V SA/Wa 1413/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Anna Lew-Starowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2007 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...]11.2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - stosownie do treści art. 83 ust. 1 pkt 3 i art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...]11.2006 r. w sprawie umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i FPiFGŚP złożonego przez A.B. odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek (liczonych na dzień [...]11.2006 r.) w kwocie [...] zł. W motywach wskazano, iż wniosek A. B. o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i FPiFGŚP umotywowany był trudną sytuacją materialną. Wskazano, że zobowiązana jest osobą młodą, która ma możliwość podjęcia pracy i w rezultacie uregulowania zaległości wobec ZUS, jest rozwiedziona, samotnie wychowuje dwoje dzieci. Zaległość powstała w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej i obejmuje okres od 07/2001 r. do 05/2005r. Płatnik w chwili obecnej nie uzyskuje żadnych dochodów, ani też nie figuruje w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Jedynym jej źródłem utrzymania jest pomoc finansowa ze strony najbliższej rodziny. ZUS w dniu [...]10.2004 r. wystawił upomnienia w związku z powstałymi zaległościami, zobowiązana miała więc możliwość przystąpienia do układu ratalnego, z którego nie skorzystała. Prowadzona przez Naczelnika USK w M. egzekucja okazała się skuteczna. Oceniając żądanie wyrażono pogląd, iż zgodnie z zapisem art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umorzenie składek powoduje także obligatoryjnie umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Oznacza to, że Zakład jest zobowiązany umarzać odsetki tylko w przypadku, gdy umorzeniu podlega należność główna. W konsekwencji wskazanych przepisów: Zakład nie jest zobowiązany do umorzenia samych odsetek, umorzenie odsetek obligatoryjnie dotyczyć może tylko sytuacji umorzenia składek, dlatego należy przyjąć zasadę, że umorzenie samych odsetek nie jest zasadne i nie zasługuje na uwzględnienie. Mając to na uwadze, wg ZUS, okoliczności, w oparciu o które wydano przedmiotową decyzję nie uzasadniają umorzenia należności z tytułu odsetek. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z osiąganiem dochodów, ale również z ryzykiem ponoszenia strat. Niezależnie od osiąganych wyników finansowych przedsiębiorca ma ustawowy obowiązek odprowadzania składek. Wg oświadczenia wnioskodawcy w chwili obecnej jego sytuacja materialna jest trudna, jednak - w ocenie Zakładu - brak jest podstaw do umorzenia zaległości, ponieważ prowadzona egzekucja przez Naczelnika Urzędu Skarbowego jest skuteczna. Z uwagi na to, że ZUS uznał, iż w stosunku do skarżącej nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wymienione w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, tj. w oparciu o zgromadzony materiał nie stwierdzono całkowitej nieściągalności oraz ważnego interesu osoby zobowiązanej. W związku z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS - na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach wskazano, że w dniu [...] grudnia 2006 r. wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek. Wnioskodawczyni zapewniła, iż nie uzyskuje żadnych dochodów, jest osobą samotnie wychowującą 2 dzieci, jedynym źródłem utrzymania jest pomoc finansowa ze strony najbliższej rodziny. Poddając te okoliczności analizie wskazano, że decyzja ma charakter uznaniowy, dotyczy sytuacji wyjątkowych mieszczących się w granicach przesłanek ustawowych. Zatem wystąpienie przesłanek nie stanowi automatycznie podstawy do umorzenia, ponieważ decyzja w tym zakresie podejmowana jest po rozważeniu wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, również w kontekście stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, np. w przypadku całkowitej nieściągalności, Zakład nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. Po dokonaniu ponownego rozpatrzenia sprawy postanowiono utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2006 r. wskazując, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, płatnik nie podnosił okoliczności, nieznanych uprzednio Zakładowi. Zakład uznał, iż w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą okoliczności z art. 28 powołanej ustawy, tj. nie zachodzi całkowita nieściągalność, albowiem prowadzona egzekucja jest skuteczna. W skardze - żądającej uchylenia zaskarżonej decyzji - podniesiono, że stanowisko Prezesa ZUS jest błędne. Powołane rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej daje możliwość umorzenia należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem skarżącej wykazała ona, że nie uzyskuje żadnych dochodów, nie prowadzi działalności gospodarczej, jest samotną matką wychowującą dwoje dzieci w wieku szkolnym. Nie otrzymuje alimentów od byłego męża, co do którego nie wiadomo gdzie się znajduje. Pomoc finansowa, którą otrzymuje od rodziny, z ledwością wystarcza na pokrycie podstawowych potrzeb dzieci. Mimo to skarżąca czyniła starania aby uregulować należności, co zaowocowało wydaniem negatywnych decyzji. Czynione starania, a także pomoc rodziny, która wspomagała jej w miarę swoich możliwości spłacać powstały dług, odniosły w tym przypadku odwrotny skutek (odmowa umorzenia należności). Skarżąca wskazała, że nie uchyla się od spłacania zadłużenia podstawowego, prosi jedynie o umorzenie odsetek. Z analizy sytuacji niezbicie wynika, iż nie jest w stanie spełnić świadczenia w całości bez wpływu na zaspokajanie potrzeb rodziny i dlatego składa skargę na wydaną decyzję. W odpowiedzi na skargę - żądając jej oddalenia - podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie zauważyć należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako Pr. o p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. W powyższym kontekście - oceniając wniesiony środek zaskarżenia - wskazać trzeba, iż: I. W postępowaniu przede wszystkim naruszono zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.) uniemożliwiając skarżącej przed wydaniem decyzji w I i II instancji wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Stanowi to kwalifikowaną wadę procesową, która stwarza podstawę wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek strony (zob. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998, s. 85, teza 5.). II. Organy obu instancji - stosownie do treści art. 10 § 3 k.p.a. - nie wskazały (w drodze adnotacji) w aktach sprawy dlaczego odstąpiły od zasady przewidzianej w art. 10 § 1 k.p.a. III. Naruszono również zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.), albowiem sprawa winna być w każdej instancji osobno rozpoznawana i rozstrzygana. Oznacza to, że przedmiotem postępowania odwoławczego nie jest weryfikacja decyzji, a ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej (zob. B. Adamiak: Odwołanie w polskim systemie postępowania administracyjnego, Wrocław 1980, s. 144 i nast.). W tym kontekście warto wskazać w decyzji II instancji brak ustaleń faktycznych i ogólnikowe odniesienie się do treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ("we wniosku... płatnik nie podnosi okoliczności nieznanych uprzednio zakładowi".). IV. Za błędny należy uznać pogląd, iż "umorzenie odsetek dotyczyć może tylko sytuacji umorzenia składek". Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd przeciwny, który został wyrażony w szeregu orzeczeń WSA (zob. np. wyrok z 27 czerwca 2006 r. III SA/Wa 848/06, LEX nr 221961). Zdaniem Sądu, analizując wszystkie okoliczności ujawnione w sprawie, zostały spełnione wszystkie przesłanki, aby wydać decyzję pozytywną, która uwzględniać będzie żądanie skarżącej. Mając na względzie to, iż wskazane wyżej uchybienia są na pograniczu rażących (a zatem mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia) należało - stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1b i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w sentencji.