V SA/Wa 1565/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Protokolant st. specjalista - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2012 r. sprawy ze skargi Powiatu Miasta B. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie nakazu zwrotu wypłaconych środków pieniężnych; oddala skargę Po rozpatrzeniu odwołania Powiatu Miasta B. od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia (...)września 2011 r. .znak; (...) Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia (...) maja 2012 r. nr (...) utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu własnej decyzji organ odwoławczy przywołał m.in. następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z dnia (...)września 2011 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych nakazał Powiatowi Miasto B. zwrot środków Funduszu w łącznej kwocie 12.430,55 zł wraz z odsetkami w wysokości jak dla zaległości podatkowych, naliczonymi: dla kwoty 8.000,00 zł od dnia 22 grudnia 2009 r. do dnia wpłaty dla kwoty 2,799.00 zł od dnia 22 grudnia 2009 r. do dnia wpłaty dla kwoty 1.631 ,55 zł od dnia 12 października 2009 r. do dnia wpłaty Środki te zostały przekazane Miastu B. według algorytmu na podstawie art. 48 ust. i pkt 1 ustawy o rehabilitacji, a następnie przyznane i wypłacone przez Powiat osobom niepełnosprawnym na dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznej. Uznając trafność powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zacytował przepis art. 49e ust.1 zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przypomniał, że w przedmiotowej sprawie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B.y przyznał dofinansowania dwóm osobom niepełnosprawnym na podstawie przepisu § 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 roku w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, która mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, który stanowi, że o dofinansowanie ze środków Funduszu zadań, jeśli ich realizacja umożliwi lub w znacznym stopniu ułatwi osobie niepełnosprawnej wykonywanie podstawowych, codziennych czynności z otoczeniem, mogą ubiegać się: 1. na likwidację barier architektonicznych - osoby niepełnosprawne, które mają trudności w poruszaniu się, jeśli są właścicielami nieruchomości lub użytkownikami wieczystymi nieruchomości albo posiadają zgodę właściciela lokalu lub budynku mieszkalnego, w którym stale zamieszkują, 2. na likwidację barier w komunikowaniu się i technicznych - osoby niepełnosprawne, jeżeli jest to uzasadnione potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności. Organ wskazał, że na podstawie Umowy Nr (...) z dnia (...) listopada 2009 r. na dofinansowanie zakupu urządzeń, wraz z montażem z zakresu likwidacji barier architektonicznych poprzez przystosowanie łazienki, MOPS przyznał dofinansowanie w wysokości 8.000,00 zł K. B., która zgodnie z załączonym do wniosku orzeczeniem o niepełnosprawności i opinią pracownika socjalnego, nie miała trudności w poruszaniu się. Wskazywany przez stronę fakt posiadania przez wnioskodawcę tzw. niepełnosprawności sprzężonej został potwierdzony przez zaświadczenie lekarza psychiatry wydane już po otrzymaniu wystąpienia pokontrolnego. Ponadto uzasadnienie strony dla podjęcia pozytywnej decyzji w sprawie w/w wnioskodawcy, wskazuje, że przy przyznaniu dofinansowania w tym przypadku MOPS uwzględnił kryteria udzielania pomocy stosowane w pomocy społecznej, a nie warunki udzielania dofinansowania zawarte w rozporządzeniu. Z kolei na podstawie Umowy Nr (...) z dnia (...) listopada 2009 r. na dofinansowanie zakupu urządzeń (wraz z montażem), z zakresu likwidacji barier w komunikowaniu się i technicznych, MOPS przyznał i rozliczył dofinansowanie w