V SA/Wa 1404/12

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych R. D., dalej "skarżący", złożył wniosek - na urzędowym formularzu PPF - o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, iż na skutek wyegzekwowania przez W. S. należnej organowi kwoty [...] zł, skarżący został pozbawiony środków do życia w czerwcu 2012 r. i został zmuszony do zaciągnięcia pożyczki. Ponadto, skarżący pracuje na pełny etat uzyskując z tego tytułu dochód miesięczny netto w wysokości około [...] zł, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o powierzchni [...] m.kw. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego skarżącego, wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów w terminie 7 dni, pod rygorem ujemnych skutków prawnych. W odpowiedzi skarżący nadesłał do Sądu kopię zeznania podatkowego za rok 2011, zaświadczenie o wysokości dochodów uzyskiwanych w roku 2012, wyciąg z posiadanego rachunku bankowego za okres od maja do lipca 2012 r., kserokopię umowy kredytu mieszkaniowego, kserokopię zawiadomienia o wysokości raty kredytu mieszkaniowego i stanu zadłużenia, kserokopię opłat za posiadany pakiet TV cyfrowej, rachunki za gaz, energię elektryczną, internet, dowody opłaty czynszu mieszkalnego oraz informację o wysokości czynszu, kopie biletów komunikacji publicznej w związku z dojazdem do pracy, kserokopię tytułu wykonawczego z [...] lutego 2012 r., zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, wpłatę na poczet zaległości oraz uchylenia zajęcia rachunku bankowego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 pkt 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. W myśl art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie skarżący wniósł na urzędowym formularzu (PPF) o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w części. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Rozpoznanie przez Sąd skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł. Analizując przedstawione informacje i złożone oświadczenia zauważyć należy, że skarżący posiada stabilne źródło dochodów, uzyskując regularnie dochody z pracy w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział W K. w łącznej wysokości netto [...] zł i nie ma nikogo na utrzymaniu. Oprócz wynagrodzenia skarżący otrzymuje okresowe dodatki specjalne do wynagrodzenia oraz nagrody, w konsekwencji na jego konto w okresie od stycznia 2012 r. do lipca 2012 r. wpływały środki pieniężne w kwotach wyższych od zadeklarowanego wynagrodzenia (styczeń 2012 r. – [...] zł, luty 2012 r. – [...] zł, kwiecień 2012 r. – [...] zł, maj 2012 r. – [...] zł, lipiec 2012 r. - [...] zł). Zaznaczyć należy, że są to kwoty faktycznie wypłacane skarżącemu, już po potrąceniu pożyczek udzielonych skarżącemu przez jego zakład pracy. Średnie wynagrodzenie skarżącego w I półroczu 2012 r. wyniosło około [...] zł (netto). Ponadto skarżący otrzymuje miesięczne wsparcie od matki w wysokości [...] zł. Zgodnie z zeznaniem podatkowych (PIT-37) skarżący w 2011 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł, co oznacza, że jego średnie miesięczne przychody wynosiły [...] zł (brutto). Skarżący wskazał, że spłaca kredyt mieszkaniowy, którego miesięczna rata wynosi obecnie [...] zł, wydaje około [...] zł miesięcznie na dojazdy do pracy (koszt biletu), ponosi koszty utrzymania lokalu (czynsz – [...] zł, opłata za pakiet telewizji cyfrowej – [...] zł, gaz – [...] zł za dwa miesiące, telefon oraz internet – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł w lipcu 2012 r.). Wymienione wydatki stanowią kwotę [...] zł. Ponadto wskazał, że jest zadłużony u znajomych na kwotę około [...] zł, ale nie jest w stanie powyższego udowodnić. Obecnie nie jest już prowadzone przeciwko skarżącemu postępowanie egzekucyjne, ponieważ kara grzywny w wysokości [...] zł nałożona w związku z mandatem wystawionym skarżącemu z powodu przekroczenia prędkości została wyegzekwowana z jego rachunku bankowego. Na przedstawionych przez skarżącego wyciągach z rachunku bankowego wykazany jest debet w wysokości [...] zł. Po odliczeniu wskazanych przez skarżącego kosztów, skarżący dysponuje kwotą około 1.246,98 zł (różnica pomiędzy średnim dochodem uzyskanym w I połowie 2012 r. tj. 3552,81 zł oraz udokumentowanymi wydatkami – 2305,83 zł). Nawet uwzględniając okoliczność, że ponad udokumentowane wydatki skarżący ponosi koszy wyżywienia, w ocenie referendarza sądowego nie jest zasadne przyznanie prawa pomocy. Nie można bowiem uznać, iż wnioskujący należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Jego sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wskazać należy, iż w sytuacji gdy uzyskiwane dochody lub posiadane zasoby pieniężne nie są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), to uzasadnione jest ich przeznaczenie na koszty postępowania sądowego. Rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie neguje prawa skarżącego do swobodnego dysponowania posiadanymi środkami pieniężnymi, ale powyższe nie zwalnia skarżącego z obowiązku zapłaty środków należnych sądowi w związku z wszczętym na skutek złożonej skargi postępowaniem sądowo administracyjnym, w szczególności w sytuacji gdy skarżący ma stałą pracę i regularnie wypłacane wynagrodzenie. Istotne jest, że skarżący spłaca kredyt mieszkaniowy, ale w sytuacji gdy miesięczna rata kredytu jest w jego ocenie zbyt wysoka istnienie możliwość negocjowania z bankiem warunków umowy kredytowej. Na koniec warto przypomnieć, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej znajduje się wnioskodawca nie pozwala mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.