jeżeli Skarżący zdecyduje się wystąpić z tym środkiem odwoławczym. Mając na uwadze powyższe uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Zasadniczy wpływ na przyjęcie takiego stanowiska wywarła ta okoliczność, iż Skarżący posiada zasoby pieniężne w wysokości 3.000 zł, które – jak sam wskazuje – stanowią oszczędności, a zatem nie są pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne). Wobec tego uznać należało, że ich przeznaczenie na koszty postępowania (wpis sądowy w wysokości 100 zł) nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, iż dla oceny zasadności udzielania stronie prawa pomocy nie może być obojętna wysokość ciążących na niej kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto należy mieć również na uwadze, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań. Na odmowę przyznania prawa pomocy wpływ miały również inne, wyłuszczone niżej okoliczności. Przede wszystkim nie można przyjąć by wnioskodawca znajdował się w stanie ubóstwa, skoro prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 26 ha i uzyskuje z tego tytułu dochód (zgodnie z oświadczeniem 1.000 zł miesięcznie) oraz posiada majątek ruchomy w skład którego wchodzi sprzęt rolniczy i maszyny rolnicze. Przywołać zatem należy stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Należy również wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Z tych względów uznano, że Skarżący nie wykazał tego, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co z kolei powoduje, że na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.