V SA/Wa 136/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Protokolant st. spec. - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2014 r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje ze Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz r. pr. S. F. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). E.L. (zwana dalej: skarżącą) wnioskiem złożonym w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) w dniu [...] maja 2013r. zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz pracy za miesiąc lipiec 2011r. W przedmiotowym wniosku wskazała, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która wynika z problemów zdrowotnych i związanym z tym zawieszeniem działalności gospodarczej. Wskazała także, że jest po operacji nowotworowej, jest pod stałą opieką Centrum Onkologii w W. z uwagi na złe rokowania. Choruje ponadto na postępujące zwyrodnienie stawów kolanowych. Ma orzeczony do dnia [...] listopada 2013r. umiarkowany stopień niepełnosprawności. Pozostaje na stałym zasiłku opieki społecznej i ubiega się o stosowne świadczenie od ZUS. ZUS decyzją z [...] lipca 2013 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżąca prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej pozostałych wyrobów na straganach i targowiskach. Działalność ta została zwieszona z dniem [...] sierpnia 2011r. zgodnie z informacją z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczpospolitej Polskiej. Skarżąca pozostawała w jednoosobowym gospodarstwie domowym będąc w separacji z mężem. Mąż jest bezrobotny, zamieszkuje pod innym adresem niż skarżąca. W chwili orzekania skarżąca miała przyznane świadczenie emerytalne od dnia [...] kwietnia 2013r. w wysokości [...] zł brutto. Wcześniej korzystała z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. w myśl zaświadczenia i decyzji Wójta Gminy N. z dnia [...] kwietnia2013r. oraz z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] . W okresie od [...] września 2012 r. do [...] marca 2013r. pobierała zasiłek z GOPS w kwocie [...] zł, a od [...] kwietnia 2013 r. w kwocie [...] zł. Według informacji z GOPS wypłata zasiłku ustała z dniem przyznania świadczenia emerytalnego. Ponadto organ ustalił, że skarżąca korzystała z zasiłków celowych tej instytucji, tj. w październiku 2012r. uzyskała [...] zł na zakup opału, a w lutym 2013r. uzyskała kwotę [...] zł na zapłatę za energię elektryczną. Wskazany ośrodek pomocy zwracał się też do Caritas Polska z prośbą o objęcie skarżącej ich pomocą. Organ ustalił, iż E.L. ma zadłużenie w [...] S.A. w wysokości [...] zł. Nie posiada nieruchomości. Na jej majątek składa się samochód marki [...] , model [...], rok produkcji [...] oraz współwłasność wraz z [...] Bank S.A. samochodu marki [...], model [...], rok produkcji [...] . Organ uznał kwotę [...] zł wskazaną przez skarżącą ( [...] zł z tytułu opłat za energię elektryczną, [...] zł ponoszonych kosztów leczenia i [...] zł na zakup żywności ) za wielkość stałych wydatków skarżącej, chociaż podkreślił, że nie wszystkie wydatki zostały udokumentowane. ZUS zacytował treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) wskazując, że żadna z przesłanek tego artykułu w niniejszej sprawie nie jest spełniona, wobec czego nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. ZUS przeanalizował sprawę również pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Szczegółowe zasady umarzania należności tej grupy osób określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie). ZUS wyjaśnił, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innymi należnościami. Natomiast ich umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Na podstawie zgromadzonych w sprawie materiałów ZUS stwierdził, że skarżąca nie wskazała istnienia okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności, pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Umorzenie zaległych składek w trybie wskazanych przepisów u.s.u.s., ZUS stosuje jedynie w sytuacjach szczególnych. Umorzenie jest nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymaganych należności z tytułu składek, będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych wynikającej z art. 2a u.s.u.s. Organ stwierdził, że posiadanie stałej emerytury, posiadanie wskazanych wyżej środków transportu oraz istnienie prawnej możliwości wystąpienia o pomoc alimentacyjną