V SA/Wa 166/09

Referendarz sądowy Anna Michałowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. B. na decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia ... grudnia 2008 r. Nr ... w przedmiocie odmowy cofnięcia indywidualnej ilości referencyjnej oraz odmowy przyznania rekompensaty p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych; Wraz ze skargą na decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego Z. B. wystąpił - na urzędowym formularzu PPF - z wnioskiem o zwolnienie z kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, jak i oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na trudną sytuację rodzinną i majątkową. Nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i dwójką dzieci, posiada gospodarstwo rolne o pow. ... ha, a z przedmiotów wartościowych: samochód i maszyny rolnicze. Skarżący i jego małżonka uzyskują dochody z tytułu stosunku pracy. Ponadto skarżący wskazał, iż spłacają kredyt mieszkaniowy – ... zł miesięcznie oraz opłacają: czynsz ... zł, energię - ... zł, gaz -...zł, telefony ... zł, przedszkole -... zł, obiady w szkole – ...zł. Z uwagi na to, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 26 lutego 2009 r. wezwano go do złożenia dodatkowych informacji poprzez udzielenie odpowiedzi na konkretne pytania i nadesłanie stosownych dokumentów. W piśmie z dnia ... marca 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), skarżący oświadczył, iż wydatki miesięczne na utrzymanie rodziny wynoszą: leczenie stomatologiczne - ... zł, wydatki na leki - ... zł, wyżywienie- ... zł, obiady w szkole - ... zł, przedszkole córki - ... zł, ubranie, obuwie - ... zł. Skarżący oświadczył, iż nie posiada lokat, samochód, który posiada przedstawia wartość około ... zł. Do pisma skarżący załączył m.in. zaświadczenia o wysokości dochodów, zaznanie podatkowe za 2007 r., oraz ksero wyciągów z rachunku bankowego, decyzji w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych, pierwszej strony aktu notarialnego sprzedaży mieszkania, potwierdzenia zameldowania na pobyt czasowy, rachunku za wodę, wymiaru czynszu, faktury za energię elektryczną, faktury za Internet. Ponadto skarżący wskazał, iż płody rolne (zboże) przeznaczone jest na wysiew na rok przyszły i paszę dla zwierząt. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) – dalej ustawy p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stosowana jest w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Na obecnym etapie postępowania na wysokość obciążeń finansowych, do poniesienia których wnioskujący byłby zobowiązany składa się wpis od skargi w wysokości 200 zł (zgodnie z §2 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Analiza podanych przez skarżącego okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku. Na wstępie zauważyć należy, iż z nadesłanych zaświadczeń pracodawców wynika, iż skarżący oraz jego małżonka uzyskują stałe miesięcznie dochody w łącznej wysokości brutto ... zł. Świadczenia są im wypłacane gotówką. Z zeznania podatkowego skarżącego i jego małżonki za rok 2007 wynika, iż uzyskali oni dochody w wysokości brutto ... zł. Z obliczenia zeznania podatkowego wynika, iż nadpłacili podatek w wysokości ... zł. Ponadto skarżący uzyskuje dopłaty do gruntów rolnych, które za 2008 r. wyniosły ponad.... zł. Z decyzji o przyznaniu ww. płatności wynika, iż powierzchnia zadeklarowanych działek rolnych skarżącego wynosi ... ha, a nie jak wcześniej oświadczył ... ha. Ponadto skarżący i jego małżonka posiadają mieszkanie ... m², które nabyli w 2005 r. i którego koszty utrzymania wynoszą miesięcznie ... zł, (woda, prąd, czynsz). Skarżący wskazał, iż spłaca kredyt mieszkaniowy w wysokości ... zł miesięcznie, jednakże nie nadesłał żadnych dokumentów potwierdzających ten fakt. Wyciągi z rachunku bankowego wskazują i potwierdzają wysokość raty nie precyzują natomiast czego dotyczy umowa kredytowa. Miesięczne wydatki skarżącego i jego rodziny na wyżywienie, ubranie i leczenie wynoszą zgodnie z oświadczeniem około ...zł. W tym miejscu zauważyć należy, iż znaczną część tych wydatków – ...zł stanowią koszty leczenia stomatologicznego. Skarżący nie przedstawił jednak żadnych rachunków i zaświadczeń lekarskich potwierdzających opłaty za wskazane leczenie oraz umożliwiających uznanie wydatków w takiej wysokości za konieczne i niezbędne. Skarżący ujawnił w swoim oświadczeniu posiadanie majątku ruchomego w postaci samochodu. Wprawdzie wartość jego nie jest wysoka – ... zł, jednakże wskazać należy, że o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. Na podstawie przesłanych przez skarżącego dokumentów stwierdzić należy, iż pomimo ciężkiej sytuacji finansowej na jaką wskazuje skarżący nie wszystkie środki finansowe znajdujące się w dyspozycji jego rodziny są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne). Zatem ich przeznaczenie na koszty postępowania sądowego nie spowodowałoby uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Chodzi tutaj w szczególności o wydatki na telewizję CYFROWY POLSAT (... zł), Internet (... zł) oraz telefony (według oświadczenia ... zł), które mogłyby być ograniczone. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem, strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania (v. postanowienie SN z 24 lipca 1980 r., sygn. I CZ 99/80, Lex Polonica). Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (v. postanowienie SN z 24 września 1984 r., sygn. II CZ 104/84, Monit. Prawn. 2000/7). Skoro zatem uzyskiwane dochody lub posiadane zasoby pieniężne nie są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), to uzasadnione jest ich przeznaczenie na koszty postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze należało przyjąć, iż średni miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego, w którym pozostają cztery osoby wynosi ponad ... zł plus nieokreślone dochody z gospodarstwa rolnego. Przy niezbędnych kosztach utrzymania w wysokości ... zł (leczenie, żywność, ubranie) jak również ponoszonych nakładach na utrzymanie mieszkania – ... zł, a także mając na względzie ratę kredytu w kwocie ... zł taka wysokość dochodu nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Również analiza nadesłanych wyciągów bankowych za okres 25 września 2008 r. do 25 stycznia 2009 r. potwierdza, iż saldo na rachunku wynosiło od ... zł do ponad... zł, zatem nie wszystkie środki finansowe będące w posiadaniu skarżącego są pożytkowane na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jego osoby. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wskazane powyżej okoliczności świadczą natomiast o tym, iż skarżący i jego rodzina nie znajduje się w sytuacji ubóstwa rozumianego jako brak środków finansowych pozwalających na godną egzystencję i będzie w stanie pokryć przyszłe koszty sądowe, które w niniejszej sprawie nie są wysokie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.