V SA/Wa 1485/10

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 20 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] kwietnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym A. W. wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z [...] kwietnia 2010r. wystąpiła z wnioskiem (uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 2 sierpnia 2010r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Wnioskodawczyni wskazała, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się z dochodów z gospodarstwa rolnego w wysokości ok. 1000 złotych miesięcznie. Oświadczyła, iż z powodu przewlekłej choroby leczy się i ponosi wydatki na zakup leków. Jest osobą samotną i ponosi wydatki na najem siły roboczej w swoim gospodarstwie rolnym do prac polowych w wysokości ok. 300 złotych miesięcznie oraz na bieżące wydatki w wysokości 120 złotych (gaz, energia elektryczna, telefon). Skarżąca ponadto wskazała, iż posiada dom drewniany o pow. 48 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 19,29 ha (z czego dzierżawi 6,64 ha). Ponadto skarżąca zobowiązana jest płacić czynsz dzierżawny w wysokości 1500 złotych i podatek rolny w wysokości 800 złotych. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie skarżąca wskazała, iż jej miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą około 730 zł (energia elektryczna, gaz, telefon, lekarstwa, wyżywienie i ubranie). Wyjaśniła, iż nie posiada oszczędności, ani przedmiotów wartościowych oraz, że uzyskuje dopłaty do gruntów rolnych w wysokości 18.262,68 złotych. Z nadesłanego zaświadczenia Urzędu Gminy w Z. wynika, iż dochód roczny gospodarstwa rolnego wynosi 33.841 zł. Ponadto skarżąca nadesłała zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy, fakturę za leki w wysokości 18,65 złotych oraz wyciąg z rachunku bankowego ze stanem na dzień 15 września 2010r. w wysokości 0,54 zł oraz wskazujący, iż bezpośrednio po doręczeniu wezwań (2 sprawy – wpisy po 200 złotych) do uiszczenia wpisu, skarżąca dokonała wypłaty z rachunku kwoty ponad 10.000 złotych. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z 28 września 2010 r. ponownie wezwano skarżącą do wskazania na co wydatkowała kwotę ponad 10.000 złotych. W odpowiedzi na powyższe skarżąca wskazała, iż przy zakupie towarów nie żąda faktur VAT tylko przyjmuje paragony, których przetrzymywanie nie ma obowiązku i w związku z tym ich nie posiada. Wyjaśniła, iż za kwotę 10.000 złotych zakupiła m.in. 721 litrów oleju napędowego (ponad trzy tysiące złotych), a pozostała kwota została wydatkowana na prowadzenie gospodarstwa rolnego (zakup nawozów, środków ochrony roślin, remont ciągnika, wynajem kombajny, robocizna, prasowanie słomy). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej ustawy p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym określa art. 245 §2 i art. 246 §1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §2 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a, zostaje przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja prawa pomocy stosowana jest w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Analiza podanych przez skarżącą okoliczności oraz dokumentów finansowych dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku, gdyż skarżąca nie wykazała braku środków na pokrycie kosztów postępowania. Po pierwsze i najważniejsze należy zauważyć, iż skarżąca po doręczeniu 6 lipca 2010r. wezwań do uiszczenia wpisu, dokonała w dniach 6 i 12 lipca 2010r. wypłaty z rachunku bankowego kwoty ponad 10.000 złotych. W związku z tym na datę doręczenia zarządzeń o wezwaniu do uiszczenia wpisu skarżąca posiadała znaczne środki finansowe, które mogła przeznaczyć na wpisy sądowe oraz ustanowienie radcy prawnego. Jednakże dokonała wypłaty i jak twierdzi pieniądze przeznaczyła na utrzymanie gospodarstwa rolnego. W tym miejscu warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Ponadto same wyjaśnienia dotyczące wydatkowania kwoty ponad 10.000 złotych budzą poważne wątpliwości, mianowicie po pierwsze zbieżność dat sugeruje iż skarżąca dokonała wypłaty wiedząc, iż w przypadku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy zostanie wezwana do dodatkowych oświadczeń (skarżąca, już wcześniej wnosiła o przyznanie prawa pomocy, np. w sprawie V SA/Wa 2811/08) i w przypadku pozostawania na rachunku tak dużej kwoty nie zostanie jej przyznane prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających, iż wydatkowała ww. kwotę. Wyjaśnienia w postaci wskazania, iż nie posiada paragonów, gdyż nie ma obowiązku ich przetrzymywania są niewiarygodne, gdyż w ten sposób można tłumaczyć każdy wydatek. Reasumując skarżąca wnosząc skargi winna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i dokonać zabezpieczenia odpowiednich środków finansowych we własnym budżecie, a nie przerzucać koszty te na budżet państwa. Co więcej skarżąca posiadała odpowiednią kwotę, która powinna zostać przeznaczona na koszty sądowe i ewentualne ustanowienie radcy prawnego. W związku z powyższym należy uznać, iż skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, gdyż jej oświadczenia są nierzetelne. Niezależnie od powyższego należy podnieść, iż skarżąca miesięcznie osiąga dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości ok. 1.000 złotych, ponadto, o czym skarżąca nie wspomniała otrzymuje (otrzymywała ?) zasiłek chorobowy w wysokości od 270 złotych do 390 złotych (dane z rachunku bankowego), uzyskała również dopłaty do gruntów rolnych w wysokości 18.262,68 złotych. Dochód roczny gospodarstwa kształtuję się na poziomie 33.841 zł. W związku z powyższym dochód miesięczny wynosi co najmniej 2520 złotych (18.262,68 : 12 + 1000 złotych ). Do tej kwoty nie wliczono dochodów z zasiłku chorobowego. W związku z tym należy podkreślić, iż skarżąca osiąga stałe znaczne dochody, które nawet po odliczeniu wskazanych wydatków, mogą zostać przeznaczone na koszty sądowe i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego też również z tego powodu przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie byłoby niezasadne. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącej jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jej osoby. Wskazane powyżej okoliczności świadczą natomiast o tym, iż skarżąca nie znajduje się w sytuacji ubóstwa rozumianego jako brak środków finansowych pozwalających na godną egzystencję i będzie w stanie pokryć koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika jak i ewentualne przyszłe koszty sądowe, które wcześniej opłacała. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.