do córki skarżącej w trybie art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U. z 2012r. poz. 788), nie daje podstaw do umorzenia zaległych składek. Od powyższej decyzji skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w wyniku którego ZUS wydał decyzję z [...] listopada 2013 r. o utrzymaniu w mocy decyzji z [...] lipca 2013 r. Uzasadnienie decyzji II instancji zawierało te same przyczyny i podstawy prawne jak decyzja I instancji. Zawierało również uzupełnienie ustaleń faktycznych co do istnienia długu skarżącej u osób trzecich na kwotę [...] zł oraz co do istnienia ugody ratalnej zawartej przez skarżącą z [...] S.A. w dniu [...] lipca 2013r., wg. której to ugody pozostająca zaległość za energię elektryczną w wysokości [...] zł została rozłożona na raty płatne po [...] zł miesięcznie. Organ wskazał również na decyzję Wójta gminy N. z dnia [...] lipca 2013r. uchylającą decyzję z dnia [...] listopada 2012r. w sprawie przyznania zasiłku stałego za okres od [...] kwietnia do [...] czerwca 2013r., tj. za czas, w którym było już przyznane skarżącej świadczenie emerytalne. Organ wyliczył wydatki stale skarżącej na kwotę [...] zł wg. przedłożonych dokumentów. Wskazał na wysokość emerytury w kwocie [...] zł brutto i w kwocie [...] zł netto. Stwierdził, że wprawdzie dochody te są poniżej minimum socjalnego ( [...] zł), ale uznał, iż sytuacja ta nie jest trwała, gdyż istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej poprzez podjęcie zawieszonej działalności gospodarczej. Aczkolwiek skarżąca jest po operacji nowotworu [...], wymaga stałej opieki Centrum Onkologii oraz ma postępujące zwyrodnienie stawów kolanowych, jednak nie przedstawiła informacji lub zaświadczenia o przeciwwskazaniach do podjęcia pracy, w tym podjęcia zawieszonej działalności gospodarczej. Skarżąca złożyła skargę do tutejszego Sądu na decyzję ZUS z [...] listopada 2013 r., w której podniosła, że znajduje się w beznadziejnej sytuacji finansowej, która została spowodowana problemami ze zdrowiem i potrzebą zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. Wskazała, że stan zdrowia uniemożliwia jej podjęcie pracy, prowadzenie działalności gospodarczej. Ponadto została wykreślona decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2013r. z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z powodu braku złożenia wniosku o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej przed upływem 24 miesięcy od dnia zawieszenia wykonywania działalności. Podniosła, że zawieszenie nastąpiło 14 sierpnia 2011r, o czym organ wiedział. Zatem mógł sprawdzić czy nie doszło do wykreślenia wpisu. Sama decyzja o wykreśleniu z powyższej ewidencji została wydana przed ponownym rozstrzygnięciem w przedmiotowej sprawie. Brak uwzględnienia tej decyzji przez organ z urzędu uznała za błąd w ustaleniach faktycznych sprawy prowadzący do istotnego wpływu na wynik sprawy. Wręcz zarzuciła organowi kłamstwa w ustaleniach faktycznych. Wskazała, że starała się o świadczenie emerytalne co dowodziło, że nie będzie i nie ma możliwości zarobkowania poprzez pracę. Zaprzeczyła aby kiedykolwiek wyłudziła świadczenie socjalne. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Do skargi została dołączona decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2013r. nr. [...]. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania w stopniu – odpowiednio – mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub też naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca nie pracuje, a jedynym jej źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości [...] zł netto. Wymieniona kwota jest w sposób znaczący niższa od minimum socjalnego wynoszącego [...] zł. Wnioskując o przyznanie tej emerytury skarżąca wskazała organowi, że nie pracuje. Okoliczność tę wskazała również w przedmiotowym postępowaniu dotyczącym wniosku o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Oba wnioski były rozstrzygane równolegle przez ten sam organ, co nie może uchodzić uwadze przy ocenie zaskarżonej decyzji. Jako uzasadnienie zaprzestania świadczenia pracy w ramach prowadzonej własnej działalności gospodarczej (handel na targowiskach) skarżąca wskazała chorobę nowotworową i postępujące zwyrodnienie stawów kolanowych. Na tę okoliczność przedstawiła stosowne zaświadczenia. Wynika z nich, że skarżąca jest po operacji