V SA/Wa 1493/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie Przewodniczący – Sędzia WSA Jolanta Bożek po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2008 r. Nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu kary pieniężnej; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym; Skarżący, P. M., złożył 13 stycznia 2010r. wniosek (uzupełniony na urzędowym formularzu) o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z rodzicami, utrzymuje się z dochodów rodziców z tytułu świadczeń emerytalnych w wysokości łącznie [...] złotych. Skarżący wyjaśnił, iż sam nie pracuje i nie uzyskuje dochodów. Oświadczył, iż posiada dom o powierzchni [...] m2, działkę o powierzchni [...] m2 oraz samochód osobowy marki [...] z 2003r. Innych nieruchomości, oszczędności i przedmiotów nie posiada. Wyjaśnił również, iż został zmuszony do likwidacji działalności gospodarczej i sprzedaży wszystkich środków transportu w celu spłacenia należności kredytowych. Obecnie jest zadłużony zarówno wobec polskich organów (podatek od środków transportowych – należność rozłożona na raty) ja i rosyjskiego urzędu celnego ([...] złotych). W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem z 4 lutego 2010 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów w terminie siedmiu dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z 16 lutego 2010r., w którym wyjaśnił, iż miesięczne wydatki jego i rodziców związane z utrzymaniem przedstawiają się następująco: podatek od nieruchomości – [...] złotych, gaz za grudzień i styczeń (ogrzewania) – [...] złotych, energia elektryczna, woda, telefon – [...] złotych, wyżywienie – cyt. "ile zostanie i dopożyczam". Ponadto skarżący oświadczył, iż zarówno on jak i rodzice nigdzie nie pracują. Skarżący jest osobą bezrobotną, nie zarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Wyjaśnił również, iż zarówno on jak i osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe nie posiadają oszczędności pieniężnych, ani lokat. Wnioskodawca posiada natomiast samochód marki [...] z 2003r., który obecnie wystawiony jest na sprzedaż ze względu na opłaty oraz samochód marki [...] z 2004r., którego raty skarżący jeszcze spłaca. Stwierdził również, że obecnie brakuje mu pieniędzy na spłatę rat, w związku z tym zapożycza się u rodziny do czasu sprzedaży samochodu, innej pomocy finansowej nie uzyskuje. Do pisma skarżący załączył wyciąg ze swojego rachunku bankowego z saldem zamknięcia rachunku w dniu 22 czerwca 2009r. w wysokości [...] złotych, wyciąg z rachunku rodziców za okres od 1 stycznia 2009r. do 10 lutego 2010r. , zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu za 2008r. PIT-36L z wykazanym dochodem w wysokości [...] złotych. W wyniku rozpoznania wniosku postanowieniem z dnia 26 lutego 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał m.in., iż na podstawie złożonego przez skarżącego oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych w sprawie i wydatków na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślił, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Pismem z dnia 10 marca 2010r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu wskazał, m.in., że jest właścicielem jedynie 1/15 części nieruchomości, co daje ok.[...] m2 domu oraz [...] m2 działki, natomiast samochód marki [...] stanowi wyłączną własność jego matki A. M. Skarżący wyjaśnił także, iż konta o nr [...] nigdy nie posiadał i nic mu nie wiadomo na temat przekazania środków pieniężnych z takowego rachunku rodzicom. Do czerwca 2008r. był posiadaczem dwóch rachunków w Banku [...], oba zostały zamknięte. Likwidacji uległo także konto w Banku [...]. Ponadto, zdaniem skarżącego, argument, iż reguluje w terminie ciążące na nim zobowiązania nie powinien skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Zaniechanie spłacania kolejnych rat kredytów pociągnęłoby za sobą negatywne skutki. Tylko dzięki pomocy rodziny i znajomych jest w stanie spłacać raty zaciągniętych kredytów. Skarżący podniósł, iż odmowa zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych pozbawi go, wobec braku jakichkolwiek oszczędności jak również wartościowych ruchomości i nieruchomości, prawa do Sądu, ponieważ jego sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie wpisu sądowego i opłaty za pomoc adwokata. Rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), dalej: p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 p.p.s.a.).. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF z 22 stycznia 2010 r. wraz z twierdzeniami podniesionymi w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. Biorąc pod uwagę powyższe oraz znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy, Sąd uznał, iż wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 244 §1 ustawy p.p.s.a. - prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...). W myśl art. 245 §1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z §3 powołanego przepisu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...). Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., zostaje przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Spełnienie tej przesłanki obliguje do przyznania prawa pomocy w stosownym zakresie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stosowana jest zatem w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby i które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy spoczywa wnioskodawcy, który winien z należytą starannością przedstawić swoją sytuację majątkową. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że oświadczenia wnioskodawcy budzą poważne wątpliwości. Mianowicie skarżący wskazuje, iż nigdzie nie pracuje i utrzymuje się z dochodów rodziców w wysokości łącznie [...] złotych. Zgodnie z jego oświadczeniem zarówno rodzice jak i on sam nie posiadają żadnych oszczędności, natomiast ponoszą znaczne wydatki, tj. na same utrzymania nieruchomości wydają ok. [...] złotych, pozostała kwota przeznaczana jest na wyżywienie. Skarżący natomiast zobowiązany jest do spłaty kredytów i rat zaległości podatkowych w wysokościach znacznie przekraczających dochody rodziców, tj. ok. [...] złotych ([...] złotych – kredyt w [...], [...] złotych – umowa kredytu nr [...],. [...] złotych – raty zaległości z tytułu podatku). Z załączonych dokumentów wynika, iż wnioskodawca regularnie opłaca raty (w rubryce kwota zobowiązania przeterminowanego wpisano 0,00). Ponadto skarżący posiada dwa samochody, których użytkowanie powoduje dodatkowe wydatki (paliwo, ubezpieczenie, przeglądy), a które w żaden sposób nie znajdują odzwierciedlenia w przedstawionych źródłach dochodu. Trudno bowiem uznać, iż skarżący pożycza pieniądze na spłatę rat kredytowych i utrzymanie (tj. kwota ok. [...] złotych miesięcznie) i w żaden sposób nie dąży do znalezienia pracy, skoro od 2009r. (data zawieszenia działalności gospodarczej) jest osobą bezrobotną i co więcej nie zarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Wnosząc sprzeciw wnioskodawca nie wyjaśnił powyższych wątpliwości. Podkreślić należy, iż konieczność spłacania kredytów bankowych nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywato - prawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie również formę kredytu udzielonego ze Skarbu Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania. Jest to przy tym kredyt udzielany na całkowicie odmiennych zasadach. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Reasumując należy podkreślić, iż uiszczenie wpisu sądowego jest obowiązkiem skarżącego i zwolnienie z tego obowiązku następuje w wyjątkowych sytuacjach udokumentowanych przez samego skarżącego. W ocenie Sądu, sytuacja materialna wykazana przez skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy - na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. - orzeczono jak w sentencji postanowienia.