V SA/Wa 1350/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Irena Kudiura (spr.), Asesor WSA - Danuta Dopierała, Protokolant - Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2007 r. sprawy ze skargi Z. Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ...lutego 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z dnia ...września 2006 r. Z. Ł. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych wobec ZUS. Powstanie zadłużenia uzasadnił błędną interpretacją dokumentów w KRUS w wyniku czego po 5 latach został na podstawie decyzji z dnia ...01.2005r. wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników od dnia ...04.2001r. Dodatkowo wyjaśnił, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Z żoną i trójką dzieci utrzymuje się z dochodów jakie dostarcza prowadzone gospodarstwo rolne, nie posiada żadnego majątku, który mógłby sprzedać i uzyskać kwotę na spłatę zadłużenia wobec ZUS. Wskazał ponadto, iż na leki wydaje około 80 zł miesięcznie, zaś w okresie roku szkolnego dodatkowo 50 zł, oraz że jego żona jest osobą bezrobotną. Decyzją z dnia ... października 2006 r. o Nr ... wydaną na podstawie art. 83 ust.1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s." Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Z. Ł. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od .../2001-.../2004. W treści uzasadnienia decyzji wskazano, że zgodnie z art. 28 ust. 2 powołanej ustawy, należności z tytułu składek i odsetek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy ZUS ustalił, że na utrzymaniu wnioskodawcy pozostaje niepracująca żona i trójka małoletnich dzieci, oraz że z MOPS przyznany był w okresie od ...01.2006 d ...08.2006r. zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej. Podniósł ponadto, iż wnioskodawca jest wraz z małżonką współwłaścicielem działki o pow. ... ha o nr Księgi wieczystej KW... położonej w jego miejscu zamieszkania oraz jest posiadaczem samochodu marki Opel Astra z 19...r. Ustosunkowując się do powyższych ustaleń ZUS stwierdził trudną sytuację materialną Z. Ł., jednak z uwagi na istnienie możliwości prowadzenia egzekucji z nieruchomości - k. w. o nr ... - oraz braku podjęcia ratalnej spłaty zadłużenia nie stwierdził, iż w powyższej sprawie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia ...lutego 2007r. o nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych, (w imieniu którego działa Prezes), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, a jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 28 ust. 2, art. 28 ust. 3a oraz art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji. Wskazał dodatkowo, iż zaświadczenia o złym stanie zdrowia wnioskodawcy, jego żony oraz trójki dzieci dołączone były już do wniosku z dnia ....09.2006r. i nie stanowią nowych okoliczności w sprawie, a fakt posiadania domu, samochodu oraz gruntów na własność, a także młody wiek dłużnika, nie pozwalają na stwierdzenie niemożności uregulowania zadłużenia wobec ZUS w dłuższym okresie czasu. Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) również stwierdził, że obecny stan majątkowy i sytuacja rodzinna zobowiązanego uniemożliwiają jednorazową spłatę zadłużenia, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, ale zwrócił uwagę na możliwość spłaty długu w systemie ratalnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący Z. Ł. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji z dnia ...lutego 2007r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzucając jej rażące naruszenie prawa tj. art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 § 1 i § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu skargi przedstawił ponownie swoją trudną sytuację finansową i rodzinną, a odnosząc się do analizy stanu majątkowego dokonanej przez Prezesa ZUS wyjaśnił, że samochód jaki posiada ma 15 lat i nie przedstawia większej wartości handlowej. Jego posiadanie natomiast jest niezbędne z uwagi na konieczność odbywania wizyt lekarskich przez członków rodziny. Nieruchomość stanowi dom o powierzchni ...m/kw, który jest o niskim standardzie, tym niemniej zabezpiecza podstawowe potrzeby mieszkaniowe skarżącego i jego rodziny. Stwierdził również, że jego problemy z pracą są długotrwałe i brak jest perspektyw na szybką poprawę tej sytuacji, zaś kłopoty związane ze zdrowiem rodziny oraz uczęszczanie najstarszego syna do szkoły są znaczącym obciążeniem finansowym, co w powiązaniu z brakiem pracy powoduje zdaniem skarżącego powstanie tragicznej sytuacji finansowej. Ustosunkowując się ponadto do powołanej w skardze uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 200r. o sygn. III ZP 15/00, publ. OSNP 2000/23/864 stwierdził, że w aktualnym stanie prawnym Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek, a także umarzania należności z tytułu składek, zaś od jego decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Oznacza to, zdaniem skarżącego, że do kompetencji sądu należy merytoryczna ocena zasadności wydanej i podlegającej zaskarżeniu decyzji, w tym odmawiającej umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek i dokonując w tej mierze kontroli zasadności decyzji organu rentowego, Sąd ocenia czy zostały spełnione przesłanki zawarte we wskazanym przepisie, warunkujące umorzenie w całości lub w części należności z tytułu składek. