V SA/Wa 1479/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA – Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w pomniejszonej wysokości postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych; Skarżący - S.K. - w dniu 25 listopada 2009 r. (data nadania) zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku oświadczył, iż ma niskie dochody oraz zobowiązania kredytowe dotyczące zakupu gruntów rolnych. Wskazał, że nie może uiścić wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnił, iż dochód jaki w 2009 r. przyniosło prowadzone przez niego gospodarstwo rolne był mały z uwagi na niewielkie plony spowodowane suszą oraz niskie ceny produktów rolnych. Skarżący zaznaczył również, iż ponosi stałe wysokie opłaty za dzierżawę gruntów oraz spłaca zobowiązania zaciągnięte na zakup gruntów rolnych (raty kredytu bankowego, raty dla Skarbu Państwa). Prowadzona działalność gospodarcza (kiosk z prasą) daje dochód wystarczający na bieżące wydatki utrzymania rodziny (zapłata czynszu mieszkaniowego, opłaty za media, żywność i nieznacznie wspomaga działalność rolniczą). Jak wynika ze złożonego przez skarżącego formularza PPF S.K. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i córką. Posiada mieszkanie o pow. [...] m² oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha (z czego grunty o powierzchni [...] ha są nieobciążone, pozostałe natomiast zostały zakupione na kredyt zaciągnięty na okres 13 lat). Ponadto z przedmiotów wartościowych posiada samochód ciężarowo-osobowy o wartości ok. [...] tys. zł oraz ciągnik rolniczy o wartości ok. [...] tys. zł. Dochody gospodarstwa domowego wynoszą brutto [...] zł. Zarządzeniem z dnia 3 grudnia 2009 r. skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących jego sytuację materialną. Z uwagi na fakt, iż skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów, postanowieniem z 8 stycznia 2010 r. odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanej pomocy, nie można było bowiem ustalić jak w rzeczywistości wygląda sytuacja materialna wnioskodawcy. W dniu 8 lutego 2010 r. (data nadania) skarżący zwrócił się z wnioskiem o przywrócenie terminu do nadesłania dodatkowych dokumentów i jednocześnie złożył sprzeciw na postanowienie odmawiające mu przyznania pomocy. Do pisma dołączył m.in. oświadczenie dotyczące miesięcznych wydatków związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych, w którym wskazał również, iż za 2008 r. uzyskał dopłaty do gruntów rolnych w wysokości [...] zł, zaświadczenie z Urzędu Gminy w S. wskazujące na wysokość rocznego dochodu z gospodarstwa rolnego, Akt notarialny (Repertorium A nr [...]) potwierdzający zakup nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, harmonogram spłat kredytu udzielonego w dniu 18 czerwca 2009 r., w wysokości [...] tys. zł, deklaracje podatkowe za miesiące od października do grudnia 2009 r., zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008, historię konta za okres od 12 czerwca 2009 r. do 7 lutego 2010 r., faktury VAT potwierdzające wysokość rat czynszu dzierżawnego: - [...] zł - faktura nr [...] z terminem zapłaty do 31 marca 2009 r. - [...] zł - faktura nr [...] z terminem zapłaty do 15 listopada 2009 r. - [...] zł - faktura nr [...] za II półrocze 2008 r. z terminem zapłaty do 28 lutego 2009 r. - [...] zł - faktura nr [...] za II półrocze 2008 r. z terminem zapłaty do 28 lutego 2009 r. - [...] zł - faktura nr [...] za I półrocze 2009 r. z terminem zapłaty do 30 września 2009 r. - [...] zł - faktura nr [...] za I półrocze 2009 r. z terminem zapłaty do 30 września 2009 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do nadesłania dodatkowych dokumentów jest bezzasadny i nie podlega rozpatrzeniu. Zgodnie bowiem z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) – dalej ustawy p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec powyższego złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy, będzie rozpoznany bez konieczności przywrócenia terminu do złożenia dodatkowych dokumentów, których skarżący uprzednio, pomimo wezwania nie nadesłał. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 p.p.s.a. - ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stosowana jest w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Ponadto ubiegający się o pomoc winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, a dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Udzielenie bowiem stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Analiza podanych przez skarżącego okoliczności oraz dokumentów dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku, gdyż skarżący posiada dostateczne środki finansowe na uiszczenie wpisu sądowego. Po pierwsze zauważyć należy, iż skarżący prowadzi gospodarstwo rolne dużych rozmiarów. Z zaświadczenia Urzędu Gminy w S. wynika, iż ma ono powierzchnię ponad [...] ha, a dochód roczny gospodarstwa kształtuje się na poziomie [...] zł. Ponadto uzyskuje on pomoc w postaci dopłat unijnych – według oświadczenia [...] zł. W sumie roczny dochód gospodarstwa wynosi ponad [...] zł. Taka wysokość dochodów w gospodarstwie domowym skarżącego, w skład którego wchodzą trzy osoby, nawet przy wskazanych przez skarżącego bardzo wysokich miesięcznych kosztach utrzymania (około [...] zł) nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał bowiem w swoim oświadczeniu by wszystkie środki finansowe pozostające w jego dyspozycji były pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne) związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych. Przede wszystkim zauważyć należy, iż część kosztów, które ponosi skarżący nie mieści się w zakresie terminu "koniecznego utrzymania siebie i rodziny". Do kosztów tych niewątpliwie nie można zaliczyć wydatków ponoszonych co miesiąc na Internet, czy telewizję kablową w wysokości [...] zł miesięcznie. Wskazać bowiem należy, iż o ile posiadanie Internetu, czy telewizji mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie ww. mediów w przypadku osoby ubiegającej się o pomoc, standard ten przekracza. Ponadto skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił, iż miesięczna kwota wydatków ponoszonych przez trzyosobową rodzinę na wyżywienie, ubranie, lekarstwa, dojazdy, nauka, chemia, kosmetyki, wynosi [...] zł. Skarżący nie przedstawił żadnych faktur (rachunków) potwierdzających koszty zakupu lekarstw, czy dojazdów, co może sugerować, iż wskazana kwota jest zawyżona. Zaznaczyć również należy, iż złożone przez skarżącego oświadczenia dotyczące wysokości miesięcznego dochodu brutto są niewiarygodne, mianowicie skarżący twierdzi, iż dochód jaki przynosi prowadzona działalność gospodarcza wynosi [...] zł, natomiast z wyciągów z rachunku bankowego wynika, iż uzyskuje on wyższą kwotę, tj. [...] zł – czerwiec 2009 r., [...] zł – lipiec 2009 r., [...] zł – sierpień 2009 r., [...] zł – październik 2009 r., [...] zł – grudzień 2009 r. Skarżący wskazał również, iż czynsz mieszkaniowy wynosi [...] zł, podczas gdy z rachunku bankowego wynika, iż w istocie skarżący uiszcza niższe kwoty (od [...] zł do [...] zł). Wyjaśnienia wymaga także, iż nadesłane faktury VAT (potwierdzające wydatki z tytułu dzierżawy gruntów rolnych) dotyczyły czynszu za 2008 i 2009 r. i nie mogą mieć znaczenia dla oceny obecnej sytuacji finansowej skarżącego. W tym miejscu przypomnieć należy, iż to na skarżącym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, iż skarżący winien z należyta starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, ze skarżący nie w pełni wykonał ciążący na nim obowiązek złożenia stosownych oświadczeń i nadesłania żądanych dokumentów. Nie nadesłał bowiem wyciągów i wykazów z rachunku bankowego pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żony, a także dokumentów potwierdzających wydatki na leczenie. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.