wysokości 2,799,00 zł do zakupu zestawu komputerowego w ramach likwidacji barier w: komunikowaniu się W.R., który zgodnie z danymi zawartymi we wniosku oraz załączonym orzeczeniem o niepełnosprawności, nie posiadał ograniczeń uniemożliwiających lub utrudniających swobodne porozumiewanie się i/lub przekazywanie informacji. Zdaniem organu w powyższych przypadkach stwierdzić należy, że MOPS przyznawał dofinansowanie osobom niepełnosprawnym, które nie spełniały podstawowych kryteriów przyznania dofinansowania w ramach §6 w/w rozporządzenia. W ocenie organu nieprawidłowością było także objęcie dofinansowaniem kosztów poniesionych na realizację zadania dotyczącego likwidacji barier architektonicznych przed przyznaniem środków finansowych i zawarciem umowy o dofinansowanie ze środków Funduszu, co jest niezgodne z § 9 ust. 4 rozporządzenia. Rozliczenie zawartej z G. T. w dniu (...) sierpnia 2009 r. Umowy Nr (...)r. na dofinansowanie zakupu urządzeń, wraz z montażem z zakresu likwidacji barier architektonicznych, objęło bowiem materiały o wartości 1.631,55 zł, które zostały zakupione przed zawarciem umowy o dofinansowanie. W ocenie Organu poinformowanie wnioskodawcy o przyjęciu wniosku do realizacji nie jest wystarczające do rozliczenia kosztów przedsięwzięcia poniesionych przed zawarciem umowy o dofinansowanie. Powyższe, w ocenie organu, sankcjonuje obowiązek zwrotu przez Powiat Miasto B. środków Funduszu przekazanych w 2009 r. według algorytmu na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji, które następnie zostały przyznane i wypłacone osobom niepełnosprawnym na dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa, w łącznej kwocie 12.430,55 PLN. Poza tym stosownie do art. 49e ust, 1 ustawy o rehabilitacji (...), środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Decyzję organu odwoławczego zaskarżył Powiat Miasto B. zarzucając jej: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 49 e ustawy z dnia z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, wskutek przyjęcia, że skarżący wykorzystał środki Funduszu w wysokości 12.430,55 zł niezgodnie z przeznaczeniem i zobowiązany jest do ich zwrotu, 2. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, to jest § 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych poprzez przyjęcie, że skarżący naruszył ww. przepis i przyznał dofinansowanie osobom niepełnosprawnym (tj. K. B. i W. R.), które nie spełniały podstawowych kryteriów przyznawania dofinansowania w ramach §6 rozporządzenia 3. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, to jest §9 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wskutek przyjęcia, iż skarżący naruszył ww. przepis i w nieprawidłowy sposób objął dofinansowaniem koszty poniesione na realizację zadania dotyczącego likwidacji barier architektonicznych przed przyznaniem środków finansowych i zawarciem umowy o dofinansowanie ze środków Funduszu z G. T.. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, 2. przeprowadzenie dowodu z dokumentów przedłożonych przez skarżącego w postępowaniach zakończonych zaskarżonymi decyzjami, 3. zasądzenie na rzecz skarżącego od organu administracji poniesionych kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi jej autor przypomniał, że organ zarzucił skarżącemu, że w przypadku K. B., która wystąpiła z wnioskiem o dofinansowanie barier architektonicznych, nie spełniała ona przesłanek z §6 cytowanego rozporządzenia, to jest nie miała ona trudności w poruszaniu się, gdyż nie wynikało to z orzeczenia o niepełnosprawności oraz z opinii pracownika socjalnego. Z takim stanowiskiem skarżący się nie zgadza. Z treści samego orzeczenia o niepełnosprawności nie zawsze wynika wprost na jakie bariery architektoniczne czy w komunikowaniu się cierpi dana osoba. Błędne jest zatem twierdzenie organów, że brak takiej informacji oznacza, że wnioskodawczyni nie posiadała trudności w poruszaniu się. