V SA/Wa 1493/09

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2008 r. Nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu kary pieniężnej; postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym; Skarżący, P. M., złożył 13 stycznia 2010r. wniosek (uzupełniony na urzędowym formularzu) o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z rodzicami, utrzymuje się z dochodów rodziców z tytułu świadczeń emerytalnych w wysokości łącznie 1683,56 złotych. Skarżący wyjaśnił, iż sam nie pracuje i nie uzyskuje dochodów. Oświadczył, iż posiada dom o powierzchni 140 m2, działkę o powierzchni 682 m2 oraz samochód osobowy marki [...] z 2003r. Innych nieruchomości, oszczędności i przedmiotów nie posiada. Wyjaśnił również, iż został zmuszony do likwidacji działalności gospodarczej i sprzedaży wszystkich środków transportu w celu spłacenia należności kredytowych. Obecnie jest zadłużony zarówno wobec polskich organów (podatek od środków transportowych – należność rozłożona na raty) jak i rosyjskiego urzędu celnego (55.000 złotych). W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 4 lutego 2010 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów w terminie siedmiu dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z 16 lutego 2010r. (data nadania), w którym wyjaśnił, iż miesięczne wydatki jego i rodziców związane z utrzymaniem przedstawiają się następująco: podatek od nieruchomości – 180 złotych, gaz za grudzień i styczeń (ogrzewania) – 1150 złotych, energia elektryczna, woda, telefon – 200 złotych, wyżywienie – cyt. "ile zostanie i dopożyczam". Ponadto skarżący oświadczył, iż zarówno on jak i rodzice nigdzie nie pracują. Skarżący jest osobą bezrobotną, nie zarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Wyjaśnił również, iż zarówno on jak i osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe nie posiadają oszczędności pieniężnych, ani lokat. Wnioskodawca posiada natomiast samochód marki [...] z 2003r., który obecnie wystawiony jest na sprzedaż ze względu na opłaty oraz samochód marki [...] ([...]) z 2004r., którego raty skarżący jeszcze spłaca. Stwierdził również, że obecnie brakuje mu pieniędzy na spłatę rat, w związku z tym zapożycza się u rodziny do czasu sprzedaży samochodu, innej pomocy finansowej nie uzyskuje. Do pisma skarżący załączył wyciąg ze swojego rachunku bankowego z saldem zamknięcia rachunku w dniu 22 czerwca 2009r. w wysokości 0,01 złotych, wyciąg z rachunku rodziców za okres od 1 stycznia 2009r. do 10 lutego 2010r. , zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu za 2008r. PIT-36L z wykazanym dochodem w wysokości 17. 978,52 złotych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym – na podstawie art. 256 p.p.s.a. – rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF z 22 stycznia 2010 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej jego oraz jego rodziny oraz do złożenia określonych dokumentów. Ustalenia wymagało bowiem, czy skarżący uzyskuje jakiekolwiek dochody, a jeśli tak to w jakiej wysokości, czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób. W tym miejscu przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że z pisma procesowego z 16 lutego 2010 r., złożonego na wezwanie do udzielania konkretnych informacji, nie sposób uznać za odpowiedź na zadane pytania. Co więcej, jego oświadczenia budzą poważne wątpliwości. Mianowicie skarżący wskazuje, iż nigdzie nie pracuje i utrzymuje się z dochodów rodziców w wysokości łącznie 1683,56 złotych. Zgodnie z jego oświadczeniem zarówno rodzice jak i on sam nie posiadają żadnych oszczędności, natomiast ponoszą znaczne wydatki, tj. na same utrzymania nieruchomości wydają ok. 1000 złotych, pozostała kwota przeznaczana jest na wyżywienie. Skarżący natomiast zobowiązany jest do spłaty kredytów i rat zaległości podatkowych w wysokościach znacznie przekraczających dochody rodziców, tj. ok. 2300 złotych (272,76 złotych – kredyt w [...] SA, 1708,55 złotych – umowa kredytu nr 20566236,. 360 złotych – raty zaległości z tytułu podatku). Z załączonych dokumentów wynika, iż wnioskodawca regularnie opłaca raty (w rubryce kwota zobowiązania przeterminowanego wpisano 0,00). Ponadto skarżący posiada dwa samochody, których użytkowanie powoduje dodatkowe wydatki (paliwo, ubezpieczenie, przeglądy), a które w żaden sposób nie znajdują odzwierciedlenia w przedstawionych źródłach dochodu. Trudno bowiem uznać, iż skarżący pożycza pieniądze na spłatę rat kredytowych i utrzymanie (tj. kwota ok. 2300 złotych miesięcznie) i w żaden sposób nie dąży do znalezienia pracy, skoro od 2009r. (data zawieszenia działalności gospodarczej) jest osobą bezrobotną i co więcej nie zarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Tezy dotyczącej zaciąganych pożyczek w żaden sposób skarżący nie udowadnia ani uprawdopodabnia, załączając np. stosowną umowę, oświadczenie, deklarację podatkową itp. Ponadto należy zauważyć, iż sytuacja finansowa skarżącego jest inna niż przedstawiana w oświadczeniu, gdyż wnioskodawca nawet nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Wskazać również należy, iż o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. Ponadto konieczność spłacania kredytów bankowych nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywato - prawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie również formę kredytu udzielonego ze Skarbu Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania. Jest to przy tym kredyt udzielany na całkowicie odmiennych zasadach. Na zakończenie należy również podnieść, iż skarżący wezwany do nadesłania rachunków bakowych oświadczył, iż swój rachunek zlikwidował 22 czerwca 2009r., nie ujawnił natomiast stanu rachunku o nr 34 1020 ...... [...] 4193, z którego skarżący w dniu 8 lipca 2009r. przekazał środki rodzicom. Skarżący nie wyjaśnił także, co się stało z drugim rachunkiem w [...] Bank [...]. Przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Reasumując należy zauważyć, iż sytuacja finansowa skarżącego jest inna niż przedstawiana we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi zainteresowany powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.