V SA/Wa 1651/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Asesor WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Joanna Pietraś – Skobel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2007 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... marca 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję I. M. wystąpiła w dniu 6 grudnia 2006 r. (data wpływu do organu: 8 grudnia 2006 r.) z wnioskiem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że po śmierci męża znalazła się bez środków utrzymania; nie pracuje, a renta rodzinna nie zaspokaja podstawowych potrzeb jej oraz dzieci. Wskazała, że zakład kamieniarski przestał prosperować i że obecnie prowadzi mały sklep odzieżowy, otrzymuje również zasiłek dla samotnej matki. Decyzją z dnia ... stycznia 2007 r. nr ... znak: ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art.28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z 13 października o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz. U. Nr 13, poz.887 z późn. zm.] – dalej: u.s.u.s. odmówił umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od ...r. do ...r. oraz odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 8 grudnia 2006 r. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał na ustalone w wyniku analizy sprawy dochody strony oraz jej sytuację rodzinną. Stwierdził, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności określone w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – organ egzekucyjny nie stwierdził bowiem braku majątku podlegającego egzekucji i nie wystąpiły inne z przesłanek całkowitej nieściągalności. W ocenie organu uzyskiwane przez wnioskodawczynię dochody pozwalają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, a dochody z prowadzonej działalności winny umożliwić podjęcie spłaty zadłużenia np. w formie układu ratalnego z rozłożeniem zaległości na liczbę rat odpowiadającą aktualnej sytuacji finansowej. Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego złożonym przez stronę wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy organ decyzją z ... marca 2007 r. nr ... znak ... na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art.28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a oraz art. 32 u.s.u.s. w związku z art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.] dalej: kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał m.in., iż strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powołała się na utratę renty rodzinnej przez syna , a także na fakt, iż od czerwca 2007 r. będzie zobowiązana do opłacania całości składek na ubezpieczenie społeczne, a nie wyłącznie składki na ubezpieczenie zdrowotne. Podniósł, że strona ma zamiar sprzedać dom jednorodzinny o pow. ... m2. W uzasadnieniu stwierdzono także, iż strona prowadzi nieprzerwanie działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu określone dochody oraz posiada niezależne źródło dochodu w postaci renty rodzinnej; jest też właścicielem nieruchomości, która winna przedstawiać znaczną wartość handlową i daje możliwość czerpania pożytków. W ocenie organu wnioskodawczyni posiada dwa niezależne źródła dochodu w postaci renty oraz dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, a podjecie spłaty zadłużenia w układzie ratalnym nie spowoduje pozbawienia jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Odnośnie okoliczności podniesionych przez stronę w odwołaniu tj. możliwości utraty w bieżącym roku części z uzyskiwanych dochodów oraz możliwego zwiększenia się kosztów prowadzonej działalności gospodarczej organ zauważył, że zasady umorzenia określone przepisami art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. nie dają możliwości umarzania zaległych należności z powodu okoliczności, które mogą zajść dopiero w przyszłości, gdyż Zakład w toku postępowania ocenia bieżącą sytuację finansową dłużnika pod kątem wyżej opisanych przesłanek i nie może kierować się możliwością zaistnienia w przyszłości okoliczności, które będą uzasadniać umorzenie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona przedstawiła otrzymywane dochody i zarzuciła, iż nie była na bieżąco informowana przez Oddział Zakładu o istniejącym od 1999 r. zadłużeniu - dowiedziała się o nim w dniu 5 września 2006 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniach obydwu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia Sądu określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W sprawie należy zwrócić uwagę na to, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie. Badając prawidłowość decyzji administracyjnych Sąd zwrócił uwagę na to, że zarówno decyzja zaskarżona jak i decyzja wydana w dniu ... stycznia 2007 r. zostały podpisane w imieniu uprawnionego organu przez tę samą osobę, to jest Dyrektora Oddziału – A. M.. Podkreślić przy tym należy, że Sąd co do zasady, nie kwestionuje prawa określonego pracownika ZUS, w tym dyrektora Oddziału, posiadającego właściwe upoważnienie - do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Kwestię tę wyjaśnia w wielu swoich orzeczeniach NSA w tym m.in. w wyroku z 14 grudnia 2006 r. sygn. II GSK 264/06. W rozważaniach zawartych w tym wyroku jednoznacznie zaprezentowano pogląd, że kompetencje Prezesa Zakładu wynikają z treści art. 73 u.s.u.s., zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako jednostka organizacyjna stanowiąca całość, jest organem administracji państwowej wykonującym swoje zadania za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych przy czym ustrój, zadania i kompetencje ZUS określają art. 66- 79a u.s.u.s. W związku z treścią wspomnianych przepisów NSA podkreślił, że art. 74 ust.5 u.s.u.s. w zestawieniu z treścią § 3 ust.2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, stanowi wystarczającą podstawę prawną do udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień pracownikom ZUS, w tym Dyrektorom Oddziałów do reprezentowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu. Przenosząc to na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że Sąd nie kwestionuje prawa posiadającego stosowne upoważnienie Dyrektora Oddziału ZUS do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Zaznaczyć jednak należy, że z treści art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy kpa, chyba że ustawa stanowi inaczej. Unormowanie takie zawiera także art. 180 § 1 kpa stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W art. 83 ust. 4 u.s.u.s. postanowiono, iż od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kpa. Należy wskazać, że w sprawach umarzania należności z tytułu składek decyzje wydaje Zakład, zaś Prezes Zakładu w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jest jedynie adresatem tego wniosku i zarazem organem działającym za Zakład ( por. wyrok NSA z dnia 15.11.2006 r. sygn. akt II GSK 224/06, z dnia 28.02.2007 r. sygn. akt II GSk 317/06). Zgodnie z art. 3 ust.1 u.s.u.s m.in. ZUS wykonuje zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 66.ust.1 u.s.u.s Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną. W skład ZUS wchodzi centrala i terenowe jednostki organizacyjne. Zgodnie z art. 72 u.s.u.s organami ZUS są Prezes Zakładu, Zarząd, Rada Nadzorcza. Prezes ZUS a także Dyrektor Oddziału. Tym niemniej biorąc pod uwagę fakt, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest organem monokratycznym, brak jest podstaw, ażeby w wyniku ponownego rozpoznawania konkretnej sprawy (co polega na rozpoznaniu jej od początku na zasadach właściwych do rozpoznawania odwołań) decyzję wydawał i podpisywał ten sam pracownik. Stanowisko takie, jakkolwiek odnoszące się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów NSA W-wa z dnia 22 lutego 2007r. - ONSAiWSA 2007/3/61, w której stwierdzono, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 zastosowanie ma art. 24 § 1 pkt 5 kpa. W myśl art. 24 § 1 pkt 5 kpa pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 3 kpa przesłanką wznowienia postępowania jest wydanie decyzji ostatecznej przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 kpa. Jak już wskazano wcześniej sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Wobec tego wystąpiła przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji ZUS - w imieniu którego, posiadając stosowne upoważnienie, działał określony pracownik ZUS. Na koniec wskazać trzeba, że decyzja, jaką organ wydaje w wyniku ponownego rozpoznania jest decyzją, która zgodnie z treścią art. 7, 77, 80k.p.a. musi zapaść po wszechstronnym zebraniu i rozpatrzeniu zebranych dowodów w sposób obiektywny, z zachowaniem swobody organu w ich ocenie. Znaczy to, że organ rozważa wszystkie dostarczone dowody, w miarę potrzeby wzywa stronę do dostarczenia takich dowodów, które pozostają w jej dyspozycji, sam zaś, jeśli jest to niezbędne. prowadzi postępowanie uzupełniające rozpoznając sprawę od nowa według stanu na dzień wydania decyzji. Mając powyższe okoliczności na uwadze i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.