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikało, iż K. B. ma trudności w poruszaniu się. Jej niepełnosprawność nie wynika co prawa z tytułu dysfunkcji narządu ruchu, ale spowodowana była zespołem wad rozwojowych pod postacią upośledzenia umysłowego umiarkowanego z towarzyszącym znacznego stopnia niedosłuchem, wadą wymowy oraz niedowidzeniem. Schorzenia te również powodują trudności w poruszaniu się. K. B. mieszka wraz z matką w domu jednorodzinnym i zajmują one piętro domu, gdzie nie było łazienki. W związku z tym, wnioskodawczyni wystąpiła z wnioskiem o likwidację ww. bariery architektonicznej. Mieszkanie K. B. nie było dostosowane do potrzeb osoby niepełnosprawnej, co zostało stwierdzone przez pracownika socjalnego. Pierwsza opinia pracownika socjalnego była co prawda negatywna, jednak po ponownym przeanalizowaniu sprawy w trakcie toczącego się postępowania, na prośbę matki wnioskodawczyni uzyskała opinie pozytywną. Wnioskodawczyni, w ocenie skarżącego w dostateczny sposób wykazała, że konieczne było urządzenie łazienki na piętrze domu w celu wyeliminowania uciążliwych dla Wnioskodawczym spacerów do toalety położonej na parterze. Brak było również możliwości urządzenia pokoju Wnioskodawczyni na parterze w sąsiedztwie istniejącej (nieprzystosowanej dla osób niepełnosprawnych) łazienki. Podejmując decyzję o dofinansowaniu przystosowania łazienki do potrzeb osoby niepełnosprawnej wzięto pod uwagę: a) fakt, że dofinansowanie dotyczyć będzie dwóch osób niepełnosprawnych, b) stan funkcjonalny i stan zdrowia osób niepełnosprawnych, mających w opinii skarżącego wystarczająco udokumentowane trudności w poruszaniu się i wymagające dofinansowania w takim zakresie, c) fakt, że likwidacja barier architektonicznych umożliwi lub w znacznym stopni ułatwi wykonywanie codziennych czynności osobom niepełnosprawnym, d) możliwość dalszego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez najbliższą rodzinę. W przypadku W. R. zauważono, iż zainteresowany wnioskując o likwidację bariery technicznej, poprzez zakup zestawu komputerowego, przedstawił do wniosku orzeczenie o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz zaświadczenie lekarskie o przewlekłej chorobie wieńcowej i współistniejących chorobach: cukrzycy, nadciśnieniu tętniczym, otyłości. Zgodnie z zaświadczeniem, rokowania lekarskie na poprawę stanu zdrowia były niepomyślne. Ponieważ brak jest jednoznacznej definicji bariery w komunikowaniu się oraz jednoznacznego katalogu przyczyn wywołujących taką barierę, udzielenie dofinansowania poprzedza każdorazowa analiza. Trudności w komunikowaniu się mogą wynikać, nie tylko bezpośrednio z dysfunkcji aparatu mowy, słuchu i wzroku. Nietolerowanie wysiłku poprzez otyłość, powodujące utrudnienia w przemieszczaniu się, w celu załatwienia różnych czasami bardzo ważnych codziennych spraw, uniemożliwiają kontakt ze społeczeństwem, urzędami, służbą zdrowia, czy też rodziną, tworząc barierę w komunikowaniu się, która może prowadzić do wyalienowania ze społeczeństwa i destrukcji W ocenie skarżącego osoba chorująca na serce, z dużą nietolerancją wysiłku posiada takie same trudności w komunikowaniu się ze społeczeństwem, co osoby o innym stopniu niepełnosprawności, np. głuche czy nieme. Zakup komputera miał umożliwić i ułatwić Panu R. utrzymywanie kontaktów z otoczeniem (kontaktowanie się z urzędami, lekarzami, praca na odległości czy branie udziału w życiu lokalnych społeczności dzięki portalom spolecznościowym) i jest to w ocenie skarżącego uzasadnione potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności. Jeżeli chodzi o G. T. to uzyskała ona informację o przyjęciu jej wniosku do realizacji, a co najważniejsze, o wysokości przyznanych środków finansowych i zakresie dofinansowania. Informację tę wnioskodawczyni błędnie zinterpretowała, jako możliwość przystąpienia do realizacji prac w zaakceptowanym zakresie i kwocie mimo braku zawartej formalnie umowy. Dostarczyła jednak do MOPS w B. wymagany od niej kosztorys ofertowy oraz spełniła wszystkie inne wymagane prawem warunki. Co prawda rozpoczęła pracę, ale nie poniosła jeszcze kosztów na realizację zadania, o których organ mógłby wiedzieć, gdyż nie przedstawiła organowi faktur za wykonane prace. W tym stanie rzeczy skarżący uznał, iż pomimo rozpoczęcia prac, koszty nie zastały faktycznie przez wnioskodawczynię poniesione, a zatem dofinansowanie po odpowiedniej weryfikacji mogło mieć miejsce. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył, co następuje: Podstawą rozstrzygnięć podjętych przez organy obu instancji był w przedmiotowej sprawie art.49e ust.1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 127 z 2011 r. poz. 721). Przepis ten stanowi, że środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Na podstawie art.35a ust.4 ww. ustawy wydane zostało przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej rozporządzenie (z dnia 25 czerwca 2002 r.) w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 96 z 2002 r. poz.861). Z §6 rozporządzenia wynika, że o dofinansowanie ze środków Funduszu zadań, jeżeli ich realizacja umożliwi lub w znacznym stopniu ułatwi osobie niepełnosprawnej wykonywanie podstawowych codziennych czynności lub kontaktów z otoczeniem, mogą ubiegać się: 1) na likwidację barier architektonicznych – osoby niepełnosprawne, które mają trudności w poruszaniu się, jeżeli są właścicielami nieruchomości lub użytkownikami wieczystymi nieruchomości albo posiadają zgodę właściciela lokalu lub budynku mieszkalnego w którym stale zamieszkują, 2) na likwidację barier w komunikowaniu się i technicznych – osoby niepełnosprawne, jeśli jest to uzasadnione potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności. Co nie mniej istotne, dofinansowanie nie może obejmować kosztów realizacji zadania, poniesionych przed przyznaniem środków finansowych i zawarciem umowy o dofinansowanie ze środków Funduszu (§6 ust. 4 rozporządzenia). Z akt administracyjnych wynika, że organy zakwestionowały zwrot środków PFRON w łącznej kwocie 12 430,55 zł, wydatkowanych w przypadku trzech osób a mianowicie: K. B., W. R. i G. T.. W przypadku pierwszej z ww. osób stwierdzono, że nie miała ona trudności w poruszaniu się, co wynikało z załączonego do wniosku orzeczenia o niepełnosprawności oraz z opinii pracownika socjalnego. Poza tym uzasadnienie dla podjęcia pozytywnej decyzji w sprawie tej osoby wskazuje, że uwzględniono kryteria udzielania pomocy stosowane w pomocy społecznej nie zaś warunki udzielania dofinansowania przewidziane w ww. rozporządzeniu. Zdaniem organu potwierdzeniem powyższego było wzięcie pod uwagę możliwości dalszego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez najbliższą rodzinę bez angażowania środków pomocy społecznej. Zdaniem Sądu ze stanowiskiem organu odwoławczego wyrażonym co do ww. osoby należy się zgodzić. Sam Skarżący przyznaje, iż niepełnosprawność K. B. nie wynikała z dysfunkcji narządu ruchu ale była spowodowana zespołem wad rozwojowych pod postacią upośledzenia umysłowego umiarkowanego z towarzyszącym znacznego stopnia niedosłuchem, wadą wymowy oraz niedowidzeniem. To zaś oznacza, iż niepełnosprawność osoby o której mowa, nie była tą o której mowa w §6 pkt 1 rozporządzenia. Nie