nowotworu [...] i wymaga stałej opieki lekarskiej onkologicznej. Ma orzeczoną lekką niepełnosprawność. Zatem skarżąca w sposób wystarczający wykazała, że brak zarobkowania jest wynikiem okoliczności od niej niezależnych. Skarżąca ma [...] lat. Wskazując na zaprzestanie wykonywania pracy podała, iż zawiesiła wykonywanie działalności gospodarczej. Wskazała zatem na formę prawną zaprzestania działań gospodarczych, która to forma dla przedsiębiorcy nie zatrudniającego pracowników może być zastosowana tylko przez 24 miesiące w myśl art. 14a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej z dnia 2 lipca 2004r. ( Dz. U. z 2013r. poz.672). Po upływie tego terminu przedsiębiorca jest z urzędu wykreślany z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. W toku postępowania w sprawie skarżąca nie wskazała organowi aby wznowiła działalność gospodarczą i aby złożyła do ewidencji stosowny wniosek. Wręcz przeciwnie toczyło się odrębne postępowanie o przyznanie świadczenia emerytalnego. Organ z urzędu dysponował wiedzą na okoliczność, iż skarżąca nie zatrudnia osób trzecich. Zatem wobec treści art. 14a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, w warunkach tej sprawy ( znanej daty zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej ), organ powinien wiedzieć, że twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji o możliwości wznowienia przez skarżącą, w każdym czasie, wykonywania działalności gospodarczej stoją w sprzeczności z prawem, nawet jeżeli organ nie mógł się zapoznać z treścią deklaratywnej decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2013 r. W tym stanie sprawy organ nie wyjaśnił na jakich przesłankach oparł swoje stanowisko co do realnych możliwości spłaty zaległości. Przedstawione przez ZUS w zaskarżonej decyzji szanse na poprawę sytuacji majątkowej przez skarżącą nie są oparte na doświadczeniu życiowym i nie uwzględniają uwarunkowań zdrowotnych ani wiekowych w jakich strona się znajduje. ZUS pisząc o możliwości podjęcia wykonywania działalności gospodarczej, robi to w oderwaniu od stanu zdrowia skarżącej i osiągniętego wieku emerytalnego. Sąd w niniejszej sprawie nie znajduje jakichkolwiek racjonalnych argumentów ZUS, aby uznać, że sytuacja skarżącej nie wypełnia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Sąd zdaje sobie sprawę z tego, że umorzenie składek jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem ZUS. Niemniej jednak należy wziąć pod uwagę to, że racjonalny ustawodawca wprowadzając przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. (Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności), przewidział takie sytuacje, w których należności z tytułu składek nie będą mogły być spłacone. Zatem aby instytucja prawna przewidziana we wskazanym przepisie ustawy nie stała się martwą i iluzoryczną możliwością skorzystania z tego uprawnienia, konieczne jest wnikliwie zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego. Sąd zauważa, że jeżeli ZUS twierdzi, iż sytuacja skarżącej nie jest wyjątkowa, to powinien – kierując się zasadą przekonywania z art. 11 k.p.a. (organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu) i znając inne sprawy dotyczące wniosków o umorzenia składek – konkretnie wskazać przykłady pozytywnego dla stron załatwienia sprawy. Jedyną przesłanką odmowy umorzenia należności składkowych nie może być interes samego funduszu. Przypomnieć należy, że zgodnie z treścią § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie): – Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że w dalszym ciągu organ zobowiązany jest do przeanalizowania sytuacji skarżącej w aspekcie przesłanek dotyczących możliwości umorzenia zaległych składek. Jak już wyżej podkreślano, dokonując tej oceny organ winien jest ocenić, a czego nie uczynił, czy istnieją realne (wykonalne) możliwości zaspokojenia przez skarżącą zaległych należności z tytułu składek. Biorąc powyższe rozważania pod uwagę uznać należy, że organ zobligowany jest jeszcze raz do przeanalizowania sytuacji skarżącej w kontekście przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Rozważając zaś tą kwestię podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego organ weźmie pod uwagę przedstawione stanowisko Sądu. Mając powyższe na uwadze Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. – uchylił zaskarżoną decyzję.