V SA/Wa 1442/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2015 r. sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych; 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w M. M. z dnia [...] grudnia 2012 r.; 2. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz E. K. kwotę 357 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. K. K., mąż skarżącej E. K., w dniu 11 kwietnia 2012 r. złożył w BP ARiMR wniosek o przyznanie płatności na rok 2012, na podstawie ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2008 r. nr 170, poz.1051 ze zm.; dalej także: ustawa o płatnościach). Kierownik BP ARiMR w dniu (...) października 2012 r. wydał decyzję w sprawie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, natomiast w dniu (...)listopada 2012 r. wydana została decyzja w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W dniu 14 grudnia 2012 r. do BP ARiMR w M. M. wpłynęło zaświadczenie wydane przez Sąd Rejonowy I Wydział Cywilny w P. z dnia 22 października 2012 r. o prowadzonym postępowaniu z wniosku E. K. o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym w dniu 26 kwietnia 2012 r. K. K.. W tym samym dniu E. K. złożyła wniosek o przyznanie ww. płatności na rok 2012, wniosła również o przywrócenie terminu na złożenie tegoż wniosku, podając za powód brak stosownej informacji od Kierownika BP ARiMR w M. M.. Postanowieniem z dnia (...)grudnia 2012 r. Kierownik BP ARiMR odmówił przywrócenia terminu. Po rozpatrzeniu zażalenia na powyższe postanowienie, Dyrektor OR ARiMR postanowieniem z dnia (...)stycznia 2013 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że w dniu 14 grudnia 2012 r. do BP ARiMR wpłynęło zaświadczenie wydane przez Sąd Rejonowy I Wydział Cywilny w P. o prowadzonym postępowaniu z wniosku E. K. o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym w dniu 26 kwietnia 2012 r. K. K.. Wyznaczony na mocy art. 22 ust. 2 ustawy o płatnościach termin 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku na złożenie wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania w miejsce spadkodawcy upływał więc w dniu 26 listopada 2012 r. E. K. złożyła ten wniosek dopiero w dniu 14 grudnia 2012 r., tym samym uchybiając terminowi określonemu w art. 22 ust. 2 ww. ustawy. W skardze na powyższe postanowienie E. K. podniosła, że 28 maja 2012 r. (podczas rozprawy skarżąca sprostowała, iż faktycznie było to 21 maja 2012 r.) złożyła wniosek o nadanie nowego numeru gospodarstwa. Została też wtedy poinformowana o konieczności dostarczenia m.in. postanowienia o nabyciu spadku po mężu. Postanowienie to właściwy sąd wydał w dniu 4 grudnia 2012 r., po czym zostało ono złożone przez skarżącą w siedzibie BP ARiMR. Na początku grudnia 2012 r. skarżąca otrzymała pieniądze z tytułu ONW na podstawie decyzji z dnia (...)października 2012 r. Następnie skarżąca została poinformowana przez pracownika BP ARiMR, iż nie dostanie drugiej części dopłat gdyż w zasobach archiwalnych ARiMR w M. M. nie ma jej wniosku transferowego z dnia 21 maja 2012 r. Skarżąca udała się do siedziby ww. organu w dniu 14 grudnia 2012 r. w celu wyjaśnienia sprawy i dowiedziała się wtedy, że powinna ponownie złożyć wniosek i napisać pismo o przywrócenie terminu. Wniosek ten nie został jednak uwzględniony. Skarżąca oświadczyła, iż nie wie co stało się z jej wnioskiem złożonym w dniu 21 maja 2012 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 lipca 2013 r., wydanym w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 820/13 oddalił skargę E. K. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, iż z treści art. 22 ust. 1 i ust. 2 ustawy o płatnościach wynika, że w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności uzupełniającej lub wsparcia specjalnego do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania tych płatności lub tego wsparcia, płatności te przysługiwały spadkobiercy, który wstąpił do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku. Do wniosku tego spadkobierca obowiązany był dołączyć prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, a gdy postępowanie takowe nie zostało jeszcze zakończone - zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku lub inne dokumenty o tożsamej treści, wymienione w art. 22 ust. 4 pkt 2 i 3 ustawy. W przedmiotowej sprawie, otwarcie spadku nastąpiło w dniu 26 kwietnia 2012 r., kiedy