V SA/Wa 1448/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARIMR w W. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie przyznania renty strukturalnej; oddala skargę J. C. (zwany dalej: skarżącym) ... lipca 2006 r. wystąpił do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (AR i MR) w C. z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej. Ostateczną decyzją Dyrektora M. Oddziału Regionalnego AR i MR w W. z ... września 2007 r. nr ... utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z ... sierpnia 2007 r., przyznającą skarżącemu rentę strukturalną w kwocie ... zł. Organ podtrzymał stanowisko organu I instancji, odmawiające odpowiedniego zwiększenia renty strukturalnej o kwoty z tytułu przekazania na własność za każdy pełny hektar użytków rolnych powyżej 3 ha na powiększenie innego gospodarstwa, nie więcej niż za 20 ha użytków rolnych powyżej 3 ha użytków rolnych, a także z tytułu zwiększenia za każdy przekazany na własność pełny hektar użytków rolnych, jeżeli przekazanie nastąpiło na rzecz rolnika będącego w wieku poniżej 40 lat, ale nie więcej niż za 20 ha użytków rolnych powyżej 3 ha użytków rolnych, stosownie do przepisów § 12 ust. 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.; zwanego dalej: rozporządzeniem). Jak bowiem ustaliły organy, skarżący na podstawie aktu notarialnego ... lutego 2007 r. przekazał swojej córce D. C. także grunty będące uprzednio przedmiotem współwłasności z bratem M. C., których współwłasność została zniesiona ... lipca 2006 r. na podstawie aktu notarialnego i umowy darowizny. W ocenie organów przekazanie tych gruntów na potrzeby zwiększenia wysokości renty strukturalnej było nieskuteczne, a to z uwagi na przepis § 12 ust. 3 cyt. rozporządzenia. W myśl tego przepisu zwiększenia, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i 3, nie dotyczą użytków rolnych wchodzących w skład przekazywanego gospodarstwa rolnego, nabytych przez wnioskodawcę na podstawie umowy zawartej w okresie 2 lat przed dniem złożenia wniosku o rentę strukturalną, chyba że użytki te pozostawały w posiadaniu wnioskodawcy w okresie dłuższym niż 2 lata przed dniem złożenia wniosku o rentę strukturalną na podstawie czynności prawnej z datą pewną lub umowy zawartej z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub Agencją Nieruchomości Rolnych. W ocenie organu część użytków rolnych wchodzących w skład przekazanego córce skarżącego gospodarstwa rolnego było w posiadaniu M. C. Od powyższej decyzji skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Jak podniósł, na zasadzie współwłasności z bratem M. C. prowadził gospodarstwo rolne, którego areał ziemi ulegał powiększeniu. I tak, część gruntów nabyto w wyniku umowy darowizny z ... grudnia 1991 r. oraz na podstawie dziedziczenia ustawowego po ojcu A. C., a także nabyto dalsze grunty na podstawie umów sprzedaży. Według stanowiska skarżącego wspomniana umowa zniesienia współwłasności i umowa darowizny nie łączyła się ze zmianami faktycznymi w zakresie posiadania przez współwłaścicieli poszczególnych składników dzielonego majątku, na co wskazuje § 8 aktu notarialnego. W myśl tego postanowienia wydanie przedmiotów umowy w posiadanie już nastąpiło. Toteż, córce skarżący przekazał grunty, które były w jego posiadaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 maja 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 102/08, uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd I instancji podkreślił, że współwłasność nieruchomości jest stanem prawnym, który nie musi pokrywać się ze stanem faktycznym jakim jest posiadanie. Możliwe jest bowiem zastosowanie przez współwłaścicieli nieruchomości indywidualnego i umownego modelu dotyczącego współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej w ramach którego możliwy jest podział nieruchomości rolnych do odrębnego korzystania przez współwłaścicieli. Odmawiając skarżącemu zwiększenia wysokości renty strukturalnej, stosownie do przepisów § 12 ust. 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia, organ odwoławczy z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, 10 § 1, 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a.) oparł się wyłącznie na stanie prawnym, nie przeprowadzając postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia, czy skarżący był posiadaczem w okresie dłuższym niż 2 lata nieruchomości rolnej przekazanej swojej córce ... lutego 2007 r., składającej się z działek nr: [...]