wiązała się bowiem z trudnościami w poruszaniu się w rozumieniu tego przepisu. Nie każde upośledzenie umysłowe (jak chciałby tego skarżący) skutkuje takimi trudnościami. W przypadku K. B. skutkowało ono ograniczeniami w zakresie widzenia oraz słyszenia. W ocenie Sądu pogląd wyrażony w skardze skutkowałby koniecznością objęcia dofinansowaniem każdej osoby upośledzonej umysłowo w stopniu umiarkowanym albowiem taka osoba, co wynika z istoty jej niepełnosprawności, nie będzie tak sprawna (m.in.ruchowo ) jak człowiek pełnosprawny. Sąd stoi jednak na stanowisku, że powyższy pogląd, ze względu na treść §6 pkt 1 rozporządzenia, jest nie do zaakceptowania. Nie można również zapomnieć o tym, że zarówno z orzeczenia o niepełnosprawności K. B. jak i z opinii pracownika socjalnego dotyczącej tej osoby wynika, że nie miała ona trudności z poruszaniem się. Nie mniej istotne jest również to, że pierwsza negatywna opinia pracownika socjalnego została zmieniona (co podkreśla nawet skarga – str. 4 jej uzasadnienia) na prośbę matki K. B. co wskazuje na to, że u podstaw tej zmiany legły przesłanki o charakterze pozamerytorycznym. Nie do przyjęcia jest również argument (str. 5 uzasadnienia skargi), że podejmując decyzję o dofinansowaniu przystosowania łazienki do potrzeb osoby niepełnosprawnej wzięto pod uwagę fakt, że dofinansowanie dotyczyć będzie dwóch osób niepełnosprawnych. Tą drugą osobą miałaby być babka K. B., K. W.. Zdaniem organu druga z wymienionych wcześniej osób, a mianowicie W. R. nie był osobą niepełnosprawną, o której mowa w §6 pkt 2 rozporządzenia, albowiem zgodnie z danymi zawartymi we wniosku oraz w załączonym orzeczeniu o niepełnosprawności nie posiadał on ograniczeń uniemożliwiających lub utrudniających swobodne porozumienie się i/lub przekazywanie informacji. W ocenie Sądu także i z tym stanowiskiem należy się zgodzić. Twierdzenia skarżącego, iż zakup komputera miał umożliwić a także ułatwić W. R. utrzymywanie kontaktów z otoczeniem, byłoby na prezentowanym poziomie ogólności prawdziwe w przypadku każdej osoby także pełnosprawnej. Próba skonkretyzowania tego stanowiska poprzez wskazanie , iż skarżący mógłby lepiej i łatwiej kontaktować się z lekarzami i urzędami oraz brać udział w życiu lokalnych społeczności nie może odnieść oczekiwanego przez skarżącego skutku. Relacja pacjent – lekarz w przypadku konieczności postawienia diagnozy i leczenia nie jest możliwa z wykorzystaniem komputera. Pacjent musi być najpierw zbadany a następnie zdiagnozowany a to wymaga osobistego kontaktu z lekarzem. Załatwianie spraw urzędowych przez Internet obecnie również nie jest możliwe, a przynajmniej nie w takim zakresie, który pozwalałby na nieobecność w urzędzie petenta bądź jego pełnomocnika w każdej sytuacji. Z kolei twierdzenie, że W. R. mając komputer brałby udział w życiu lokalnych społeczności jest zupełnie gołosłowne. Skarżący nie wskazał bowiem nawet tego z jakimi społecznościami lokalnymi ww. chciałby się kontaktować i czy jest tym w ogóle zainteresowany. Sąd podziela również stanowisko organu odwoławczego w kwestii oceny wniosku G. T.. W przypadku ww. mamy bowiem do czynienia z sytuacją o której mowa w §6 pkt 4 rozporządzenia. Z akt sprawy wynika przecież, że rozliczenie zawartej z G. T. umowy na dofinansowanie zakupu urządzeń (wraz z montażem) z zakresu likwidacji barier architektonicznych objęło materiały, które zostały zakupione (na kwotę 1 631,55 zł) jeszcze przed zawarciem tejże umowy. Zdaniem Sądu nie może zmienić powyższej oceny fakt błędnego (jak twierdzi skarga) zinterpretowania przez G. T. informacji o przyjęciu jej wniosku do realizacji. Mając powyższe na względzie, skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalono.