V SA/Wa 1331/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. S. na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia ... marca 2013 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym W. S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z pełnoletnią córką, posiada dom o pow. ... m2, budynki gospodarcze oraz nieruchomość rolną o pow. ... ha. Skarżący wykreślił rubrykę nr 10 wniosku – "Dochody", zaś w jego uzasadnieniu podniósł, że nie osiąga dochodu. Dodatkowo wskazał, że utrzymuje się z kredytu. Do wniosku załączył kserokopie następujących pism: zawiadomienia komornika sądowego o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat z dnia ...04.2013 r., postanowienia komornika sądowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dnia ...06.2012 r. oraz decyzji o udzieleniu pomocy w formie zasiłku celowego z dnia ...10.2011 r. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe skarżący złożył pismo procesowe z dnia ... lipca 2013 r., w którym wskazał, iż nie osiąga miesięcznego dochodu brutto, nie uzyskuje również dochodu z posiadanej nieruchomości rolnej, nie posiada oszczędności pieniężnych, rachunków bankowych, lokat ani majątku ruchomego znacznej wartości. Jednocześnie oświadczył, iż nie prowadzi "księgowości ani żadnej rachunkowości związanej z dysponowaniem środków z kredytu", zaś kredyt będzie spłacał w przyszłości, jak również nie prowadzi wyliczeń miesięcznych związanych z niezbędnym utrzymaniem. Do pisma załączył kserokopie następujących pism: postanowienia Sądu Rejonowego, Wydział Rodzinny i Nieletnich o zwolnieniu z kosztów sądowych w całości z dnia ...04.2013 r. oraz postanowienia komornika sądowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dnia ...06.2012 r. Postanowieniem z 6 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy w wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazując, że pisma procesowego z 5 lipca 2013 r., złożonego na wezwanie do udzielania informacji nie sposób było uznać za odpowiedź na zadane pytania, gdyż wnioskodawca oświadczył, iż nie uzyskuje dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego, a jednocześnie wskazuje, iż utrzymuje się z kredytu, nie podając jednocześnie jaka jest miesięczna wysokość pozyskiwanych w ten sposób środków pieniężnych. Nie udzielił również odpowiedzi na pytanie o wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, nie podał czy posiada rachunki bankowe. W piśmie z 19 sierpnia 2013 r. (data nadania) strona zawarła sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. (dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). W orzeczeniu z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił ponadto uwagę, na fakt, iż strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie pomimo kierowanego pod adresem skarżącego wezwania do udzielenia dodatkowych informacji strona nie udzieliła odpowiedzi na kluczowe dla oceny wniosku pytania, dotyczące miesięcznych wydatków jego rodziny związanych z mieszkaniem i utrzymaniem, jak również co do ewentualnie posiadanych zasobów pieniężnych. Przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Powyższe w dużej mierze uniemożliwiło Sądowi dokonania oceny, czy ubiegający się o przyznanie prawa pomocy wypełnia ustawowe przesłanki przyznania wnioskowanego prawa. Analizując złożone przez stronę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych w sprawie. Z wypowiedzi skarżącego, zawartych zarówno we wniosku o prawo pomocy, jak również w dodatkowym oświadczeniu z dnia 5 lipca 2013 r. wynika, że wnioskodawca traktuje tę nadzwyczajną instytucję w sposób instrumentalny. W niniejszej sprawie oparto się na informacjach przedstawionych przez stronę, które uznano za niewystarczające do jego uwzględnienia. Natomiast samo złożenie do akt sprawy postanowienia o zwolnieniu z kosztów sądowych, wydanego przez sąd powszechny, czy postanowienia komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, nie może zastąpić analizy sytuacji majątkowej ustalonej w niniejszym postępowaniu. Wskazać należy, iż postępowanie z wniosku o prawo pomocy jest postępowaniem wpadkowym w ramach toczącego się postępowania sądowego ze skargi i jest oddzielne od innych toczących się spraw skarżącego. W postępowaniu tym oceniany jest aktualny stan majątkowy wnioskodawcy, zatem winien on udzielić odpowiedzi na zadane pytana, niezależnie od tego, iż w innej sprawie został zwolniony od kosztów sądowych. Zauważyć należy, że postępowania te prowadzone są na podstawie różnych przepisów, a nadto niniejszy wniosek obejmuje również żądanie ustanowienia pełnomocnika z urzędu (któremu wypłacane jest wynagrodzenie z budżetu państwa). Nadto, brak jest dokumentów źródłowych z akt innych spraw, które legły u podstaw zapadłych w nich rozstrzygnięć, by można było ewentualnie uwzględnić je przy ocenie stanu majątkowego posiadania wnioskodawcy, ustalonego w niniejszej sprawie. Dodać wypada, iż postawa skarżącego, którą sam nakreśla w ten sposób, że nie osiąga żadnych dochodów, utrzymuje się z kredytu, na temat którego nie ma jednak rozeznania, a jednocześnie zwraca się o pomoc państwa zakładając a priori jej zasadność, nie zasługuje na aprobatę w świetle omawianych regulacji. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie niewykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 należało orzec jak w sentencji postanowienia.