. Sąd I instancji nakazał organowi odwoławczemu wystąpić do skarżącego o przedłożenie dowodów na poparcie stanowiska w zakresie posiadania całej przekazanej córce nieruchomości (przez okres dłuższy niż 2 lata, na podstawie czynności prawnej z datą pewną). Wskazał, że jako dowód na tę okoliczność mogą służyć umowy kontraktacji płodów rolnych. Również w miarę potrzeby organ powinien przeprowadzać dowody z urzędu, aby wyjaśnić sporne w sprawie okoliczności faktyczne. Powyższy wyrok został utrzymany w mocy i stał się prawomocny na podstawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lutego 2009 r. sygn. akt II GSK 821/08, który oddalił skargę kasacyjną z 15 lipca 2008 r. wniesioną przez Dyrektora M. Oddziału Regionalnego AR i MR w W. Wykonując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ II instancji uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego AR i MR w C. z ... sierpnia 2007 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. decyzją nr... z ... czerwca 2009 r. przyznał rentę strukturalną w wysokości ... zł. Przyznana wysokość renty strukturalnej nie obejmowała zwiększeń od połowy powierzchni przekazanych użytków rolnych nabytych w wyniku zniesienia współwłasności na podstawie aktu notarialnego z ... lipca 2006 r. Nie godząc się z wysokością przyznanej renty strukturalnej, skarżący złożył odwołanie. W wyniku rozpatrzenia odwołania Dyrektor M. Oddziału Regionalnego AR i MR decyzją nr ... z ... lipca 2009 r. utrzymał w mocy decyzję z ... czerwca 2009 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie ze wskazaniem Sądu wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z 13 maja 2008 r. na potrzebę zbadania dowodów wniesionych przez skarżącego do postępowania sądowego a dotyczących kontraktacji buraków cukrowych, organ I instancji wystosował do skarżącego wezwanie do złożenia wyjaśnień i przedłożenia dowodów posiadania w okresie co najmniej 2 lat przed dniem złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej działek rolnych o numerach ewidencyjnych: [...], które następnie były przekazane w ramach przyznania renty strukturalnej. W odpowiedzi na ww. wezwanie skarżący dostarczył do ARiMR: umowy kontraktacji [...] z ... marca 2003 r., z ... marca 2004 r. i z ... marca 2005 r., decyzje i nakazy w sprawie wymiaru podatków: rolnego, leśnego i od nieruchomości na lata 2002 – 2006, kserokopię wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2004 r. Oceniając wymienione wyżej dokumenty organ odwoławczy stwierdził, że umowy kontraktacji buraków potwierdzają tylko tonaż kontraktowanych buraków cukrowych oraz odnoszący się do niego, minimalny areał powierzchni uprawy. Na podstawie umów kontraktacji buraków nie można określić posiadania i użytkowania konkretnych działek ewidencyjnych, choć łączna powierzchnia areału jest "zbliżona (2003 r. - ... ha, 2004 r. - ... ha, 2005 r. - ... ha) do powierzchni deklarowanego do przekazania i przekazanego gospodarstwa w ramach przyznania renty strukturalnej (... ha użytków rolnych). Decyzje i nakazy w sprawie wymiaru podatków odnoszą się do nieruchomości własnych i nie wskazują na nieruchomości stanowiące udział osób trzecich, których posiadanie należało ustalić. Organ odwoławczy za rozstrzygający i niepodważalny dowód na nieposiadanie przez skarżącego w okresie co najmniej 2 lat gruntów rolnych nabytych w drodze zniesienia współwłasności udziałów działek przekazanych w ramach przyznania renty strukturalnej, uznał składane w Biurze Powiatowym ARiMR w C. wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i ONW na rok 2005 i 2006. W latach 2005 i 2006 (okres kontrolny), skarżący wnioskował o dopłaty bezpośrednie na jedną działkę ewidencyjną o numerze ew. [...]. Zaś na wszystkie działki ewidencyjne będące przedmiotem przekazania w ramach przyznania renty strukturalnej o dopłaty bezpośrednie w latach 2005 i 2006 wnioskował M. C. Tak ustalony stan faktyczny wyklucza posiadanie odnośnych działek przez skarżącego w okresie dłuższym od 2 lat przed dniem złożenia wniosku o rentę strukturalną na podstawie czynności prawnej z datą pewną. Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 2 ustawy z 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 6 póz. 40 ze zm.) – warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami (...). W przypadku, gdy o płatności bezpośrednie w odniesieniu do konkretnych działek ewidencyjnych obejmujących odpowiednie działki rolne wnioskował M. C. i dopłaty te zostały mu przyznane, to w takim przypadku nie mógł jednocześnie posiadać tych działek skarżący. W świetle powyższego organ odwoławczy stwierdził, że nieposiadanie w okresie dłuższym od 2 lat przed dniem złożenia wniosku o przerzynanie renty podstawie czynności prawnej z datą pewną, gruntów rolnych nabytych przez skarżącego w okresie 2 lat przed dniem złożenia wniosku o rentę strukturalną a przedmiotem przekazania, zostało udowodnione. Skarżący ... sierpnia 2009 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego ARiMR w W. i wniósł o jej uchylenie. Skarżący w motywach skargi stwierdził, że składając dowody w postaci umów kontrakcyjnych [...] w latach 2003 – 2005 udowodnił posiadanie powierzchni gruntów nie mniejszej niż przekazanej córce. Zarzucił, że stwierdzenie organu II instancji, że nakazy w sprawie wymiaru podatków odnoszą się nieruchomości własnych i nie wskazują na nieruchomości stanowiące udział osób trzecich jest nieprawdziwe, ponieważ jest odwrotnie. Ustawodawca w § 12 ust. 3 rozporządzenia, chciał aby grunty powiększające gospodarstwo nabyte w okresie krótszym niż 2 lata przed złożeniem wniosku nie powodowały zwiększeń renty podstawowej. W przypadku skarżącego żadnego zwiększenia powierzchni gruntów nie było, przeciwnie nastąpiło nieznaczne zmniejszenie z ... ha we wnioskach o przyznanie płatności bezpośrednich do przekazanych córce ... ha, ponieważ po zmniejszeniu współwłasności w 2006 r. skarżący zamienił się działkami z bratem M. C. Skarżący wyraził opinię, że udowodnił posiadanie powierzchni gruntów rolnych nie mniejszej niż przekazane córce w okresie 2 lat przed dniem złożenia wniosku o rentę strukturalną, natomiast organ II instancji żąda wykazania posiadania konkretnych działek rolnych, co chyba nie było intencją ustawodawcy. W odpowiedzi na skargę Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z § 12 ust. 1 rozporządzenia – wysokość renty strukturalnej stanowi 210 % kwoty najniższej emerytury. W myśl ust. 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia – wysokość renty strukturalnej zwiększa się o 50 % kwoty najniższej emerytury za przekazanie gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmniej 3 ha użytków rolnych, w przypadku przeniesienia własności użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego (pkt 2); po 3 % kwoty najniższej emerytury za każdy przekazany na własność pełny hektar użytków rolnych przekazywanego gospodarstwa powyżej 3 ha użytków rolnych na powiększenie innego gospodarstwa rolnego i dodatkowo po 3 % kwoty najniższej emerytury za każdy tak przekazany pełny hektar użytków rolnych, jeżeli przekazanie nastąpiło na rzecz rolnika będącego w wieku poniżej 40 lat, ale nie więcej niż za 20 ha użytków rolnych powyżej 3 ha tych użytków (pkt 3). Stosowanie do ust. 3 rozporządzenia – zwiększenia, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i 3, nie dotyczą użytków rolnych wchodzących w skład przekazywanego gospodarstwa rolnego, nabytych przez wnioskodawcę na podstawie umowy zawartej w okresie 2 lat przed dniem złożenia wniosku o rentę strukturalną, chyba że użytki te pozostawały w posiadaniu wnioskodawcy w okresie dłuższym niż 2 lata przed dniem złożenia wniosku o rentę strukturalną na podstawie czynności prawnej z datą pewną lub umowy zawartej z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub Agencją Nieruchomości Rolnych. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy w pierwszej kolejności wskazać, że została ona wydana po uprzednim wyeliminowaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 13 maja 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 102/08 z obrotu prawnego decyzji Dyrektora M. Oddziału Regionalnego ARiMR z ... września 2008 r. Rozpoznając sprawę po uchyleniu wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, organ rozstrzygający sprawę związany był zarówno oceną prawną jak i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w powołanym wyżej orzeczeniu, co wynika z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.) – ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Również sąd administracyjny rozpoznając sprawę ponownie związany jest oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu, co wynika wprost z powołanego wyżej uregulowania zawartego w art. 153 p.p.s.a. Przez ocenę prawną, o której stanowi analizowany przepis, należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć zarówno stanu faktycznego, jak i wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego. Przy czym obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie i na sądzie może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (por. wyrok NSA z 26 czerwca 2000 r. I SA/Ka 2408/98). Natomiast naruszenie przez organy administracyjne postanowień art. 153 p.p.s.a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje uchylenie ich przez sąd administracyjny. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez te organy związania orzeczeniem tego sądu. Mając na uwadze powyższe powtórzyć należy, że w powołanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (zaakceptowanym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lutego 2009 r. sygn. akt II GSK 821/08 oddalającym skargę kasacyjną) wyraźnie wskazał, że kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest ustalenie przez organy kwestii posiadania przez skarżącego całej przekazanej córce nieruchomości rolnej tj. działek ewidencyjnych o numerach ... (w okresie dłuższym niż 2 lata przed dniem złożenia wniosku o rentę strukturalną). Przyjęcie w powyższych wyrokach, że najważniejsze dla sprawy jest ustalenie posiadania ww. nieruchomości rolnej we wskazanym okresie, oznacza, że zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, jak i Naczelny Sąd Administracyjny nie miały wątpliwości co do tego, że skarżący nabył ww. użytki rolne wchodzące w skład przekazywanego gospodarstwa rolnego na podstawie umowy zawartej w okresie 2 lat przed dniem złożenia wniosku o rentę strukturalną. Nabycie przez skarżącego przekazanych córce użytków rolnych nastąpiło bowiem ... lipca 2006 r. w dniu zawarcia w formie aktu notarialnego umowy zniesienia współwłasności między skarżącym i jego żoną J. C., a M. C. i jego żoną E. C. Przypomnieć należy – odnosząc się do zaprezentowanej przez skarżącego w odwołaniu z ... lipca 2009 r. interpretacji pojęcia "nabycie" – że umowa zniesienia współwłasności stanowi rozporządzenie nieruchomością, która kończy się nabyciem wyłącznej własności całej rzeczy przez jednego ze współwłaścicieli. (por. Gniewek Edward, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz. Zakamycze 2001, komentarz do art. 210 kodeksu cywilnego). Tak więc aby skarżącemu mogły zostać naliczone pełne zwiększenia wysokości renty strukturalnej o jakich mowa § 12 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia, koniecznym było udowodnienie, że działki ewidencyjne nr ... były w okresie dłuższym niż 2 lata przed dniem złożenia wniosku o rentę strukturalną w posiadaniu skarżącego. Przy czym – wbrew zarzutom skargi – chodzi tu o udowodnienie posiadania przez wnioskodawcę konkretnych gruntów rolnych tj. powierzchni użytków rolnych wchodzący w skład przekazywanego gospodarstwa rolnego, a nie samego faktu posiadania jakichkolwiek innych użytków rolnych tej wielkości. Zdaniem Sądu organy administracji przeprowadziły prawidłowe i wnikliwie postępowanie w kwestii posiadania wyżej wymienionych działek w wyniku którego bezspornie ustaliły, że skarżący w latach 2005 – 2006 r. wnioskował o dopłaty bezpośrednie na jedną działkę ewidencyjną o numerze 192/2 (która nie wchodziła w skład przekazanego córce gospodarstwa rolnego). Natomiast na wszystkie działki ewidencyjne będące przedmiotem przekazania w ramach przyznania renty strukturalnej o dopłaty bezpośrednie w latach 2005 i 2006 wnioskował brat skarżącego M. C., o czym świadczą znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych z ... maja 2005 r. i z ... maja 2006 r. oraz decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. z ... maja 2005 r. i z ... grudnia 2006 r. o przyznaniu tychże płatności. Tak ustalony stan faktyczny wyklucza jednocześnie posiadanie odnośnych działek przez skarżącego w okresie dłuższym od 2 lat przed dniem złożenia wniosku o rentę strukturalną na podstawie czynności prawnej z datą pewną. W zaskarżonej decyzji słusznie wskazano, że zgodnie z przepisem art. 2 ust. 2 ustawy z 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 6 poz. 40 ze zm.) – warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami (...). Zatem w przypadku, gdy o płatności bezpośrednie w odniesieniu do konkretnych działek ewidencyjnych obejmujących odpowiednie działki rolne wnioskował M. C.. i dopłaty te zostały mu przyznane, to w takim przypadku nie mógł jednocześnie posiadać tych działek skarżący. Powyższe oznacza, że organy administracji prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepis art. § 12 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia i przyznały skarżącemu rentę strukturalną we właściwej wysokości. Wskazać także należy, że organy administracji wydając swoje decyzje w pełni zastosowały się do wskazań zawartych w wyżej wymienionych wyrokach. Należy zatem przyjąć, że wydane w niniejszej sprawie decyzje zarówno organu II instancji, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały z poszanowaniem przepisów proceduralnych. Z wyżej wymienionych względów zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.