to zmarł mąż skarżącej. Termin na złożenie wniosku pozwalającego na wstąpienie w miejsce spadkodawcy do postępowania w sprawie przyznania wnioskowanych płatności upłynął zatem w dniu 26 listopada 2012 r. Skarżąca złożyła wniosek w dniu 14 grudnia 2012 r., czyli po upływie ww. terminu. Prawidłowe jest zatem stwierdzenie organu, że uprawniona do wstąpienia do toczącego się postępowania w miejsce zmarłego rolnika złożyła stosowny wniosek z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 22 ust. 2 omawianej ustawy. Odnosząc się natomiast do podnoszonej w skardze okoliczności dotyczących niewyjaśnienia przez organy ARiMR, co stało się z pierwotnym wnioskiem transferowym skarżącej złożonym w dniu 21 maja 2012 r. Sąd I instancji wskazał, iż z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca składała inny wniosek niż ten z dnia 14 grudnia 2012 r. W dniu 21 maja 2012 r. złożyła w siedzibie organu jedynie zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym producenta rolnego oraz zaświadczenie o zarejestrowaniu siedziby stada. Żadne z tych zaświadczeń nie stanowiło jednak wymaganego w przedmiotowej sprawie wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania w miejsce spadkodawcy, który winien być złożony na specjalnym formularzu. Sąd ten wskazał również, że zarzuty uzyskania od pracowników ARiMR sprzecznych informacji pozostają bez wpływu na ocenę uprawnień wnioskodawcy w niniejszej sprawie. Termin do złożenia wniosku transferowego jest bowiem nieprzywracalny, kwestia zatem braku winy w jego uchybieniu przez skarżącą nie podlegała badaniu. Sama skarżąca nie wykazała zaś, że wniosek transferowy został przez nią złożony przed upływem terminu (np. w formie ustnej, dotknięty brakami formalnymi). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła E. K., wnosząc o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie przepisów prawa procesowego: - art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 zwanej dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 63 § 1 k.p.a. w zw. z art. 67 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez wadliwe wykonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie obowiązku zweryfikowania legalności i prawidłowości czynności podejmowanych w niniejszej sprawie przez organy administracji publicznej oraz oceny zaskarżonego postanowienia pod względem zgodności z prawem, co skutkowało oddaleniem skargi pomimo naruszenia przez Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie naczelnej zasady postępowania administracyjnego, poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów Państwa oraz bezpodstawne wykluczenie możliwości złożenia przez Skarżącą ustnego wniosku, który nie został zaprotokołowany przez pracowników organu, a także uzyskania przez Skarżącą od pracowników organu błędnych ustnych pouczeń. - art. 1 § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a. poprzez wadliwe wykonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie obowiązku zweryfikowania legalności i prawidłowości czynności podejmowanych w niniejszej sprawie przez organy administracji publicznej oraz oceny zaskarżonego postanowienia pod względem zgodności z prawem, co skutkowało oddaleniem skargi pomimo niepodjęcia przez organ żadnych działań w celu ustalenia czy Skarżąca nie uzyskała błędnych pouczeń od pracowników organu, oraz czy wniosek transferowy nie został złożony ustnie, lub też nie został złożony pisemnie z brakami, ale zaginął w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR, co spowodowało błędne ustalenie że Skarżąca nie złożyła wniosku w terminie, mimo iż niewątpliwy jest fakt, iż już w maju 2012 r. była w Biurze Powiatowym ARiMR i złożyła tam akt zgonu męża oraz uzyskała przepisanie stada oraz nadanie numeru gospodarstwa, a znana jest organowi administracji okoliczność, że wnioski transferowe w Biurze Powiatowym ARiMR są rozpatrywane przez osoby zasiadające w tym samym pokoju, co pracownicy zajmujący się sprawami związanych z numerem stada oraz numerem identyfikacyjnym producenta rolnego (gospodarstwa), więc nie jest możliwe, aby Skarżąca nie uregulowała również kwestii postępowania w sprawie płatności, szczególnie, że numer gospodarstwa potrzebny jest jako załącznik do wniosku transferowego. 2. