V SA/Wa 1360/09

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi J. Ś. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Wyrokiem z 10 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.Ś. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wnioskiem sporządzonym na formularzu PPF z 3 maja 2010 r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i małoletnim synem, posiada dom o pow. [...] m2 wraz z budynkami gospodarczymi (obora, garaż) oraz nieruchomość rolną o pow. około [...] ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku oświadczył, iż uzyskuje roczny dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 15.731, 48 zł. W uzasadnieniu podniósł, iż nie jest w stanie poradzić sobie w sprawie z uwagi na jej skomplikowany charakter, zaś żaden z prawników z którymi się konsultował nie chciał przyjąć pełnomocnictwa. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 26 maja 2010 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismo sporządzone w wykonaniu powyższego zarządzenia zostało doręczone do rąk żony wnioskodawcy (dorosłego domownika) w dniu 7 czerwca 2010 r. (potwierdzenie na k. 152 akt sądowych), mimo tego nie udzielił odpowiedzi i nie złożył żądanych dokumentów. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym – na podstawie art. 256 p.p.s.a. – rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjna gminy. W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF z 3 maja 2010 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej jego oraz jego rodziny oraz do złożenia określonych dokumentów. W szczególności – wobec oświadczenia wnioskodawcy, że zasięgał opinii profesjonalnych pełnomocników – ustalenia wymagało, czy jedynym źródłem jego dochodów jest praca w gospodarstwie rolnym, jakie są miesięczne wydatki jego rodziny oraz czy posiada środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane w zakreślonym terminie, uznać należało, iż nie wykazał on, że w odniesieniu do jego osoby wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, biorąc pod uwagę koszty niezbędnego utrzymania. Na marginesie już tylko zauważyć należy, iż przewidziana w art. 244 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy, w tym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, który będzie działał z urzędu – nie służy ułatwieniu stronie znalezienia adwokata lub radcy prawnego i przymuszeniu go do napisania kasacji, lecz ma na celu umożliwienie dostępu do sądu osobom, które z powodu ubóstwa nie są w stanie samodzielnie pokryć kosztów związanych z udzieleniem pełnomocnictwa adwokatowi (radcy prawnemu) "z wyboru" (vide: postanowienie NSA z 5 sierpnia 2005 r., sygn. akt II OZ 743/05, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podzielając w pełni tak wyrażony pogląd dodać jedynie należy, iż nawet ustanowienie dla strony pełnomocnika z urzędu, nie nakłada na takiego pełnomocnika obowiązku działania zgodnie z żądaniem strony (mocodawcy), co w konsekwencji sprowadzać się może do tego, iż po analizie materiałów sprawy pełnomocnik może wnieść do sądu opinię o braku podstaw do podejmowania dalszych czynności w sprawie, np. wnoszenia skargi kasacyjnej. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.