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji z dnia ...lutego 2007r. Dodał ponadto, że zainteresowany nie przejawia dobrej woli zadłużenia, nie jest też zainteresowany zawarciem układu ratalnego obejmującego spłatę zadłużenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przy czym kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Stwierdzić należy, że powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Dokonując oceny należy ustalić, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania, nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu złożona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (dowodowego), które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do powyższego Sąd miał na uwadze okoliczność, iż organ odwoławczy wymieniając w zaskarżonej decyzji źródła uzyskiwanego przez skarżącego dochodu m.in. z gospodarstwa rolnego, czy z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, nie wyjaśnił ich znaczenia w porównaniu z koniecznymi wydatkami jakie skarżący zobowiązany jest ponosić, prowadząc względnie "normalne" gospodarstwo domowe. Wskazanie ponadto w zaskarżonej decyzji, iż cyt. "rodzina utrzymuje się z dochodów gospodarstwa rolnego" nie wyjaśnia, czy skarżący grunt rolny tylko uprawia na potrzeby rodziny, czy też czerpie korzyści ze sprzedaży płodów rolnych, uzyskując środki inne niż żywność. Koniecznym zatem jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w tym zakresie i ustalenie rzeczywistego dochodu dłużnika. Również pomoc z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej powinna być konfrontowana w zestawieniu z koniecznymi wydatkami skarżącego i oceniana z uwzględnieniem wysokości świadczonej pomocy. Dopiero wyjaśnienie wyżej wskazanych okoliczności oraz ustalenie kosztów związanych z dowozem swoich dzieci do szkoły, zakupem niezbędnych dla nich podręczników do kontynuowania nauki, ubrań oraz wydatków związanych z ich leczeniem na infekcje górnych i dolnych dróg oddechowych (udokumentowanym w aktach administracyjnych sprawy) może zobrazować rzeczywisty dochód skarżącego, stanowiący podstawę do oceny, czy w niniejszej sprawie wypełniona została dyspozycja art. 28 (w szczególności jego § 3a) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umożliwiająca umorzenie w całości lub w części zadłużenia wobec ZUS. Rozpoznając ponownie sprawę Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) powinien odnieść się także do realnych możliwości podjęcia przez skarżącego pracy, mając na uwadze jego obecny stan zdrowia związany z zaburzeniami adaptacyjnymi o typie depresyjno-lękowym, oraz mieszkanie na terenie wiejskim w rejonie o wysokim wskaźniku bezrobocia. W tym miejscu należy wyjaśnić, czy skarżący lub jego żona podejmowali próby uzyskania dodatkowego zatrudnienia poza rolnictwem. Dopiero takie dokonanie oceny zebranych w sprawie dowodów oraz wyjaśnienie wszystkich wskazanych przez Sąd okoliczności właściwie zilustruje sytuację finansową i możliwości płatnicze Z. Ł. Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. co spowodowało zdaniem Sądu naruszenie postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a.). Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącego, którym było nieuwzględnienie wytycznych wskazanych w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 200r. o sygn. III ZP 15/00, publ. OSNP 2000/23/864 należy stwierdzić, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Wyjaśniając powyższą kwestię Sąd zwraca uwagę na fakt, iż kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz składek na określone fundusze została ustanowiona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił - z dniem 1 lipca 2004 r. - brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tę kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych - sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Sądy administracyjne, co już wyjaśniono wyżej, są powołane do kontroli działalności organów państwa, nie mają natomiast uprawnienia do merytorycznego orzekania o prawach i obowiązkach zainteresowanych podmiotów. Powoduje to, że dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, Sąd administracyjny, nie ma uprawnienia do dokonania zmiany zaskarżonej decyzji i bezpośredniego rozstrzygnięcia, w zgodzie z żądaniem strony. Ten sposób rozstrzygania różni postępowanie przed sądami administracyjnymi od postępowania przed sądami powszechnymi. Nie można zgodzić się również z zarzutem powołanym w skardze, dotyczącym naruszenia art. 30 Konstytucji. Powyższy przepis jest ogólną dyrektywą prawa i stanowi płaszczyznę, na jakiej ujmowane i interpretowane powinny być wolności i prawa ujęte w rozdziale II Konstytucji, a więc traktowane jako podstawowe uprawnienia jednostki. Wyrażona w art. 30 zasada stanowi ważną wytyczną w pracach Trybunału Konstytucyjnego w ramach badania zgodności z Konstytucją prawa obowiązującego w Polsce. W przedmiotowej sprawie, w której w określonych ramach badana jest zasadność żądania skarżącego, nie można mówić o naruszeniu tej zasady. Ze względów, w których Sąd uwzględnił opisane powyżej zarzuty skarżącego, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji wyroku. ----------------------- 5