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 2 pkt 1-4 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach poprzez jego niezastosowanie i uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że zarzuty Skarżącej dotyczące sprzecznych informacji uzyskiwanych od pracowników ARiMR pozostają bez wpływu na ocenę zaistniałej sytuacji i wskazują co najwyżej na wadliwą organizację pracy urzędu administracji, w sytuacji w której na organach administracji w sprawach o przyznanie płatności ciąży ustawowy obowiązek strzeżenia praworządności, wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego; udzielania stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania oraz zapewnienia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądania, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 stycznia 2015 r. wydanym pod sygnatura akt II GSK 2204/13 uwzględnił złożoną skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok WSA w Warszawie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że Sąd I instancji nie rozpatrzył istoty sprawy. Bowiem w ocenie NSA sprawa nie dotyczyła charakteru terminu, o którym mowa art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz skutków jego upływu dla skuteczności realizacji uprawnienia do wstąpienia do toczącego się postępowania w miejsce spadkodawcy, lecz okoliczności, które doprowadziły do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu i do wydania wymienionego postanowienia. Natomiast okoliczności te zostały przez WSA pominięte, a zdaniem NSA, miały one kluczowe znaczenie dla zasadności wszczynania postępowania o przywrócenie terminu do złożenia wniosku. Sąd II instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, że skarżąca podjęła działania świadczące o jednoznacznej jej woli i zamiarze wstąpienia do postępowania w sprawie o przyznanie płatności na 2012 rok, zainicjowanego w dniu 11 kwietnia 2012 r. wnioskiem jej męża, który zmarł w dniu 26 kwietnia 2012 r. Z akt administracyjnych wynika, że działania te podjęte zostały niezwłocznie, o czym świadczy, w szczególności to, że już w dniu 29 maja 2012 r. strona dostarczyła do BP ARiMR w M. M. akt zgonu męża, dokonując jednocześnie tak istotnych z punktu widzenia art. 22 ust. 4 ustawy o płatnościach czynności, jak wystąpienie z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym mężu K. K., wystąpienie o nadanie numeru identyfikacyjnego, wystąpienie o nadanie numeru siedziby stada, czy też zmiana rachunku bankowego. W ocenie NSA działania i czynności te należało bezpośrednio wiązać z wolą wstąpienia przez stronę skarżącą do postępowania o przyznanie płatności, które toczyło się z wniosku jej zmarłego męża, tym bardziej, że działania te podejmowała zgodnie z udzielonymi jej pouczeniami i sugestiami pracowników Biura Powiatowego. Zatem skarżąca miała prawo uważać, że dopełniła wszelkich warunków dla osiągniecia celu jakim było wstąpienie w miejsce zmarłego małżonka do postępowania. Natomiast wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu nastąpiło w wyniku pouczenia udzielonego przez pracowników organu, przy jednoczesnym poinformowaniu, że jej wniosek transferowy nie został w organie odnaleziony. Zdaniem NSA, Sąd I instancji nie rozważył, czy działania organu podjęte wobec skarżącej, w świetle okoliczności faktycznych i aktywnej postawy skarżącej, nie były obarczone wadliwością prowadzącą do niekorzystnych dla strony skutków. Organ bowiem w wewnętrznie sprzeczny sposób tłumaczył chociażby stan swojej świadomości co do faktu zgonu męża skarżącej. W ocenie sądu II instancji, w sprawie w żaden sposób nie zostało podważone, że E. K. złożyła wniosek transferowy w formie ustnej przy okazji wizyty w siedzibie organu w maju 2012 r. W konsekwencji, gdy uwzględnić na wstępie przywołane twierdzenia strony, które w żadnym stopniu nie zostały podważone przez organ, ani też przez Sąd I instancji, stwierdzić należałoby, że miała ona prawo pozostawać w uzasadnionym przekonaniu, że dopełniła wszelkich wymaganych działań i czynności koniecznych do skutecznego wstąpienia do postępowania zainicjowanego wnioskiem jej zmarłego męża z dnia 11 kwietnia 2012 r. Stąd powinno być przez organ przeprowadzone postępowanie w oparciu o ten wniosek, natomiast konieczność przeprowadzania postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do złożenia tego wniosku została w sposób istotny podważona. NSA nakazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie ponowne rozpatrzenie sprawy, z uwzględnieniem kwestii odnoszącej się do istnienia potrzeby instruowania strony skarżącej odnośnie do obowiązku złożenia przez nią wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku transferowego i potrzeby prowadzenia postępowania w sprawie zainicjowanej tym wnioskiem, w sytuacji, gdy w ogóle nie została rozważona kwestia skuteczności działań podjętych przez nią w maju 2012 r., w tym, w tym ich aspekcie, który odnosił się do oceny skuteczności złożonego przez nią – jak twierdziła – ustnego wniosku, którego organ nie utrwalił w odpowiedni sposób. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zważył, co następuje: Sąd administracyjny wykonuje wymiar sprawiedliwości, poddając kontroli decyzje wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, badając czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego i przestrzegano przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym. W przypadku stwierdzenia naruszenia prawa sąd władny jest wzruszyć zaskarżoną decyzję. Art. 145 p.p.s.a. reguluje kiedy decyzje lub postanowienia podlegają uchyleniu. W myśl art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z kolei z art. 190 ww. ustawy – sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie związany jest zatem wykładnią prawa oraz wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2015 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 2204/13 wydanym w następstwie rozpoznania skargi kasacyjnej E. K. Oceniając zaskarżone rozstrzygnięcie w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w swoich rozważaniach przyjął, że działania podjęte przez skarżącą po śmierci jej męża w związku ze złożonym przez niego wnioskiem o przyznanie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, znajdujące odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy, w postaci: - wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym mężu K. K. (por. zaświadczenie o toczącym się przed Sądem Rejonowym w P. Wydział I Cywilny postępowaniu spadkowym oraz postanowienie tego Sądu Rejonowego z dnia 4 grudnia 2012 r. - k. 32 - 33); - wystąpienia o nadanie numeru identyfikacyjnego (por. zaświadczenie z dnia 21 maja 2012 r. - k. 29); - wystąpienia o nadanie numeru siedziby stada (por. zaświadczenia o zarejestrowaniu siedziby stada – k. 30 – 31); - zmiana rachunku bankowego (por. wyciąg z rachunku – k. 32); jednoznacznie wskazywały na wolę skarżącej wstąpienia do postępowania w miejsce zmarłego i uzyskania przedmiotowych płatności. Ponadto ani organy, ani WSA w Warszawie w żaden sposób nie obaliły twierdzenia skarżącej dotyczącego ustnego złożenia przez nią stosownego wniosku transferowego w maju 2012 r., czyli z zachowaniem terminu określonego w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Stąd należało przyjąć, iż organ powinien prowadzić dalsze postępowanie w przedmiocie przyznania płatności, już ze skarżącą jako stroną postępowania. W tym kontekście za niezasadne należy uznać wszczynanie przez organ postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej za rok 2012. NSA wskazało w swoim uzasadnieniu, że rzeczą organów jest dokonanie oceny, czy nie zachodzą bezwzględne przeszkody we wszczęciu postępowania, czyniące niedopuszczalnym wszczęcie postępowania w tej sprawie przed organem administracji publicznej. Niedobory w przepływie informacji pomiędzy pracownikami organu nie mogą zaś być przyczyną negatywnych konsekwencji dla strony postępowania. Stąd też w ocenie Sądu w sprawie zakończonej postanowieniem Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Warszawie z dnia (...)stycznia 2013 r. wystąpiła – i występowała ona de facto w momencie jego wszczęcia – przesłanka bezprzedmiotowości. Nie można bowiem przywrócić terminu do dokonania czynności stronie, która czynności w istocie dokonała, zachowując tenże termin. Ponadto już w momencie składania wniosku można było zauważyć, że nie będzie on mógł zostać uwzględniony. Za niepotrzebne zatem i mylące należy uznać udzielone skarżącej przez organ informacje o możliwości złożenia przez skarżącą wniosku o przywrócenie terminu. Ponownie rozpatrując sprawę, organy administracji powinny uwzględnić poczynione wyżej uwagi. Biorąc zatem pod uwagę przedstawione powyżej rozważania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.