V SA/Wa 1423/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia ... marca 2016 r. nr ... w przedmiocie oddalenie skargi na czynność egzekucyjną p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy A. W. (dalej: "Skarżący", "Strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i dziećmi, aktualnie nie dysponuje majątkiem ruchomym, nieruchomym i nie posiada oszczędności, a ponadto korzysta z pomocy udzielanej w formie posiłków i ubrań przez członków rodziny, znajomych oraz osoby trzecie. Skarżący zaciąga również "niewielkie pożyczki pieniężne". Podstawą utrzymania rodziny jest świadczenie rentowe wypłacane żonie Skarżącego w wysokości 800 zł oraz dopłaty unijne w kwocie 2.900 zł. Łączny miesięczny dochód czteroosobowej rodziny wynosi 3.700 zł. Skarżący oszacował, że średni miesięczny koszt utrzymania rodziny wynosi 7.140 zł. Odpowiadając na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz udzielenia informacji Skarżący wyjaśnił, że jest bezrobotny, jego syn prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 38 ha uzyskując z tego tytułu dochód w wysokości 1.000 zł (netto), posiadane nieruchomości nie są przedmiotem dzierżawy, a sprzęt i maszyny rolnicze wykorzystywane do produkcji rolnej są leasingowane i stanowią własność leasingodawcy. W związku z prowadzeniem gospodarstwa syn otrzymuje "dopłaty unijne" w wysokości 30.000 zł rocznie. Skarżący oświadczył, że jego rodzina nie korzysta z pomocy socjalnej i nie otrzymuje zwrotu wydatków na prowadzenie gospodarstwa domowego. Podał, że nie korzysta z pomocy rodziny i osób trzecich, a wykazane w formularzu PPF wydatki na opał (2.000 zł) są ponoszone w okresie od listopada do marca. Do pisma załączył kserokopie decyzji w sprawie udzielanej pomocy ze środków z budżetu Unii Europejskiej, decyzje w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego z 30 maja 2016 r., nakaz płatniczy na łączne zobowiązanie pieniężne za 2016 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważyć należy, że rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji jest uzależnione od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Przyszłe, niepewne koszty postępowania zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą je stanowić opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł (w przypadku oddalenia skargi), wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł oraz koszt jej sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika, o ile Skarżący podejmie decyzję o zasadności odwołania się od wyroku Sądu I instancji. Podkreślić należy, że obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego pojawia się w jego toku, a więc Skarżący nie ponosi kosztów postępowania sądowego jednorazowo, co umożliwia gospodarowanie uzyskiwanymi środkami pieniężnymi z uwzględnieniem wydatków sądowych. Koniecznym warunkiem zastosowania wyjątkowej instytucji jaką jest zwolnienie z obowiązku ponoszenia przez stronę skarżącą kosztów wszczętego postępowania sądowego jest wiarygodne wykazanie całokształtu rzeczywistej sytuacji majątkowej, a nie tylko jej wybranych fragmentów. Odwołując się natomiast do przedstawionych dokumentów oraz złożonych oświadczeń wskazać należy, że Skarżący do dochodów rodziny zaliczył, oprócz renty chorobowej przysługującej jego żonie w wysokości 800 zł, dopłaty unijne uzyskiwane przez jego syna w związku z prowadzaniem gospodarstwa rolnego. Trzeba zauważyć, że "dopłaty unijne" są przeznaczone, co do zasady, nie na utrzymanie rodziny, ale na konkretne cele związane z prowadzaniem gospodarstwa rolnego. W istocie więc Skarżący zmierza do wykazania, że czteroosobowa rodzina utrzymuje się wyłącznie ze świadczenia rentowego. Równocześnie Skarżący oświadczył, że średnie miesięczne koszty utrzymania czteroosobowej rodziny wynoszą 7.140 zł. Wprawdzie w piśmie z 26 lipca 2016 r. Skarżący uzupełnia oświadczenie o dochodach o przychody w wysokości 1.000 zł z gospodarstwa rolnego, ale równocześnie ze złożonego oświadczenia wynika, że koszty prowadzenia tego gospodarstwa stanowią kwotę dwa razy wyższą. Złożone wyjaśnienia, w ocenie rozpoznającej wniosek, oznaczają, że Skarżący w istocie nie wykazuje swojej rzeczywistej sytuacji finansowej na potrzeby ubiegania się o prawo pomocy. Natomiast prawo pomocy, co do zasady, jest przyznawane jedynie takiej stronie skarżącej, która rzetelnie, wiarygodnie i zgodnie z rzeczywistością przedstawi zarówno poziom wydatków, jak również wysokość przychodów. W realiach rozpatrywanego wniosku Skarżący nie przedstawił czytelnie sytuacji materialnej rodziny, pomimo faktu, że został wezwany do przedstawienie dodatkowych informacji oraz dokumentów, które umożliwiłyby ustalenie relacji uzyskiwanych przychodów oraz ponoszonych kosztów wobec wysokości kosztów sądowych. Skarżący nie uwiarygodnił ani wysokości dochodów z gospodarstwa rolnego, ani kosztów jego prowadzenia. Odnosząc się do oświadczeń złożonych na formularzu PPF wskazać należy, że "dopłaty unijne" w okresie miesięcznym wynoszą 2.900 zł, oświadczone koszty prowadzenia gospodarstwa stanowią kwotę 2.000 zł (12.000 zł w skali półrocza), a miesięczny przychód z gospodarstwa wynosi 1.000 zł. Podkreślić jednak należy, że Skarżący nie przedstawił dowodów na okoliczność zarówno wysokości wydatków jak i uzyskiwanych przychodów. Zestawiając zadeklarowane dochody oraz ponoszone koszty miesięcznego utrzymania pojawia się również wątpliwość, co do wiarygodności złożonych oświadczeń. Skarżący wskazał na formularzu PPF, że korzysta z pomocy udzielanej w formie posiłków i ubrań przez członków rodziny, znajomych oraz osoby trzecie, jak również zaciąga "niewielkie pożyczki pieniężne". Równocześnie odpowiadając na pytanie skierowane w wezwaniu z 14 lipca 2016 r., czy korzysta z pomocy finansowej rodziny lub osób trzecich oraz udokumentowanie ewentualnych dochodów oświadczył, że nie korzysta z takiej pomocy. Złożone oświadczenia wywołują więc uzasadnione wątpliwości, co do ich wiarygodności. Ponadto Skarżący nie wykonał wezwania w zakresie udokumentowania miesięcznych wydatków na utrzymanie (nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających, że ponosi koszty utrzymania w kwotach wykazanych na formularzu PPF), nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego, decyzji w sprawie przyznania renty chorobowej jego żonie ani dowodów wypłaty tego świadczenia. Wobec tego, nie ma podstaw do przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i zwalniania od obowiązku zapłaty kwoty 100 zł. Byłoby to zupełnie dowolne uprzywilejowanie Skarżącego, sprzeczne z ustawowymi przesłankami. W ocenie referendarza sądowego zasadne jest stwierdzenie, że Skarżący nie przedstawił istotnych informacji dotyczących sytuacji majątkowej. Wskazać trzeba, iż występując o prawo pomocy Strona winna liczyć się z tym, iż będzie zobowiązana do wyczerpującego przedstawienia sytuacji majątkowej. Przywołane na wstępie regulacje uprawniają do żądania złożenia nie tylko dodatkowego oświadczenia, ale przede wszystkim do żądania przedłożenia określonych dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.