V SA/Wa 1475/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. S. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... marca 2009 r. Nr ... w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym W. S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z pełnoletnią córką, posiada dom o pow. ... m2, budynki gospodarcze oraz nieruchomość rolną o pow. ... ha. Oświadczył, iż nie uzyskuje żadnego dochodu i podniósł, że jego córka uczy się i nie posiada majątku, zaś w związku z suszą i pożarem zboża ma trudną sytuację. Do wniosku załączył kserokopie zaświadczenia o pożarze zboża w dniu ... lipca 2008 r. oraz decyzji o przyznaniu jednorazowego zasiłku celowego w związku z suszą w 2006 r. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 15 grudnia 2009 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z 23 grudnia 2009 r., w którym wyjaśnił, iż nie uzyskuje dochodu z prowadzonego gospodarstwa, utrzymuje się ze sprzedaży płodów wyprodukowanych we własnym gospodarstwie, zaś pieniądze uzyskane ze sprzedaży płodów nie wystarczają na zakup właściwego sprzętu celem zwiększenia produkcji. Do pisma ponownie załączył kserokopie dokumentów złożonych wraz z formularzem PPF. Postanowieniem z 7 stycznia 2010 r. referendarz sądowy w wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazując, że pisma procesowego z 23 grudnia 2009 r., złożonego na wezwanie do udzielania informacji nie sposób było uznać za odpowiedź na zadane pytania, gdyż wnioskodawca oświadczył, iż nie uzyskuje dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego, a jednocześnie wskazuje, iż prowadzi sprzedaż płodów wyprodukowanych w tym gospodarstwie, nie podając jednocześnie jaka jest miesięczna wysokość pozyskiwanych w ten sposób środków pieniężnych. Nie udzielił również odpowiedzi na pytanie o wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, nie podał czy posiada rachunki bankowe oraz nie nadesłał wskazanych w zarządzeniu dokumentów. W piśmie z 25 stycznia 2010 r. strona zawarła sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). W orzeczeniu z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił ponadto uwagę, na fakt, iż strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie pomimo kierowanego pod adresem skarżącego w dniu 15 grudnia 2009 r. wezwania do udzielenia dodatkowych informacji strona nie udzieliła odpowiedzi na kluczowe dla oceny wniosku pytania, dotyczące miesięcznych wydatków jego rodziny związanych z mieszkaniem i utrzymaniem, jak również co do ewentualnie posiadanych zasobów pieniężnych. Przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Powyższe w dużej mierze uniemożliwiło Sądowi dokonania oceny, czy ubiegający się o przyznanie prawa pomocy wypełnia ustawowe przesłanki przyznania wnioskowanego prawa. Analizując złożone przez stronę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych w sprawie, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o uzyskiwane dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz posiadane ewentualnie środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym. Nie sposób jest przyjąć, by wnioskodawca – mający do tego na utrzymaniu pełnoletnią córkę – egzystował nie osiągając żadnego dochodu, ani też nie uzyskując środków finansowych w inny sposób. Nie można uznać za odpowiedź na zadane pytania ogólnych twierdzeń skarżącego o jego ciężkiej sytuacji, a z załączonych kserokopii dokumentów wynika, iż w wyniku pożaru w 2008 roku zniszczeniu uległo ... ha zboża, zaś susza miała miejsce w roku 2006, podczas gdy wnioskodawca winien wykazać stan majątkowego posiadania w dacie złożenia wniosku oraz przedstawić miesięczne wydatki związane z utrzymaniem siebie i rodziny, zaś ocenę tego czy przekraczają one uzyskiwane dochody pozostawić uznaniu sądu rozpoznającego wniosek. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 należało orzec jak w sentencji postanowienia.