V SA/Wa 1585/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Andrzej Kania po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustawienie adwokata w sprawie ze skargi E. N. na postanowienie Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia (...) kwietnia 2016 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia odwołania p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2017 r. W dniu 6 lutego 2017 r. do Sądu wpłynął (sporządzony na urzędowym formularzu PPF) wniosek skarżącego [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący wskazał, że prowadzi w [...] gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką. Posiada mieszkanie o pow. ok. 100 m2 (wartość szacunkowa: 150.000-180.000 euro). Nie dysponuje innymi nieruchomościami, zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż pobiera świadczenie z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1.273 euro miesięcznie (stanowiące jego jedyne źródło utrzymania), a jego żona otrzymuje wynagrodzenie z tytułu pracy w wysokości 903 euro miesięcznie. Skarżący przedstawił też stałe miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszące średnio 779 euro, na które składają się: spłata odsetek kredytu mieszkaniowego (550 euro), opłaty za wodę i kanalizację (średnio 134,43 euro), opłaty za energię elektryczną i gaz (średnio 119 euro) oraz opłaty za media (76 euro). Ponadto w skali rocznej skarżący wydatkuje 540 euro na podatek gminny oraz 720 euro tytułem opłaty za szkołę córki. Poza tym skarżący posiada zobowiązanie długoterminowe na kwotę 10.000 zł. Skarżący podniósł również, że jest zadłużony u rodziny i znajomych, w związku z uiszczeniem opłat od skarg wniesionych do sądu administracyjnego w wysokości 1.900 zł, którą to kwotę spłaca w ratach. Na poparcie powyższych twierdzeń skarżący przedstawił kopie dokumentów sporządzonych w języku obcym wraz z kopiami ich tłumaczeń na język polski, dokumentujących dochody jego i małżonki, stan zdrowia oraz zaciągnięcie kredytu długoterminowego. Złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 14 lutego 2017 r. pełnomocnik skarżącego - adwokat [...] został wezwany do udzielenia - w terminie 7 dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych - dodatkowych informacji wraz z dokumentami potwierdzającymi te dane. W wezwaniu tym wskazano, iż dokumenty sporządzone w języku obcym należy przedstawić wraz z tłumaczeniem na język polski przez osobę uprawnioną do dokonywania tłumaczeń z tego języka obcego na język polski. W odpowiedzi na powyższe wezwanie adwokat [...] (pismem z 22 lutego 2017 r.) poinformował o wypowiedzeniu przez skarżącego udzielonego mu pełnomocnictwa. Do pisma złączył potwierdzoną za zgodność kopię oświadczenia skarżącego z 13 lutego 2017 r. o wypowiedzeniu pełnomocnictwa oraz zwolnieniu z obowiązku działania z dniem 13 lutego 2017 r. W związku z pismem adwokata [...] z 22 lutego 2017 r., w skierowanym do skarżącego piśmie z 2 marca 2017 r. zawarto wezwanie do udzielenia dodatkowych informacji oraz do złożenia określonych dokumentów - w terminie 7 dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych (tożsame w treści z wezwaniem z 14 lutego 2017 r. skierowanym do adwokata [...]). Na powyższe wezwanie skarżący nie udzielił odpowiedzi. Natomiast w dniu 27 lutego 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło pismo skarżącego z 21 lutego 2017 r. zatytułowane "Zażalenie", w którym skarżący oświadczył, iż zastosowanie się do wezwania Sądu z 14 lutego 2017 r. (skarżący omyłkowo podał 15 lutego 2017 r. jako datę wezwania) jest dla niego niemożliwe i niewykonalne. W uzasadnieniu pisma wskazał, że nie dysponuje innymi dokumentami niż te, które już przedstawił wraz z wnioskiem, ponieważ nie prowadził "administracji wydatków i nigdy nie przeliczał ich na walutę obowiązującą w Polsce", a ponadto nie stać go na poniesienie kosztów tłumaczenia przysięgłego dokumentów z języka niderlandzkiego na język polski. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu orzeczenia starszy referendarz sądowy podniósł, iż skarżący zainicjował w Sądzie kilkadziesiąt postępowań o prawo pomocy, w których został wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. (dalej: "p.p.s.a."), lecz w żadnym z tych postępowań nie zadośćuczynił wezwaniu. Podkreślił też, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy ciąży inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem mu prawa pomocy. Wobec braku żądanych informacji i dokumentów, starszy referendarz sądowy uznał, że skarżący nie spełnia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący bowiem, nie odpowiadając na wezwanie starszego referendarza sądowego, uniemożliwił porównanie wysokości obciążeń finansowych z jakimi powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W sprzeciwie na postanowienie starszego referendarza sądowego skarżący zarzucił, że pominięte zostały - jako niewystarczające - jego wyjaśnienia oraz oświadczenie o stanie rodziny, majątku i dochodach. Ponadto skarżący wskazał, że nie jest realne uzyskanie w ciągu siedmiu bądź dziesięciu dni materiału dowodowego z urzędów holenderskich, przetłumaczenie go na język polski i przesłanie do Sądu. Wojewódzki sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Stosownie do treści art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w wyżej cytowanym przepisie, powinny uzasadniać dokumenty wykazujące przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). . W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 91/09, LEX nr 550327). Należy także pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych określonych w ustawie. Tym samym przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy prawidłowo odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z powodu niewykazania przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a Odnosząc się do zarzutów podniesionych w sprzeciwie, należy uznać je za bezprzedmiotowe. Twierdzenia zawarte w sprzeciwie stanowią powtórzenie dotychczasowej argumentacji skarżącego i nie wnoszą do sprawy nic nowego. Według skarżącego, skoro nie ustalono, że jego oświadczenie jest niewiarygodne, to powinno ono wywoływać skutki prawne poprzez przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym kontekście starszy referendarz sądowy trafnie podniósł, iż to skarżący powinien wykazać się pełną inicjatywą w zakresie udowadniania swoich racji, która jest warunkiem sine qua non pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Tymczasem pomimo wezwania, skarżący nie odzwierciedlił stosownymi dokumentami pełnego obrazu swojej sytuacji majątkowej. W tym miejscu zaakcentować należy, że jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest stan majątkowy jej i jej rodziny. "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1" (H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 631). Wobec nieprzedstawienia żądanych dokumentów i informacji, nie można stwierdzić, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy zgodzić się ze skarżącym, że zamieszkiwanie poza granicami kraju i prowadzenie tamże gospodarstwa domowego prowadzi do powstania pewnych trudności w gromadzeniu materiału dowodowego, jednak okoliczności te nie stanowią przesłanki przyznania prawa pomocy. Takie trudności należą do treści inicjatywy dowodowej i aby uzyskać dostęp do instytucji procesowej przyznawanej w drodze wyjątku, należy je ponieść. Jeśli zaś termin, zakreślony w wystosowanym do skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. wezwaniu, był zbyt krótki na zebranie żądanych dokumentów, skarżący mógł wystąpić o jego przedłużenie (powołując się na wzmiankowane trudności), czego nie uczynił. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.