V SA/Wa 1368/15

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. Z. na postanowienie Ministra Finansów z dnia (...) lutego 2015 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy W. Z. (dalej: "Skarżący") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Podstawowym źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne w kwocie 2.090 zł. Skarżący oświadczył, że jest współwłaścicielem w ½ części mieszkania o powierzchni 60 m.kw., nie posiada innych nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Do wydatków zaliczył koszt zakupu leków, opłaty związane z utrzymaniem mieszkania oraz alimenty w kwocie 600 zł w miesiącu. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji Skarżący przedstawił zeznania podatkowe za lata 2013 – 2014, protokół zawarcia ugody przez Sądem Rejonowym w O. III Wydział Rodzinny i Nieletnich w sprawie wypłaty przez Skarżącego na rzecz jego żony alimentów w wysokości 600 zł oraz dowody wypłaty emerytury w wysokości 2.298,84 zł w lutym 2015 r., w kwotach 1.478,15 zł i 1474,15 zł w marcu i kwietniu 2015 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdzić należy, że Skarżący nie przedstawił wszystkich dokumentów i informacji wskazanych w wezwaniu z 17 kwietnia 2015 r. Skarżący przedstawił zeznania podatkowe za lata 2013-2014, dowody wypłaty emerytury oraz wykazał, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w wysokości 600 zł. Z przedstawionych zeznań podatkowych wynika, że w 2013 r. Skarżący uzyskał dochód z wykonywanej działalności w wysokości 1.566,40 zł, a w 2014 r. dochód w łącznej kwocie 36.579,81 zł w tym 32.458,06 zł z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych. Z akt sprawy wynika, iż Skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości 1.478,15 zł i 1474,15 zł (wypłaty w marcu i kwietniu 2015 r.). Skarżący nie przedstawił natomiast wyciągów z rachunku bankowego, dowodów potwierdzających, że faktycznie wypłaca alimenty w ustalonej wysokości. Nie wykazał również, ile wynoszą miesięczne koszty utrzymania, w tym deklarowane na formularzu PPF koszty leczenia i utrzymania mieszkania (nie przedstawił np. faktur za korzystanie z energii elektrycznej, gazu, wody, wymiaru czynszu). Zasadny jest wniosek, że Skarżący nie udokumentował ponoszonych kosztów utrzymania. W konsekwencji nie jest możliwe określenie rzeczywistych relacji dochodów do wydatków, co pozwoliłoby na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy, w tym uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł, od uiszczenia którego zależy rozpoznanie sprawy przez Sąd. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy mieć na uwadze, że to na Skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Referendarz sądowy natomiast ocenia przedstawione informację i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. Nieudzielenie pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwia dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez Skarżącego kosztów sądowych i ewentualnego ustanowienia pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, oświadczenie Skarżącego należało uznać za budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się. Oświadczeniem o przedstawionej treści Skarżący uniemożliwił porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym i możliwości płatniczych. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy Skarżący nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów sądowych i ustanowienia pełnomocnika nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty postępowania powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Wnioskujący nie należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Skarżący uzyskuje stały dochód w wysokości około 1480 zł z tytułu emerytury, a więc jego sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu. Rozpoznając wniosek Skarżącego w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, zauważyć należy, że brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (np. radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez Skarżącego zarzutów lub braku jej zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (Skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 1 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 219/11 oddalających zażalenia na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 969/10 oraz z dnia 23 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 929/10 przyznające Skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalające wniosek o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika. W związku z powyższym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.